Domino effekti
Домино эффекти ёки занжир реаксияси – бир ҳодиса ўзига ўхшаш ҳодисалар билан биргаликда бутун занжир ҳосил қилиувчи йиғма эффект[1]. Ушбу атама энг яхши механик таъсир сифатида танилган ҳамда домино тошларининг бир-бирига улаб йиқилишига ўхшашлик сифатида қўлланади. Бу одатда кетма-кет ҳодисалар орасидаги вақт нисбатан кичик бўлган воқеалар кетма-кетлигини англатади. У сўзма-сўз (кузатилган ҳақиқий тўқнашувлар серияси) ёки метафора (глобал молия ёки сиёсат каби тизимлар ичидаги сабаб-оқибат алоқалари) ишлатилиши ҳам мумкин. Домино эффекти атамасидан, шунингдек, ҳодисанинг муқаррар ёки юқори эҳтимоли борлигини билдириш учун ҳам (аллақачон содир бўлгани сабабли) ва аксинча, ҳодисанинг имконсиз ёки жуда даргумон (битта домино) эканлигини билдириш учун фойдаланилади.
Эффектнинг намоён бўлиши
Домино эффектини ҳар бири кичик масофа билан ажратилган бир қатор домино тошларини тик қўйиш орқали осонгина тасаввур қилиш мумкин. Биринчи домино ҳаракатга келгандан сўнг, навбатдаги доминони ағдаради. Ушбу кетма-кетлик орқали чизиқли занжир пайдо бўлади. Бунда ҳар бир доминонинг тушиши дарҳол олдинги доминога таъсир қилади. Таъсир занжир узунлигидан қатъий назар доимо бир хил натижага эга бўлади. Ушбу занжир реаксиясида фойдаланиладиган энергия доминоларнинг мета-барқарор ҳолатда бўлгани сабабли потенциал энергия ҳисобланади. Дастлабки домино ағдарилганда, йиқилиш орқали узатиладиган энергия кейинги доминони ағдариш учун зарур бўлган энергиядан каттароқ бўлади[2]. Домино эффекти Рубе Голдберг машиналарида қўлланади.
Медиада
Домино куни – домино тошларининг энг кўп қулаши бўйича жаҳон рекорди.
Яна қаранг
Боғлиқ атамалар
Тегишли физик назариялар
- Капалак эффекти
- Каскадли носозлик
- Сабаблилик
- Занжирли реаксия
- Қор то'пи эффекти
Математик назариялар
Сиёсий
Ижтимоий
Манбалар
- ↑ „домино эффеcт“. Тҳе Фреэ Диcтионарй. Фарлех, Инc.. Қаралди: 2014-йил 29-сентябр.
- ↑ Стронге, W. Ж.. Импаcт Мечаниcс. Cамбридге Университй Пресс, 2004. ИСБН ИСБН 0-521-60289-0.