Dispepsiya

'''Диспепсия''' (юнонча: ''дйс'' — бузилиш, ''пепсис'' — ҳазм) — овқат ҳазм қилишнинг бузилиши билан кечувчи симптомлар мажмуаси бўлиб, эпигастрал оғриқ ёки ноқулайлик, қорин дам бўлиши, тез тўйиш, кўнгил айниши, қусиш ва [[ич кетиши]] билан намоён бўлиши мумкин.Болаларда диспепсия кўпинча нотўғри овқатлантириш, ёшга мос бўлмаган овқат бериш, овқатланиш режимининг бузилиши ёки гастроинтестинал инфексиялар натижасида ривожланади. Айниқса бир ёшгача бўлган болаларда кўпроқ учрайди.Асосан бир ёшгача бўлган болаларда учрайди. Диспепсиянинг А, Б ва В хиллари фарқ қилинади. А хилида организм сувсизланмайди, Б хилида бир оз сувсизланади, В хилида эса оғир сувсизланиш кузатилади. Д. кўпроқ оддий ва токсик бўлади. Оддий Д. ҳадеб эмиза-вериш (айниқса онанинг сути мўл бўлганида) ёки эмизиб юриб, бирдан сунъий овқатлантиришга ўтиш, овқат таркибининг бола ёшига мос келмаслиги туфайли пайдо бўлади. Болани ҳаддан ташқари иссиқ кийинтириш, ўрабчирмаш ҳам Д.га сабаб бўлиши мумкин; иссиқлаб кетганда суюқликка эҳтиёж кучаяди, бола кўкракка ёпишиб олиб эма бошлайди, лекин эмган сути одатдагича бўлса ҳам, уни ҳазм қила олмайди. Бундан ташқари, боланинг меъда-ичак йўли анатомик функсионал жиҳатдан ҳали яхши ривожланмаганлиги учун овқат ҳазм қили-ши бузилади. Бунда бола эмизилгач ёки овқат берилгач, бир оз вақтдан кейин эмган сутини ёки еган овқатини қусиб ташлайди, аксари ичи кетади. Қорин шишади, бола безовталаниб, иштаҳаси йўқолади. Касалликнинг дастлабки белгилари пайдо бўлганда дарҳол врачга мурожаат этиш лозим. Бола Д.нинг А хили билан оғриганда уни эмизаверилади, Б ва В хилида эса врач тегишли доридармонларни буюриб, касалхонага ётқизишни тавсия этади. Токсик Д. овкатланиш тартибига риоя этмаслик ва бактериал инфексия натижасида организмда моддалар алмашину-вининг барча турлари, шунингдек, кўпгина аъзо ва системалар фаолиятининг жиддий бузилишлари билан кечади. Кўпинча касалликлар билан оғриб мадорсизланган, нимжон болаларда кузатилади. Баъзан токсик Д. тўсатдан авж олади, беморнинг аҳволи ёмонлашади, бўшашади, инжиқ бўлиб қолади. Тезтез ичи кетади, вазни тез камаяди, гоҳо бола ҳушдан кетади, қайт қилиб, ичи кетганлиги боис кўп сув йўқотиб, организм сувсизланиб крлади. Беморнинг турки ўзгаради, эс-ҳуши йўқола бошлайди, юрак фаолияти сусаяди; оғриқни сезмай қўяди, териси бўзаради ёки унда қизил доглар пайдо бўлади. Томир уриши тезлашади, артериал босим тушиб кетади, кома ҳолати кузатилади. Токсик Д. бола ҳаёти учун жуда хавфли,оғир сувсизланиш ёки токсик кечишда шошилинч тиббий ёрдам талаб этилади. Даволаш этиологияга боғлиқ бўлиб, суюқлик ва электролитларни тиклаш, парҳез терапияси ҳамда зарурат бўлса этиологик даволашни ўз ичига олади.Парентерал Д., одатда, бирорта касаллик (отит, ўткир респиратор касалликлар, зотилжам) билан бирга кечади. Д.нинг олдини олиш учун овкатланиш режимига қатъий риоя қилиш, болага ҳаддан ташқари кўп овқат бер-маслик, овқатига оз-оздан мева ва саб-завот шарбатларини қўшиб бериш, боланинг иссиқлаб кетишига йўл қўймаслик керак. Катта ёшдагиларда диспепсия ортиқча овқат исте’моли, ёғли овқатлар, стресс, алкогол исте’моли ёки ме’да-ичак тизими касалликлари билан боғлиқ бўлиши мумкин.

Адабиёт

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил