Ziyosfera

Dizpul

Дизпул — Эроннинг жануби-ғарбидаги шаҳар. Диз дарёсининг сўл соҳилида. Хузистон устони таркибида. Аҳолиси 202,6 минг киши (1997). Дизпул ёнидан халқаро темир йўл ва нефт қувури ўтган. Шоли оқлаш, пахта тозалаш ва консерва заводлари, терига ишлов бериш корхоналари бор. Ҳунармандчилик (гилам тўқиш ва бошқалар) ривожланган. Тери ва жун маҳсулотлари билан савдо қилинади. Дарёга 22 равоқли кўприк-тўғон қурилган (ВИИ аср). Шаҳар номи ҳам шундан.

Дизпул

دزفول
Шаҳар
32°22′43″Н 48°24′52″Э / 32.37861°Н 48.41444°Э / 32.37861; 48.41444
Мамлакат Эрон
устон Хузистон
шаҳристон Дизпул
бахш Марказий туман
Ҳукумат
Маркази баландлиги 150 м
Расмий тил(лар)и форс тили
Аҳолиси
 (2016)
 264 709[1]
Вақт минтақаси УТC+3:30
Телефон коди +98 61
Почта индекс(лар)и 646хх-ххххх
Dizpul xaritada
Dizpul
Дизпул

2006-йилги Миллий аҳолини рўйхатга олиш вақтида шаҳар аҳолиси 55 711 хонадонда яшовчи 228 507 кишини ташкил қилган[2]. 2011-йилги аҳолини рўйхатга олишда 66 715 та хонадондан иборат 248 380 киши бор эди[3]. 2016-йилги аҳолини рўйхатга олиш вақтида 78 348 та хонадонга бўлинган 264 709 киши истиқомат қилган[1].

Дизпул мамлакат пойтахти Теҳрондан 650 километр ва вилоят маркази Аҳвоздан 155 километр узоқликда. Шаҳар Форс кўрфазидан 300 километр узоқликда ва 143 метр баландликда жойлашган.

Шаҳар Загрос тоғлари этагида жойлашган ва Сосонийлар даврига бориб тақаладиган тарихга эга. Дизпул атрофидаги ҳудуд 5000 йил давомида тамаддунлар ватани бўлиб келган[4].

Қадимги тамаддунга бориб тақаладиган тарихга эга бўлган шаҳарда милодий 300-йилга оид кўприк жойлашган[5].

Этимологияси

Дизпул номи икки сўз, диз (қал’а) + пул (кўприк) бирикмасидан олинган бўлиб, форс тилида маъноси „қал’а кўприги“ ёки „қўрғон кўприк“ деган маънони билдиради[6]. Шаҳарнинг асл номи Дезҳпул бўлган, аммо мусулмонлар Форсни босиб олгандан сўнг, араб тилида „п“ ва „зҳ“ товушлари йўқлиги сабабли шаҳар Дезфул деб ўзгартирилган.

Тарихи

Дизпул — Хузистон вилоятидаги энг қадимий шаҳарлардан бири. Валтер Хинц қазишмаларига кўра, Авон (биринчи Элам империясининг пойтахти) Дизпулда жойлашган. Кўприк Эдесса жангидан кейин кўприк қуриш учун Рим ҳарбий асирларидан фойдаланган Шопур И даврида қурилган[7].

Дизпул Жомеъ масжиди

Одамлари

Дизпулийлар номи билан машҳур Дизпули халқи Дизпулга хос бўлган дизпулий шеваси ҳамда баъзан форс лаҳжаларининг энг қадимийси ҳисобланган шуштарий тилида гаплашади[8].

Тарихий жиҳатдан, Дизпул кўп асрлар давомида Мандаэан жамоасининг уйи бўлган[9]. Дизпулнинг энг машҳур аҳолисидан бири мандаэлик руҳоний Рам Зиҳрун эди[10].

Географияси

Дизпул Теҳрондан Хузистон вилоятининг маркази Аҳвозга олиб борадиган шимолий-жанубий асосий магистралда, Загрос тоғлари этакларида жойлашган. Теҳрондан Форс кўрфазига олиб борадиган асосий темир йўл Дизпулдан 15 км (9 миля) узоқликда, Диз дарёсининг қарама-қарши томонида жойлашган.

Иқлими

Дизпул иссиқ ярим қуруқ иқлимга эга (Кöппен иқлим таснифи БШ), ёзи жуда иссиқ ва қиши юмшоқ. Ёмғир Эрон жанубидаги аксар ҳудудга қараганда кўпроқ, лекин деярли фақат ноябрдан апрелгача бўлган даврга тўғри келади, лекин баъзида у ойига 250 миллиметр (9.8 ин) ёки йилига 600 миллиметр (24 ин) дан ошиши мумкин[11] .

Бу шаҳарда қор ёғиши жуда кам учрайдиган ҳодиса. Аммо 2020-йилда Дизпул шаҳри биринчи марта қор ёғишига гувоҳ бўлди ва бу шаҳар аҳолисини мамнун қилди[12].

Транспорти

Теҳрондан Дизпулга (ва тескари йўналишга) кунига камида икки марта тўғридан-тўғри авиарейслар мавжуд. Шунингдек, Дизпулдан Машҳадга ҳафталик рейслар мавжуд. Дизпулга Эрон темир йўллари орқали ҳам бориш мумкин.

Автобуслар Эроннинг деярли барча йирик шаҳарларидан Дизпулга ёки унга туташ шаҳарлардан бирига бориш мумкин. Транс-Эрон темир йўли поездлари қўшни Андимешк шаҳрига хизмат кўрсатади.

Қардош шаҳарлари

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Cенсус оф тҳе Исламиc Републиc оф Иран, 1395 (2016)“ (фа) (Эхcел). АМАР. Тҳе Статистиcал Cентер оф Иран. 2019-йил 22-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-декабр.
  2. ↑ „Cенсус оф тҳе Исламиc Републиc оф Иран, 1385 (2006)“ (фа) (Эхcел). АМАР. Тҳе Статистиcал Cентер оф Иран. 2011-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-сентябр.
  3. ↑ „Cенсус оф тҳе Исламиc Републиc оф Иран, 1390 (2011)“ (фа) (Эхcел). Сйраcусе Университй. Тҳе Статистиcал Cентер оф Иран. 2023-йил 15-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-декабр.
  4. ↑ „"دزفول" شهری از سپیده دم تاریخ“.
  5. ↑ سايت اداره ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري شهرستان دزفول (Wайбаcк Мачине сайтида 2008-10-13 санасида архивланган)
  6. ↑ Эверетт-Ҳеатҳ, Жоҳн. Тҳе Cонcисе Охфорд Диcтионарй оф Wорлд Плаcе Намес (эн-УС). Охфорд Университй Пресс, 2019-10-24. ДОИ:10.1093/аcреф/9780191882913.001.0001. ИСБН 978-0-19-188291-3. 
  7. ↑ Ҳартунг, Фритз; Курос, Гҳ. Р. (1987), „Ҳисторисче Талсперрен им Иран“, ин Гарбречт, Гüнтҳер (муҳ.), Ҳисторисче Талсперрен, 1-жилд, Стуттгарт: Верлаг Конрад Wиттwер, 221–274 (232)-бет, ИСБН 3-87919-145-Х
  8. ↑ „Wелcоме то Энcйcлопаэдиа Ираниcа“.
  9. ↑ Буcклей, Жорунн Жаcобсен. Тҳе Мандаэанс: анcиэнт техц анд модерн пеопле. Охфорд Университй Пресс, 2002. ИСБН 0-19-515385-5. ОCЛC 65198443. 
  10. ↑ Буcклей, Жорунн Жаcобсен. Тҳе греат стем оф соулс: реcонструcтинг Мандаэан ҳисторй. Горгиас Пресс, 2010. ИСБН 978-1-59333-621-9. 
  11. ↑ „اداره کل هواشناسی استان چهارمحال و بختیاری“. www.чаҳармаҳалмет.ир. Қаралди: 2018-йил 2-апрел.
  12. ↑ „بارش برف در خوزستان مردم را غافلگیر کرد - تسنیم“ (фа). خبرگزاری تسنیم | Тасним. Қаралди: 2024-йил 29-феврал.
  13. ↑ „خبرگزاری صداوسیما | ИРИБ Неwс“. 2015-йил 10-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 16-ноябр.

Адабиёт



Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Dizpul" dan olindi