Доналд Эрвин Кнут (инглизча: Доналд Эрвин Кнутҳ[1]; туғ. 1938-йил 10-январ, Милуоки, Висконсин) — америкалик компютер олими.

Фалсафа фанлари доктори (1963), Стенфорд университетининг фахрий профессори, Америка фалсафий жамияти аъзоси (2012)[2], дастурлаш ўқитувчиси ва мафкурачиси, 19 та монография (жумладан, дастурлаш бўйича бир қатор классик китоблар) ва 160 дан ортиқ мақолалар муаллифи, бир нечта таниқли дастурий та'минот дастурлари технологияларини ишлаб чиқувчи. Ҳисоблаш математикасининг асосий алгоритмлари ва усулларига бағишланган дунёга машҳур китоблар сериясининг муаллифи, шунингдек, илмий ва техник мавзулар (биринчи навбатда физика-математика) бўйича китобларни териш учун мўлжалланган ДΕΧ ва МЕТАФОНΤ столи нашриёт тизимларини яратувчиси.

Биографияси

Ўқитувчи оиласида туғилган. Унинг отаси бухгалтерия ҳисобини ўргатган, шунингдек, ҳаваскор сифатида уйда матн териш билан шуғулланган (бу Доналднинг ушбу бизнесга бўлган кейинги қизиқишини ва ΤЭΧ каби ўзгаришларни тушунтириши мумкин). У ёшлигидан математика, физика ва мусиқага мойиллигини намоён этди.

Кейс технология институтининг математика факултетини имтиёзли диплом билан тугатган (бакалавр, 1960). Шу билан бирга, дастурлаш соҳасида эришган муҳим ютуқлари учун унга магистрлик даражаси берилди. Уч йил ўтгач, у Калифорния Технология Институтида докторлик даражасини олди. У ерда математикадан дарс берган ва бир вақтнинг ўзида Бурроугҳс корпорациясида дастурий та'минотни ишлаб чиқиш бўйича маслаҳатчи бўлиб ишлаган.

1968-йилда Доналд Стенфорд университетига кўчиб ўтди. 1968—1969-йилларда Мудофаа тадқиқотлари институтида ҳам ишлаган. Осло университетида ташриф буюрган математика профессори (1972, 1973). Стенфордда унинг раҳбарлигида 28 та докторлик диссертацияси ҳимоя қилинган.

Доналт Кнут ҳар доим "Дастурлаш сан'ати" монографиясини ўз ҳаётининг асосий лойиҳаси деб билганлиги сабабли, у 1993-йилда бутунлай этишмаётган қисмларни ёзиш ва мавжудларини тартибга солишга э'тибор қаратиш ниятида нафақага чиқди.

Тан олиш

2013-йил январ ҳолатига кўра, Кнутҳ CитеСеэр лойиҳаси[3] бўйича информатика бўйича энг кўп келтирилган муаллифлар рўйхатида 37-ўринни эгаллади.

Кўпгина илмий журналлар таҳририяти а'зоси.

Америка санъат ва фанлар академияси (1973), АҚСҲ Миллий фанлар академияси (1975) ва АҚСҲ Миллий муҳандислик академияси (1981)[4] аъзоси. Америка Органистлар Гилдияси (1965-йилдан), Америка математика жамияти (1961), Компютер техникаси ассоциацияси (АCМ) (1959), Америка математика уюшмаси (1959), Саноат ва амалий математика жамияти (1965) ҳақиқий аъзоси. Британия компютер жамияти (1980) ва ИЭЭЭ фахрий а'зоси (1982). Лондон Қироллик жамиятининг хорижий а'зоси (2003-йил)[5], Россия Фанлар Академияси (2008-йил 29-май)[6].

Кўпгина университетларнинг фахрий доктори. Шунингдек,Санкт-Петербург давлат университетининг фахрий доктори (1992).

Дастурлаш ва ҳисоблаш математикаси соҳасида кўплаб мукофотларга сазовор бўлган, жумладан:

  • 1971-йил Грейс Мюррей Хоппер мукофоти
  • 1972-йил - Гуггенхайм стипендияси[7]
  • 1974-йил Тюринг мукофоти
  • 1978-йил - Гиббс ма'рузаси
  • 1979-йил - АҚШ миллий фан медали
  • 1980-йил - Уоллес Макдауэлл мукофоти
  • 1986-йил - Бадиий бўлмаган мақолалар серияси учун Стил мукофоти
  • 1988-йил - Франклин медали
  • 1992-йил - Wеизманн мемориал ма'рузалари
  • 1995-йил - Ҳарви мукофоти
  • 1995-йил - Жон фон Нейман медали
  • 1996-йил - Илғор технология ютуқлари учун Киотомукофоти
  • 1998-Феллоw мукофотлари
  • 2010-йил - ББВА Фоундатион Фронтиэрс оф Кноwледге мукофотлари
  • 2011-йил - Фарадай медали
  • 2016-йил - Жон фон Нейманнинг ма'рузаси

Информатика фанининг асосларига қўшган ҳиссаси учун унинг номидаги мукофот мавжуд.

Библиография

  • "Дастурлаш сан'ати"
  • "ТΕΧ ҳақида"[8][9]
  • "Компютерлар ва матн териш"
  • "Аниқ математика. Информатика асослари"

Манбалар

  1. ↑ „Кнутҳ: Фреқуэнтлй Аскед Қуэстионс“. cс.станфорд.эду. Қаралди: 2021-йил 6-март.
  2. ↑ „АПС Мембер Ҳисторй“. 2021-йил 2-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июл.
  3. ↑ Статистиcс — Мост Cитед Аутҳорс ин Cомпутер Сcиэнcе
  4. ↑ Др. Доналд Э. Кнутҳ(ингл.)
  5. ↑ Доналд Кнутҳ(ингл.)
  6. ↑ Отделение математических наук (прикладная математика и информатика)
  7. ↑ „Жоҳн Симон Гуггенҳеим Фоундатион | Доналд Кнутҳ“. 2016-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июл.
  8. ↑ Дональд Кнут. Всё про ТЕХ. М.: «Вильямс», 2003. ИСБН 5-8459-0382-3. 
  9. ↑ Дональд Кнут. Всё про МЕТАФОНТ. М.: «Вильямс», 2003. ИСБН 5-8459-0442-0.