Domenika Fontana

Шаҳарсозлик соҳасидаги улкан ютуқлар таниқли меъмор ва муҳандис Доменико Фонтанага (1543-1607) тегишлидир. 1580-йилларда унга Рим шаҳрини қайта қуриш ва декоратив безатиш ишлари топширилади, бунга кўра шаҳар католик дунёсининг маркази сифатида аҳамиятини ошириши керак эди.

Асосий ишлари

Асосий ишлари Римдаги Латеран саройи (1586-1590), Неапол даги Палацсо Реале (1600-1602) ҳисобланади. ХВИ аср охирларида Фонтана рим папаси Сикст В (1585-1590) буйруғига биноан Римни бароккога хос диагонал чизиқли шаҳарсозлик консепсияси лойиҳасини яратади. Унинг асосий мақсади Римдаги насроний обидаларга тўғри шоҳ кўчалар орқали чиқишни амалга ошириш эди.

Дел Пополо майдони режаси

Доменико Фонтана шаҳардаги кўплаб меъморий иншоотларни бир-бири билан боғлайдиган ҳамда уларга айланма йўллардан эмас, балки тўғри йўллардан ўтиб боришни таъминлаш мақсадида ягона йўл лойиҳасини ишлаб чиқади. Бу лойиҳа Европа шаҳарсозлик санъати тарихидаги биринчи “уч нурли” тизими ҳисобланади. Ушбу тизим шаҳарга кириш қисмида жойлашган “Дел Пополо” майдонида ўз ифодасини топади. Дел Пополо майдонидан ажралиб чиққан ва пойтахтнинг асосий кириш йўлини марказ ва унинг асосий ансамбллари билан боғлайди. Меъмор кўчаларнинг бадиий таъсирини кучайтириш мақсадида якуний қисмини обелиск ва фавворалар билан якунлайди. Шу ўринда Дел Пополо майдонининг бадиий хусусиятига ҳам алоҳида э'тибор қаратади. . Дел Пополо майдони шаҳарсозлик композицияси маркази ҳисобланиб, ундан нурга ўхшаб учта магистрални уч тамонга йўналтириб беради. Бу магистраллар зиёратчиларнинг тез вақт ичида Ватикан, Капитолий тепалиги, Венеция майдонига қисқа йўллар орқали етиб боришига ёрдам беради. Фонтана бу ерда магистраллар бошланиши ва тугалланиши ҳақида ҳамда майдон марказларини кўрсатиб турувчи шартли белгилардан фойдаланишни таклиф беради. Шу мақсадда Фонтана обелисклардан фойдаланади. Обелисклар магистралларни маъноли жойларига ўрнатилади. Обелисклар Санта Тринита деи Монти майдонида, Эсквилино майдонида, Санта Кроче ин Джерузалемме базиликаси олдига, Навона ва Ротонда майдонида ўрнатилади. Обелискнинг энг каттаси Авлиё Пётр ибодатхонаси майдонида қад кўтариб туради. Мазкур майдон “уч нурли” тизимнинг бошланиш нуқтаси бўлиб, майдон марказида 25 мертлик Қадимги Миср обелиски ўрнатилган, майдонга кириш дарвозаси ва иккита бир хил кўринишдаги Санта Мария ин Монтесанто черкови ва Санта Мария деи Мираколи черковидан иборат. Кейинчалик 1823-йилда обелиск тагида тўртта шер тасвири туширилган фаввора ўрнатилади. Умумий яхлит композиция гўёки эффектларга бой, такрорланмас театр саҳнасига ўхшаб кетади. Дел Пополо майдонига шимолий кириш қисмида қад ростлаган дарвоза 1691-йили барпо этилади. Қадимги Миср обелиски Доменико Фонтана томонидан Рим шаҳри қайта лойиҳалаштирилаётган вақтида 1585-1589-йилларда Папа Сикст В нинг буйруғи билан ўрнатилади.

Манбалар

"Умумсан'ат Тарихи" Абдуллаев Обиджон Орипович Тошкент-2020