Domino
Домино — бу стол о'йини бо'либ, унда суяклар занжири ("суяклар", "тошлар") қурилган бо'либ, бир хил сонли нуқталар бир-бирига тегиб, баллар сонини ко'рсатади. Бу атама, шунингдек, бошқа стол о'йинларига нисбатан ҳам қўлланади. То'пламдаги ҳар бир белги одатда рақамли қийматга эга. Битта домино о'йин то'пламининг барча суякларининг баллар йиг'индиси 168 га тенг.
Домино то'пламининг тавсифи
Домино тошлари таниқли суяклардан келиб чиққан. Ан'анавий (классик) Г'арбий доминоларнинг стандарт то'плами то'ртбурчак узунлиги икки баробар кенг йигирма саккизта плиткани о'з ичига олади. Унинг олд томони о'ртадан чизиқ билан иккита тенг квадрат қисмга бо'линади. Ҳар бир қисм нолдан олтигача нуқтадан иборат. Ихтисослашган домино то'пламларида нуқталарнинг мумкин бўлган сони то'ққиз, о'н икки, о'н беш ёки о'н саккизгача етиши мумкин.
Доминодаги доминолар сони такрорий бирикмалар сонига тенг бо'либ, қуйидаги формула бо'йича ҳисобланади: (н+к−1)!/(к!×(н−1)!), бу ерда н - элементлар сони. ва к - то'пламдаги уларнинг сони. Масалан, юқорида тавсифланган 7 та рақамдан 2 таси {0, 1, 2,…, 6} бўлган “стандарт” тўпламга (7+2−1)!/(2!×(7−1)!) = киради. 28 бо'г'им.
Доминолар (ко'п ҳолларда) суякдан (текис ёки фил суягидан ), карболитдан, пластмассадан, металлдан ёки ёг'очдан ясалган . Ба'зан домино сифатида карталар то'плами ишлатилади. Ан'анавий доминодан ташқари, ушбу о'йиннинг бошқа ко'плаб турлари мавжуд.
Домино тарихи
Домино о'йинининг илдизлари Хитойга бориб тақалади, ўша ерда суяклар қизил ва оқ нуқтали пластинкалар ко'ринишида пайдо бўлган. Хитойда домино ўйини ҳақида биринчи ишончли манбалар ХИИИ асрда учрайди [1], энг қадимги сақланиб қолган домино плиталари ҳам ХИИ—ХИВ асрларга тегишли. Хитойда доминонинг маҳаллий, асл нусхаси ҳали ҳам кенг тарқалган.
О'йин ХВИИИ асрда Италияга олиб келинган ва о'згартирилган. Италияда о'йинни домино италянча ( италянча: домино ) ва лотин ( лотинча: доминус ) бошлиқ ёки Раббий ма'носини билдирувчи со'з билан номлашган. Фасмернинг [2] фикрича, бу барча суякларни биринчи бо'либ ташлаган киши домино, я'ни "бошлиқ" бо'лиши билан бог'лиқ. Шунингдек, о'йин қора ва оқ домино суяклари қора қалпоқли оқ плаш кийган Доминика роҳибларининг либосларидан келиб чиққан деган тахмин ҳам мажвуд. Яна бир тахмин бо'йича, бошқа о'йинлардан фарқли о'лароқ, католик монастирларида домино о'йнашга рухсат берилган ва у ерда ҳар бир о'йин "Раббийни улуг'лаш" билан бошланган ( лотинча: бенедиcамус Домино ёки Домино граcиас ) - бу со'зларни биринчи "тош" ни қо'йган о'йинчи талаффуз қилган [3] .
Домино бо'йича жаҳон чемпионатида сайёрамизнинг энг кучли о'йинчилари иштирок этади. Биринчи чемпионат 2003 йилда Гаванада бо'либ о'тган. Халқаро олимпия қо'митасининг собиқ президенти Хуан Антонио Самаранч ташкилий қо'мита фахрий президенти этиб тайинланди. Кубалик дуэт ғолиб бўлди. Халқаро Домино федерацияси ва Куба спорт институти ҳомийлигида о'тказилган ушбу чемпионатда жами 168 дуэт, я'ни 17 давлатдан 336 киши иштирок этди. О'шандан бери иштирокчилар сони бир неча баробар ошди.[4][5]
О'йин қоидалари
Бу о'йинни Иккидан то'рт кишигача о'йнаши мумкин. Иккита учун эттита суяк, уч ёки то'ртта учун бешта суяк ажратилади. Қолганлари ёпиқ қо'риқхонага ("бозор") жойлаштирилади. Оддий доминода қо'лида дубл 1: 1 бўлган о'йинчи о'йинни бошлайди, агар ҳеч кимда бундай дубл бо'лмаса, о'сиш тартибида бошқа одам бошлайди. Дублдан 0:0 ("бо'ш-бо'ш", "яланг'оч") юриш тақиқланади. Агар қо'лларда битта дубл бо'лмаса, улар энг кам сонли балли суякдан бошлашади.
Қуйидаги о'йинчилар мос келадиган ҳисоблар билан суяк қо'йишади (1:2, 1:3, 1:*, …). Агар о'йинчининг кейинги ҳаракатига мос суяклари бо'лмаса, уни захирадан излаши керак ("бозорга бориш"): у "бозордан" битта домино тошини керакли сонли суяк тушиб қолгунча ёки "Бозор ё'қ" бо'лгунга қадар танлайди. Кейин о'йинчи о'з навбатини о'тказиб юборади ("руло") ва кейинги одам юради.
О'йинчилардан бири охирги суякни қо'йганда, я'ни қо'лида битта ҳам домино қолмаганда о'йин тугайди. Кейинчалик, унинг шериклари билан қолган баллар ҳисобланиб, бу баллар г'олибнинг активига о'тади. Одатда о'йин келишув бо'йича 200, 300, 500 баллгача о'йналади. Агар рақибнинг "қо'лида" битта дубл 0:0 қолган бо'лса, у 25 очко ҳисобланади.
О'йинни "балиқ" билан тугатиш мумкин - бу ҳисоб-китобни блокировка қилишнинг номланиши. Агар ҳар бир о'йинчининг қо'лида суяклари бо'лсаю, лекин ҳеч кимнинг хабар берадиган ҳеч нарсаси ё'қ бо'лса, блокировка ишлатилади.
То'сиб қо'йишда ("балиқ") г'олиблик қо'лида энг кам очкога бўлган кишиники бо'лади.
О'йин турларидан қат'и назар, агар о'йинчилардан бирининг қо'лида дубллар то'плами бо'лса (барча суяклар жуфтлик) ёки барча суяклар бир хил суратда бо'лса (масалан, беш бирлик ёки этти учлик),бу ҳолда суякларни қайтадан тарқатиш керак бо'лади.
Болалар доминоси
Нуқталар о'рнига эттита белги (ҳарфлар, рақамлар), чизмалар (ҳайвонлар, о'симликлар ва бошқалар) ёки гуллар то'пламидан фойдаланиладиган классик домино.
- ↑ Ло, Андреw (2000 ). Тҳе Гаме оф Леавес: Ан Инқуирй инто тҳе Оригин оф Чинесе Плайинг Cардс. Буллетин оф тҳе Счоол оф Ориэнтал анд Африcан Студиэс, Университй оф Лондон, Вол 63-3, п. 401.
- ↑ „Домино в Этимологическом словаре Фасмера“. 2020-йил 21-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-июн.
- ↑ „История игры домино“. 2017-йил 24-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 25-июл.
- ↑ „История домино от истоков до современности“ (ру). домино-гаме.cом. 2020-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 30-ноябр.
- ↑ „Домино — это серьёзно! Как на чемпионате мира «забивали козла» в Год Козы“. спорт-олймп.cом. 2020-йил 24-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 30-ноябр.