Додекафония (юнонча: додека - ўн икки ва пҳоне — товуш) — атонал мусиқанн муайян қоидаларга бўйсундириш мақсадида яратилган компози-торлик техникаси. 1910-й.ларда Австрияда Й. М. Хауэр, Ф. Г. Клайн, шунингдек, рус композитори Н. Рославецлар Д.га яқин тарзда асарлар яратишга уринган. Мукаммал Д.нинг қонунқоидаларини Австрия композитори А. Шёнберг (10 йилдан зиёдроқ давр мобайнида) ишлаб чиқиб, муҳими, ижодий амалиётда қўллаган (1923-йил, фортепиано учун 3 та песа). Д.да асарни ташкил этувчи куй ва ҳамоҳангликлар мажмуи серия деб аталиб, турли баландликдаги 12 хроматик, тенг ҳуқуқли товушнинг муайян изчилли-гидан тузилади, бунда регистр, гори-зонтал ва вертикал йўналишлар эркин равишда алмашади. Д. усталари орасида А. Шёнбергнинг шогирдлари А. Берг , А. Веберн, рус композитори И. Стравинский, поляк В. Лютославский, италян муаллифлари Л. Даллапиккола, Л. Ноно, япон композиторлари Ё. Мацудайра, Т. Маюдзуми, К. Фукусима ва б. танилган. Ўзбекистонда илк бор Ф. Янов-Яновский, М. Тожиев, Н. Зоки-ров, кейинчалик М. Махмудов, Н. Ғиёсов, Д. Янов-Яновский ва б. композиторлар Д.нинг айрим хусусиятларидан фойдаланишган.

Адабиёт

  • ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
  • Когоутек С., Техника композиции в музике ХХ века, М., 1976.