Dizayn

Дизайн (инглизча: десигн — „лойиҳа“, „чизма“, „расм“) — нарсалар муҳитини эстетик ва функсионал сифатларини шакллантириш мақсадига қаратилган лойиҳалаш фаолияти турларини ифодаловчи термин. Дизайн фаолияти таркибига кенг истеъмол буюмлари, машина, дастгоҳ, кийим, реклама ва ўров материаллари, и. ч., жамоат ва турар жой биноларини жиҳозлаш, мебел ва б. киради. Дизайн ХХ аср бошларида юзага келиб, 1930-йилларда махсус фаолият тури сифатида Ғарбий Европа ва АҚШда шаклланди. 1980-йил 2-ярмидан дизайннинг фаолият доираси кенгайди. Дизайнерлар рассом сезгиси билан бирга илмий фанлар (масалан, материалшунослик, рангшунослик ва бошқа)га таянади, и. ч. жараёни ва шароитлари, социология ва бошқа билимларга эга булиши лозим. Дизайн соҳасидаги мутахассислар махсус олий ўқув юртларидатайёрланади. Жумладан, Камолиддин Беҳзод номидаги Миллий рассомлик ва дизайн институтида ҳам интерерлар ва саноат графикаси, либос дизайн бўйича мутахассислар тайёрланади.

Дизайн тафаккури бу ко'никмалар то'пламига асосланган муаммоларни ҳал қилишнинг инновацион жараёни. Ушбу ёндашув бир неча о'н йиллар давомида мавжуд бо'либ, лекин у фақатгина 2008 йилги Гарвард Бусинесс Ревиэw журналининг ИДЕО дизайн компанияси раҳбари ва президенти Тим Брауннинг "Дизайн тафаккури" номли мақоласидан со'нг дизайнерлик жамиятидан ташқарида о'з кучини топа бошлади.

Юқори даражада, дизайнни о'йлаш жараёнида иштирок этадиган қадамлар оддий: биринчидан, муаммони то'лиқ англаш; иккинчидан, мумкин бўлган эчимларнинг кенг доирасини о'рганиш; учинчидан, прототип яратиш ва синовдан о'тказиш орқали кенг такрорлаш; ва ниҳоят, одатий жойлаштириш механизмлари орқали амалга оширилади.

Ушбу қадамлар билан бог'лиқ бўлган ко'никмалар одамларга ижодкорликда реал ҳаётдаги муаммоларни о'зларидан ко'ра яхшироқ самарали ҳал қилишда ёрдам беради. Улар осонгина о'рганилиши мумкин, аммо куч сарфланг. Масалан, муаммони тушунишга ҳаракат қилаётганда, о'зингизнинг тахминларингизни четга суриб қо'йиш жуда муҳимдир. Бир марта о'рганилган ушбу усул ҳатто кундалик ҳаёт муаммоларида ҳам қўлланиши мумкин.Ï

Адабиёт

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил