Doktor Seuss

Теодор Сеусс Гейсел (1904-йил 2-март – 1991-йил 24-сентабр) америкалик болалар ёзувчиси ва карикатурачи эди.  У доктор Сеусс  тахаллуси остида  ёзган 60 дан ортиқ китоблари ва иллюстрация ишлари билан машҳур. Унинг ижоди барча даврларнинг энг машҳур болалар китобларини о'з ичига олади, улар 600 миллион нусхада сотилган ва вафотигача 20 дан ортиқ тилларга таржима қилинган.

Гейсел Дартмут коллежида бакалавр ва Оксфорддаги Линколн коллежида аспирант сифатида “Доктор Сеусс” номини олди. У 1927-йилда Оксфордни тарк этиб, Ванитй Фаир, Лифе ва бошқа турли нашрларда иллюстратор ва карикатурачи сифатида иш бошлади. У шунингдек, ФЛИТ ва Стандард Оил каби реклама кампанияларида иллюстратор ва Ню-Ёркдаги ПМ газетасида сиёсий карикатурачи сифатида ишлаган. У 1937-йилда ўзининг “Ва мен буни Мулберрй ко'часида ко'рганман деб о'йлайман” номли биринчи болалар китобини нашр этди. Иккинчи жаҳон уруши пайтида у сиёсий мултфилмларни тасвирлаш учун болалар адабиётидан қисқа танаффус олди ва АҚШ Армиясининг анимация ва кино бўлимида ишлади.

Урушдан кейин Гейсел болалар китобларини ёзишга қайтди ва "Агар мен ҳайвонот бог'ини бошқарсам" (1950), "Хортон кимни эшитади!" (1955), Шляпадаги мушук (1957), Гринч Рождествони қандай о'г'ирлаган! (1957), Яшил тухум ва жамбон (1960), Битта балиқ, Икки балиқ, Қизил балиқ, Мовий балиқ (1960), Снеэтчес ва бошқа ҳикоялар (1961), Лоракс (1971), Сариёг' жанг китоби (1984), ва Оҳ, сиз борадиган жойлар! (1990)  каби машҳур асарларни ёзди.  У о'з фаолияти давомида 60 дан ортиқ китобларни нашр этди, улардан 11 та телевизион махсус филм, бешта бадиий филм, Бродвей мусиқий филми ва то'ртта телесериал ишлаб чиқилди.

У иккита Приметиме Эмми мукофотига сазовор бо'лган: "Ҳеллоуин - Гринч кечаси" (1978) ва "Гринч шляпадаги мушук" (1982) учун ажойиб анимацион дастур. 1984 йилда у Пулицер мукофотининг махсус иқтибосига сазовор бо'лди. Унинг туг'илган куни, 2-март, Америка бо'йлаб Миллий о'қиш кунининг йиллик санаси сифатида қабул қилинган, бу Миллий та'лим ассоциацияси томонидан яратилган о'қишга қаратилган ташаббус.

Сиёсий қарашлар

Гейсел либерал демократ ва президент Франклин Д. Рузвелт ва Янги келишув тарафдори эди. Унинг дастлабки сиёсий карикатураларида фашизмга қарши иштиёқли қаршилик ко'рсатилган ва у АҚШ Иккинчи Жаҳон урушига киришидан олдин ҳам, кейин ҳам унга қарши ҳаракат қилишга ундаган. Унинг карикатураларида коммунизм қо'рқуви ҳаддан ташқари ошириб ко'рсатилган, Вакиллар палатасининг Ягона фаолият бо'йича қо'митаси ва АҚШнинг СССР ва Сталинга нисбатан "ҳаёт чизиг'ини"  кесиб ташлаш билан таҳдид қилганлар каттароқ таҳдидларни топиб, у бир вақтлар "Бизнинг уруш юкимизни" ко'тариб юк ташувчи сифатида тасвирлаган.

Гейсел мумкин бо'лган саботажнинг олдини олиш учун Иккинчи жаҳон уруши пайтида япон америкаликларнинг интернирацияланишини қо'ллаб-қувватлади. Гейсел о'з позициясини қуйидагича тушунтирди:

Аммо ҳозир, японлар бош суягига ўз найзаларини тикиб қўйишаётганда, биз учун жилмайиб, жанжаллашиб: “Ака-ука!” деб ўйлашимиз жуда зўрдек туюлади. Бу жуда жирканч жанговар қичқириқ. Агар биз г'алаба қозонишни истасак, Жон Хейнс Холмсни тушкунликка соладими ёки ё'қми, японларни о'лдиришимиз керак. Биз қолганлар билан кейин фалаж бо'лишимиз мумкин.

Урушдан кейин Гейсел ўзининг адоват туйғуларини енгиб чиқди ва ўзининг “Хортон кимни эшитади! (1954) китоби орқали Американинг урушдан кейинги Японияни босиб олиши ҳақидаги аллегория сифатида қарашларини қайта ко'риб чиқади, шунингдек, китобни япон до'стига баг'ишлайди.

“Хортон кимни эшитади!"даги "инсон - қанчалик кичик бо'лмасин - инсон"  Қо'шма Штатлардаги ҳаётни ҳимоя қилиш ҳаракати томонидан шиор сифатида кенг қо'лланилган. Гейсел ва кейинчалик унинг беваси Одри бу фойдаланишга қарши чиқди; унинг адвокатининг со'зларига ко'ра, "У одамларнинг доктор Сеусс персонажлари ёки материалларини о'з нуқтаи назарини билдириш учун о'г'ирлашларини ёқтирмайди."

Унинг болалар китоблари

Гейсел о'з ҳикояларини ахлоқий нуқтаи назар билан ёзишни бошламасликни та'кидлаб, "болалар ахлоқни бир мил узоқликда ко'ришлари мумкин" деб та'кидлади. Бироқ, у муаммолар ҳақида ёзишга қарши эмас эди; у "ҳар қандай ҳикояда о'зига хос ахлоқ бор" деди ва у "до'зах каби бузг'унчи" эканлигини та'кидлади.

Гейселнинг китобларида унинг турли хил ижтимоий ва сиёсий масалалар бо'йича қарашлари ифодаланган: "Лорах" (1971), экология ва исте'молга қарши; Ирқий тенглик ҳақида "Снеэтчес" (1961); "Сарёг' жанглар китоби" (1984), қуролланиш пойгаси ҳақида; Ертл тошбақа (1958), Адолф Гитлер ва авторитаризмга қарши; Қандай қилиб Гринч Рождествони о'г'ирлади! (1957), Рождество мавсумининг иқтисодий материализми ва исте'молчилигини танқид қилиш; ва Ҳортон кимни эшитади! (1954), изоляцияга қарши ва интернационализм ҳақида.