Жоан Дидион (инглизча: Жоан Дидион ; 1934-йил 5-декабр, Сакраменто, Қўшма Штатлар — 2021-йил 23-декабр) — романлари ва адабий журналистикаси билан танилган америкалик ёзувчи. Унинг романлари ва иншолари америкалик ахлоқий ва маданий тартибсизликнинг парчаланишини ўрганади ва унинг асосий мавзуси индивидуал ва ижтимоий тарқоқликдир. Унинг аксарият асарлари ташвиш ёки қўрқув билан қопланган[1].

Болалик даврлари ва таълим

Жоан Дидион Калифорниянинг Сакраменто шаҳрида[2] Френк Риз ва Эдвен (нéэ Жарретт) Дидионлар оиласида туғилиб ўсган. Ўқишни ўрганиб олгач у уйдаги барча китобларни ўқиб чиққан ва ёшлигида ҳатто онасидан кутубхонадан катталар китобларини, айниқса таржимаи ҳолларини олиш учун ёзма рухсат олган. У ўзини „уятли китоб боласи“ деб таърифлаган[2].

Болалигида Дидион болалар боғчасига борди. Иккинчи жаҳон уруши пайтида отам авиацияда хизмат қилганлиги сабабли оила доимий равишда кўчиб юрган; Жоан мактабга тартибсиз қатнаган. Кейин, 1943 ёки 1944-йил бошида оила Сакраментога қайтиб келди, отаси эса Биринчи ва Иккинчи Жаҳон урушлари пайтида мудофаа буюртмаларини бажариш учун Детройтга жўнади. Дидион ўз хотираларида шундай ёзади : Мен қаерданман?[2] (2003).

Дидион 1956-йилда Берклидаги Калифорния университетини инглиз тилида санъат бакалаври даражаси билан тамомлаган. Кейинчалик у Вогуэ мода журнали ҳомийлик қилган иншолар танловида қатнашди. Биринчи совринни қўлга киритиб, у ушбу журналда муҳаррир ёрдамчиси лавозимини олди[3].

Ўсмирлик даврлари

Фаолияти

Дидион Вогуэ журналида икки йил давомида копирайтер ва муҳаррир сифатида ишлаган. Унинг биринчи романи "Дарё оқими „ 1963-йилда нашр этилган. У иккинчи эри, ёзувчи Жон Грегори Данн билан Калифорнияга қайтиб келди ва 1968-йилда ўзининг биринчи бадиий бўлмаган китоби “Ва Байтлаҳмга саёҳат қилди" Калифорния ҳаёти ҳақидаги эслатмалар тўпламини нашр этди[1].

Унинг 1983-йилдаги "Салвадор " эссеси эри билан Салвадорга икки ҳафталик саёҳатдан кейин ёзилган. 1984-йилда у Совуқ уруш ва Ветнам можароси фонида бадавлат меросхўр ва Марказий разведка бошқармасининг кекса ходими ўртасидаги узоқ, аммо жавобсиз севги ҳақида ҳикоя қилувчи „Демократия“ романини ҳам нашр этди. 1992-йилда у ўн иккита географик иншолар тўпламини Генрихдан кейин нашр этди. 1996-йилда "У истаган охирги нарса" романтик триллери.

Дидион ва Дунн ўзларининг карераларининг кўпчилигида яқиндан ҳамкорлик қилишган; уларнинг кўпгина асарлари бир-бирига мос келади. Ёзувчилар, шунингдек, журналист Жессика Савитчнинг таржимаи ҳолига асосланган "Юракга яқин „ филми ссенарийси устида ҳам саккиз йил ишладилар.

2004-йил 4-октябрда Дидион эрининг ўлими ва қизининг оғир касаллиги ҳақида ҳикоя қилувчи “Сеҳрли фикрлаш йили" китоби устида иш бошлади ва қўлёзмани 88 кундан кейин, Янги йил арафасида тугатди[4]. Ушбу хотиралар нашр этилгандан сўнг, у гастрол сафарига чиқди. Мотам пайтида қилинган бу саёҳат унинг учун терапевтик жараёнга айланди.

2007-йилда у "Сеҳрли фикрлаш йили" китоби асосида битта актрисали песа ёзди. Иш натижасида Скотт Рудин томонидан ишлаб чиқарилган ва Ванесса Редграве ўйнаган Бродвей спектакли пайдо бўлди. Дидион дастлаб спектакл устида ишлашга иккиланган бўлса-да, тез орада у бу янги жанрни этарлича қизиқарли деб топди.

Шахсий ҳаёти

Ню-Ёркдаги Вогуэ журналида ишлаётган Дидион ўзининг бўлажак турмуш ўртоғи Жон Грегори Данн билан учрашди, у ўша пайтда Тиме билан ҳамкорлик қилган. Улар 1964-йилда турмуш қуришди ва тез орада Лос-Анжелесга кўчиб ўтишди, лекин у ерда узоқ вақт қолиш ниятида эмас. Келгуси йигирма йил давомида Калифорния уларнинг уйига айланади. 1966-йилда улар бир қизни асраб олишди, унга Кинтана Ру Данн[5] деб исм қўйишди. Унинг болалиги ва кейинги касаллиги Дидион 2005-йилда ўз хотираларида тасвирланган (Сеҳрли фикрлаш йили, 2005).

1979-йилда Дидион Калифорниянинг Лос-Анжелес шаҳрининг сокин чеккасида жойлашган Брентвуд Паркда яшар эди. Брентвудга кўчиб ўтишдан олдин у Голливудда, Лос Фелизда — Голливуд булварининг шимолидаги Франклин проспекти яқинида яшаган.

Икки йилдан камроқ вақт ичида Дидион иккита фожиани бошдан кечирди. 2003-йил 30-декабрда қизи Кинтана Ру Данн пневмония туфайли келиб чиққан септик шок туфайли реанимация бўлимида комада бўлганида, унинг эри юрак хуружидан вафот этди. Кинтана 2005-йил 26 августда ўткир панкреатитдан вафот этди. О;'шанда у ўттиз тўққиз ёшда эди. Кейинчалик, „Мовий кечалар“да Дидион Кинтананинг ўлими ҳақида гапирди.

2005-йилдан бери у Ню-Ёркда, Шарқий 71-кўчада яшаган[4]. У 2021-йил 23-декабрда Паркинсон касаллигидан вафот этди[6].

Мукофотлар ва эътирофлари

2002-йилда Дидион Сент-Луис университети[7][8] томонидан берилган Партнерс Либрарй Литературе Аwард мукофотини олди.

Дидион 2005-йилда Миллий китоб мукофотига сазовор бўлган "Сеҳрли тафаккур йили" нашри билан катта эътирофга сазовор бўлди.

2007-йилда Дидион Миллий Китоб Жамғармасининг Америка адабиётига қўшган улкан ҳиссаси учун йиллик фахрий медали билан тақдирланди. Ўша йили Дидион АҚСҲ Ссенарий муаллифлари гилдиясининг мукофотига сазовор бўлди[9].

2009-йилда Дидион Гарвард университетининг филология бўйича фахрий доктори унвонига сазовор бўлди[10]. 2011-йилда Ел университети ёзувчига яна бир унвон — адабиёт бўйича фахрий доктор унвонини берди. 2013-йил 3-июлда Оқ уй Дидионни Президент Барак Обамага тақдим этиш учун АҚШнинг Миллий санъат медали совриндорлари қаторига киритди[11]. 2010-йилда Дидион Обама даврида АҚШ „ирондан холи ҳудудга“ айланганидан афсусда эди[12].

Библиография

Бадиий асарлари

  • Югур, дарё (1963)
  • Худди ёзилгандек ўйнанг (1970)
  • Умумий ибодат китоби (1977)
  • Демократия (1984)
  • У хоҳлаган охирги нарса (1996)

Бадиий бўлмаган (нон-фикшн)

  • Ва Байтлаҳмга саёҳат қилди (1968)
  • Оқ албом (1979)
  • Салвадор (1983)
  • Маями (1987)
  • Генрихдан кейин (1992)
  • Сиёсий фантастика (2001)
  • Мен қаерданман? (2003)
  • Рухсат этилган ғоялар: Америка 9.11 дан бери (2003, сўзбоши Френк Рич)
  • Дидион, вақт синовидан ўтган (2004, севимлилар)
  • Сеҳрли фикрлаш йили (2005)
  • "Яшаш учун ҳикоялар" (2006, этти жилдлик тўплам)
  • Мовий кечалар (2011) ИСБН: 978-0-307-26767-2

Спектакллар, песалар, иншолар, ссенарийлар

  • Сеҳрли фикрлаш йили (2006)

Киноссенарийлар

  • Неэдле Паркдаги ваҳима (1971)
  • "Ёзилгандек ўйнанг" (1972, роман асосида)
  • Юлдуз туғилди (1976)
  • Эътироф сирлари (1981)
  • Юракга яқин (1996)
  • Бу қандай содир бўлади (2012, Тодд Фиэлд билан ҳамкорликда)[13]

Эслатмалар

  1. ↑ 1,0 1,1 "Жоан Дидион (1934-)" ин Жеан C. Стине анд Даниэл Г. Мароwски (эдс.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 „Жоан Дидион Биограпҳй - Аcадемй оф Ачиэвемент“. Америcан Аcадемй оф Ачиэвемент (2011-йил 4-ноябр). — „Жоан Дидион wас борн ин Саcраменто, Cалифорниа. Дидион спент мост оф ҳер чилдҳоод ин Саcраменто, эхcепт фор северал еарс дуринг Wорлд Wар ИИ, wҳен ше травелед аcросс тҳе cоунтй wитҳ ҳер мотҳер анд бротҳер то бе неар ҳер фатҳер, wҳо сервед ин а суccессион оф посц ас ан оффиcер ин тҳе Армй Аир Cорпс.“. 2016-йил 15-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 20-июл.
  3. ↑ „Абоут Жоан Дидион“. ТҳеЖоанДидион.cом. 2019-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 4-май.
  4. ↑ 4,0 4,1 „Wҳен Эверйтҳинг Чангес“. НЙМаг.cом. 2009-йил 10-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-феврал.
  5. ↑ „Тҳе Радиcализатион оф Жоан Дидион“. Тҳе Неw Ёркер. 2015-йил 17-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-феврал.
  6. ↑ „Умерла писательница Джоан Дидион“. ТАСС. 2021-йил 25-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 25-декабр.
  7. ↑ „Wебсите оф Ст. Лоуис Литерарй Аwард“. 2016-йил 23-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 2-январ.
  8. ↑ Саинт Лоуис Университй Либрарй Ассоcиатес. „Саинт Лоуис Университй Либрарй Ассоcиатес Анноунcе Wиннер оф 2002 Литерарй Аwард“. 2016-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 25-июл.
  9. ↑ Неw Ёрк Тимес: "А Медал фор Жоан Дидион, " Септ. 11, 2007
  10. ↑ „Тен ҳонорарй дегреэс аwардед ат Cомменcемент“. Ҳарвард Газетте. 2011-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 2-январ.
  11. ↑ Даунт, Тина. „Георге Луcас, Жоан Дидион то Реcеиве Wҳите Ҳоусе Ҳонорс“. 2013-йил 7-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 2-январ.
  12. ↑ Амбер Дай, Сатире анд Диссент: Интервентионс ин Cонтемпорарй Политиcал Дебате (2011), п. 4
  13. ↑ Сараҳ Беннетт. „Жоан Дидион анд Тодд Фиэлд Аре Cо-wритинг а Сcреэнплай“. Неw Ёрк Магазине (2012-йил 11-август). 2016-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 16-декабр.