Ziyosfera

Divergent fikrlash

Дивергент фикрлаш — бу кўплаб мумкин бўлган ечимларни ўрганиш орқали ижодий ғояларни яратиш учун ишлатиладиган фикрлаш жараёни ёки усули. Бу одатда ўз-ўзидан, эркин оқимли, „чизиқли бўлмаган“ тарзда содир бўлади, шунинг учун кўплаб ғоялар пайдо бўладиган когнитив услубда ҳосил бўлади. Қисқа вақт ичида кўплаб мумкин бўлган ечимлар ўрганилади ва кутилмаган алоқалар чизилади. Дивергент фикрлашдан сўнг, ғоялар ва маълумотлар конвергент фикрлаш ёрдамида ташкил этилади ва тузилади, бу битта ечимга эришиш учун маълум бир мантиқий қадамлар тўпламини кузатиб боради, баъзи ҳолларда бу „тўғри“ ечим бўлади.

Психолог Ж.П.Гуилфорд биринчи марта 1956-йилда конвергент фикрлаш ва дивергент фикрлаш атамаларини киритган.

Дивергент фикрлаш қандай ишлаши харитаси

Фаолиятлар

Дивергент фикрлашни рағбатлантирадиган тадбирларга саволлар рўйхатини яратиш, фикрлаш ва медитация учун вақт ажратиш, ақлий ҳужум, мавзуни хариталаш, пуфакчаларни хариталаш, журнал юритиш, стол устидаги ролли ўйинларни ўйнаш,[1] санъат асарларини яратиш ва эркин ёзиш киради. Эркин ёзишда одам маълум бир мавзуга эътибор қаратади ва у ҳақида қисқа вақт ичида, онг оқимида тўхтовсиз ёзади.

Ўйноқилик

Боғча ёшидаги болаларда ўйноқилик ва дивергент фикрлаш ўртасида параллеллик мавжуд. Либерман томонидан ҳужжатлаштирилган тадқиқотда[2] бу икки хусусият ўртасидаги боғлиқлик кўриб чиқилди, ўйноқлик „бешта хусусият нуқтаи назаридан консепсиялаштирилган ва оператив тарзда аниқланган: жисмоний, ижтимоий ва когнитив ўз-ўзидан очиқ қувонч ва ҳазил туйғуси“.[2] Муаллифнинг таъкидлашича, тадқиқот давомида болаларнинг ўйиндаги хатти-ҳаракатларини кузатишда улар "спонтанлик, қувонч ва ҳазил туйғусидаги индивидуал фарқларни қайд этдилар, бу юқорида айтиб ўтилган фазилатлар ва интеллектуал тузилишдаги баъзи омиллар ўртасидаги боғлиқликни англатади.[2] Ушбу тадқиқот болалик давридаги ўйноқиликдаги турли хил фикрлаш ёки ижодкорлик хатти-ҳаракатлари билан кейинги йилларда, ижодий ўсмирлар ва катталарда намоён бўладиган хатти-ҳаракатлар ўртасидаги боғлиқликни таъкидлади.

Ушбу соҳадаги келажакдаги тадқиқот имкониятлари болалар боғчаси ёшидаги болаларни бўйлама ўрганишни ва ўсмирлик даврида, балоғатга етгунга қадар турли хил фикрлаш қобилиятларининг ривожланиши ёки эволюциясини ўрганиши мумкин, бу эса кейинги ҳаётда ўйноқилик ва дивергент фикрлаш ўртасидаги боғлиқликни асослаши мумкин. Ушбу узоқ муддатли тадқиқот ота-оналар ва ўқитувчиларга болаларда ушбу хатти-ҳаракатни (ёки унинг етишмаслигини) аниқлашга ёрдам беради, айниқса, агар у аллақачон кўрсатилган бўлса, кучайтирилиши ёки ҳали кўрсатилмаган бўлса, қўллаб-қувватланиши мумкин бўлган ёшда бўлади.

Уйқусизликнинг таъсири

Уйқудан маҳрум бўлишнинг дивергент фикрлашга таъсири бўйича кам тадқиқот олиб борилган бўлса-да, ЖА Ҳорн[3] томонидан олиб борилган бир тадқиқот шуни кўрсатдики, ҳатто яхши ишлаш учун мотивация сақланиб қолганда ҳам, уйқу дивергент фикрлаш қобилиятига таъсир қилиши мумкин. Ушбу тадқиқотда ўн икки субект ўттиз икки соат давомида уйқудан маҳрум бўлган, бошқа ўн икки кишидан иборат назорат гуруҳи эса нормал уйқу режимини сақлаб қолган. Мавзуларнинг сўз равонлиги бўйича топшириқлари ва оғзаки бўлмаган режалаштириш бўйича қийин тестдаги ишлаши ҳатто яхши ишлаш учун шахсий мотивация омили назорат қилинган тақдирда ҳам „уйқунинг йўқолиши туфайли сезиларли даражада ёмонлашди“.[3] Ушбу тадқиқот шуни кўрсатдики, ҳатто „бир кеча-кундуз уйқуни йўқотиш дивергент фикрлашга таъсир қилиши мумкин“, бу „қисқа муддатли уйқуни йўқотишга чидамлироқ бўлган конвергент фикрлаш вазифалари натижаларидан фарқ қилади“.[3] Уйқусизлик ва дивергент фикрлаш бўйича тадқиқотлар биологик ёки кимёвий даражада қўшимча равишда ўрганилиши мумкин, бу когнитив функсия, дивергент фикрлаш билан боғлиқ бўлган уйқу етишмаслиги таъсир қилишининг сабабини ва агар суб’эктларнинг таъсирида фарқ борлигини аниқлаш учун. РЕМ бўлмаган уйқуга нисбатан РЕМдан маҳрум бўлади.

Манбалар

  1. ↑ Дйсон, Сcотт Бенжамин; Чанг, Ю-Лин; Чен, Ҳсуэҳ-Чиҳ; Ҳсиунг, Ҳсианг-Ю; Ценг, Чиэн-Чиҳ; Чанг, Жен-Ҳо (Марч 2016). „Тҳе эффеcт оф таблетоп роле-плайинг гамес он тҳе cреативе потентиал анд эмотионал cреативитй оф Таиwанесе cоллеге студенц“. Тҳинкинг Скиллс анд Cреативитй. 19-жилд. 88–96-бет. дои:10.1016/ж.цc.2015.10.004.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Лиэберман, Ж. Нина (1965-12-01). „Плайфулнесс анд Дивергент Тҳинкинг: Ан Инвестигатион оф тҳеир Релатионшип ат тҳе Киндергартен Левел“. Тҳе Жоурнал оф Генетиc Псйчологй. 107-жилд, № 2. 219–224-бет. дои:10.1080/00221325.1965.10533661. ИССН 0022-1325. ПМИД 5852592.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Ҳорне, Ж. А. (1988). „Слеэп Лосс анд "Дивергент Тҳинкинг" Абилитй“ (ПДФ). Слеэп. 11-жилд, № 6. 528–536-бет. дои:10.1093/слеэп/11.6.528. 2017-08-10да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 2022-09-13.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Divergent_fikrlash" dan olindi