Dmitriy Sivuxin
Дмитрий Василевич Сивухин (русча: Дми́трий Васи́льевич Сиву́хин) (1914 йил 18 август, Новосибирск — 1988 йил 25 ноябр) — совет физиги, таниқли физика умумий курси китоби муаллифи. Физика-математика фанлари номзоди, Москва физика- техника институти профессори [1] .
Гидродинамика, статистик физика, физик оптика, плазма физикаси, электродинамикага оид мақолалар муаллифи [1] .
У 9 та медал, шу жумладан „Меҳнат жасорати учун“ медали, Сталин мукофоти лауреати билан тақдирланган[1].
Биографияси
1914 -йил 18 -августда Новосибирскда туғилган. Миллати- рус . Отаси — Василий Федорович Сивухин (1890-1922) — деҳқон, Юрев-Полский тумани Скомово қишлоғида туғилган, 1914-йил августда чор армияси сафига сафарбар қилинган. Октябр инқилобидан кейин аскар сифатида фронтга юборилган. Қизил Армия сафларида фуқаролар урушида қатнашган, 1919-йил декабрда тифдан вафот этган (балки Скомово қишлоғида оиласига қайтиб, 1922-йилда тифдан вафот этган). Онаси — Элизавета Ивановна Перемиловская — бошланғич мактаб ўқитувчиси. У 1914 -йилда болалари билан Сибирдан Скомово қишлоғига қайтиб келди, Иваново вилоятининг Юрев-Полский туманида, кейинроқ Владимир вилоятида, сўнгги йилларда — Афинеэвский бошланғич мактабида ишлади. У 1943- йил январда вафот этди [1] . Д. В. Сивухин ўзининг амакиси, инқилобчи, Фрунзенинг шериги, Юрев-Полский тумани, Скомово қишлоғида туғилган, Владимир Марказийда шаҳид бўлган Дмитрий Федорович Сивухин 1885-1909) шарафига номланган.
Унинг рафиқаси Геся Соломоновна Креинина кейинчалик у билан бирга Москва физика-техника институтида дарс берган.
Дмитрий Василевич 2-босқич Юрев-Полская мактабини тамомлаган. Мактабни тугатгандан сўнг, у Юрев-Полский туманидаги Николский касб-ҳунар мактабига математика ўқитувчиси лавозимига юборилди ва у эрдан (1931 -йил сентябр ойида мактабнинг қайта ташкил этилиши муносабати билан) Калинин колхоз мактабига ўтказилди. 2 йил янги жойда ишлагандан сўнг, у Москва давлат университетининг физика факултетига ўқишга кирди ва уни 1939-йилда назарий физика мутахассислиги бўйича тугатди. У аспирантурага ўқишга кирди, лекин Улуғ Ватан уруши бошланганлиги сабабли уни тамомлай олмади.
Уруш пайтида у артиллерия офицери сифатида хизмат қилган, Москва учун жангда қатнашган. Дмитрий Василевичнинг сўзларига кўра, унинг 1941 -йил воқеалари ҳақидаги хотиралари унинг ҳамкасби, машҳур назариётчи Борис Андреэвич Трубников томонидан ёзиб олинган .
1953- йилда СССР Вазирлар Кенгашининг махфий фармони билан Сивухин РДС-5 ядровий бомбаси ва биринчи РДС-6 термоядро бомбасининг назарий ҳисоб-китобларида иштирок этгани учун учинчи даражали Сталин мукофоти билан тақдирланди. Бу вақтда Сивухин СССР Фанлар академиясининг Физика муаммолари институтида ишлар эди[2] .
И. В. Курчатов номидаги Атом энергияси институтида ишлаган (ҳозирги „Курчатов институти“ РРC). 1946- йил февралдан 1986- йил октябргача у аввал Москва давлат университетининг физика-техника факултетида, кейин Москва физика-техника институтида (МИПТ) умумий физика курсида дарс берган. Докторлик даражасига эга бўлмаган ягона (2007-йил ҳолатига кўра) МИПТ профессори [1] .
У физиканинг умумий курси бўйича кенг эътироф этилган беш жилдлик дарслик муаллифи. Ўтган асрнинг бошларида физика бўйича худди шундай курс О. Д. Хволсон томонидан яратилган, аммо асрнинг ўрталарига келиб у китоб умидсиз эскирган, чунки квант механикаси ва нисбийлик назарияси физика асосларига ёндашувни ўзгартирди. 1977 -йилда ўша вақтга тайёр бўлган курснинг дастлабки учта китоби Халқ хўжалиги ютуқлари кўргазмасининг олтин медали билан тақдирланди. Сивухин вафотидан кейин курс унинг ўлимидан кейин олинган физикавий натижаларни акс эттирувчи қўшимчалар билан қайта нашр этилади. Курс франсуз ва ўзбек тилларига таржима қилинган.
Нафақага чиқиши муносабати билан 1986- йил октябр ойидан ўқитувчилик фаолиятини тўхтатди ва кафедрада маслаҳатчи профессор лавозимида қолди. 1988 -йил 25 -ноябрда вафот этган.
Мукофотлари
- ИИ даражали Ватан уруши ордени (1985 [3]) [4]
- "Меҳнат жасорати учун" медали
- 8 та бошқа медаллар
Библиография
Мақолалари
Сивухин Д. В. Физик миқдорларнинг халқаро тизими тўғрисида // Успехи физических наук. — М .:: Наука, 1979. — Т. 129, Но 2. — С. 335-338. Иқтибос: „[…] СИ тизими, айтайлик, об’эктнинг узунлиги, кенглиги ва баландлиги нафақат турли бирликларда ўлчанадиган, балки турли ўлчамларга эга бўлган тизимдан кўра мантиқийроқ эмас“"
„Плазма назарияси масалалари“ классик тўпламларида бир нечта асарлар муаллифи :
- „Электромагнит майдонларда зарядланган заррача ҳаракатининг дрифт назарияси“ (1-жилд) (мавжуд ҳавола) , 1963);
- „Тўлиқ ионлаштирилган плазмадаги Кулон тўқнашуви“ (4-жилд (мавжуд ҳавола) , 1964);
- „Энергия мувозанати ва магнит ойнали тузоқда ўз-ўзидан таъминланган термоядровий реакциянинг мумкинлиги масаласи“ (5-жилд). (мавжуд ҳавола) , 1967).
Китоблари
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — М.: Наука, 1979. — Т. И. Механика. — 520 с.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Издание 3-е, исправленное и дополненное. — М.: Наука, 1989. — Т. И. Механика. — 576 с. — ИСБН 5-02-014054-6.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Издание 4-е. — М.: Физматлит, 2002. — Т. И. Механика. — 792 с. — 5000 экз. — ИСБН 5-9221-0225-7.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Издание 5-е, стереотипное. — М.: Физматлит, 2006. — Т. И. Механика. — 560 с. — ИСБН 5-9221-0715-1.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — М.: Наука, 1975. — Т. ИИ. Термодинамика и молекулярная физика. — 519 с.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Издание 3-е, исправленное и дополненное. — М.: Наука, 1990. — Т. ИИ. Термодинамика и молекулярная физика. — 592 с. — ИСБН 5-02-014187-9.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Издание 5-е, исправленное. — М.: Физматлит, 2006. — Т. ИИ. Термодинамика и молекулярная физика. — 544 с. — ИСБН 5-9221-0601-5.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — М.: Наука, 1977. — Т. ИИИ. Электричество. — 688 с.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Изд. 2-е, испр.. — М.: Наука, 1983. — Т. ИИИ. Электричество. — 687 с.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Изд. 3-е, испр. и доп.. — М.: Наука, 1996. — Т. ИИИ. Электричество . Часть первая. — 320 с. — 5000 экз. — ИСБН 5-02-014054-6, ИСБН 5-02-015089-4..
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Изд. 3-е, испр. и доп.. — М.: Наука, 1996. — Т. ИИИ. Электричество . Часть вторая. — 320 с. — 5000 экз. — ИСБН 5-02-014054-6, ИСБН 5-02-015090-8..
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Изд. 4-е, стереотипное. — М.: Физматлит; Изд-во МФТИ, 2004. — Т. ИИИ. Электричество. — 656 с. — 5000 экз. — ИСБН 5-9221-0227-3; ИСБН 5-89155-086-5..
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Издание 3-е, стереотипное. — М.: Физматлит, МФТИ, 2002. — Т. ИВ. Оптика. — 792 с. — ИСБН 5-9221-0228-1.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — М.: Наука, 1986. — Т. В. Атомная и ядерная физика. Часть 1: Атомная физика. — 416 с. — ИСБН 5-02-014053-8.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — М.: Наука, 1989. — Т. В. Атомная и ядерная физика. Часть 2: Ядерная физика. — 416 с. — ИСБН 5-02-014053-8.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — 3-э издание, стереотипное. — М.: Физматлит, 2002. — Т. В. Атомная и ядерная физика. — 784 с. — 3000 экз. — ИСБН 5-9221-0230-3.
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — 3-э издание, стереотипное. — М.: Физматлит, 2006. — Т. В. Атомная и ядерная физика. — 784 с. — 3000 экз. — ИСБН 5-9221-0645-7.
- Гинзбург В. Л., Левин Л. М., Сивухин Д. В. Сборник задач по молекулярной физике.
- Стрелков С. П., Сивухин Д. В., Угаров В. А. Сборник задач по общему курсу физики. Механика.
- Сивухин Д. В. (ред.) Сборник задач по общему курсу физики. Термодинамика и молекулярная физика.
- Стрелков С. П., Сивухин Д. В., Хайкин С. Э. Сборник задач по общему курсу физики: Электричество и магнетизм. — М.: Физматлит Лань, 2006.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 „Н. В. Карлов. Они создавали Физтех.“. 2013-йил 19-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 15-август.
- ↑ Постановлениэ СМ СССР № 3044-1304сс „О присуждении Сталинских премий научним и инженерно-техническим работникам Министерства среднего машиностроэния и других ведомств за созданиэ водородной бомби и нових конструксий атомних бомб“. 31 декабря 1953 г. // Атомний проэкт СССР: документи и материали. Т. 3. Кн. 2. — 2009. — С. 107—122.
- ↑ „Запись о награждении“. ОБД «Подвиг Народа». 2014-йил 8-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 8-январ.
- ↑ „Память народа :: Документ о награде :: Сивухин Дмитрий Васильевич, Орден Отечественной войны ИИ степени“. памят-народа.ру. 2016-йил 1-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 7-июн.
- „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari
- Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
- 1988-yilda vafot etganlar
- 25-noyabrda vafot etganlar
- 1914-yilda tugʻilganlar
- 18-avgustda tugʻilganlar
- SSSR fiziklari
- Rossiya fiziklari
- Alifbo boʻyicha fiziklar
- Pages with unreviewed translations