Duldulatlagan
Дулдулатлаган – Амударё ҳавзасидан 2056 км узоқликда ва жанубий Хоразм ҳудудидаги Туя-Мўйин дарасидан бир оз баландроқда жойлашган торлик бўлиб, ҳудуддаги қаттиқ тоғ жинсларидан ташкил топган[1]. Торликнинг узунлиги 1 км бўлиб, унинг доирасида Амударё ўзани 358 м (168 сажен) гача тораяди[2].
Дулдулатлаган | |
|---|---|
| тепалик | |
| Мамлакат | О'збекистон |
| вилоят | Хоразм |
Торлик хоразмликлар орасида жуда машҳур бўлиб, бир қанча номларга эга:
- Дулдулатлаган (Али ибн Абу Толибнинг жанговар оти Дулдул сакраб ўтган жой);
- Даҳан-и-Шер (шер оғзи). ХИ асрда Берунийнинг „Фамм-ал-Асад“ (арабча: فم الاسد) арабча таржимасида тилга олинган[3]. Бу ном Хоразм аҳолиси орасида „Дани-Шер“ шаклида ҳам кенг тарқалган;
- Беруний бу торликнинг учинчи номини „Секр-аш-Шайтон“ (арабча: ساکر الشیطان) — „шайтон тўғони“ деб атаган[3]. У Берунийнинг арабча таржимасида берилган ва шунинг учун унинг маҳаллий халқ номини тиклаш қийин. Бизнингча, „Секр аш-шайтон“ мавжуд „Жигарбанд“ яъни Жигар тўғони номи билан боғлиқ. Сўнгги сўз халқ этимологияси томонидан „жигар“ (кўчма маънода – туғишган, жон ва бошқалар) сифатида талқин қилинади. Бу сўзнинг асл маъноси ноаниқлигича қолмоқда[4].