Duranta erecta

Дуранта эреcта
Илмий таснифлаш
	Ўсимликлар
	Юксак ўсимликлар
	Гулли ўсимликлар
	Икки уруғпаллалилар
	Астеридс
	Ламиалес
	Чамандагул
	Дуранта
	Д. эреcта
Бинар номи
	Дуранта эреcта; ; Л.
Синонимлар
	Дуранта репенс Л.

Дуранта эреcта — Мексикадан Жанубий Америка ва Кариб ҳавзаларига қадар чўзилган ҳудудда ўсувчи Вербенаcеаэ оиласига мансуб гуллайдиган бута. У бутун дунё бўйлаб тропик ва субтропик боғларда манзарали ўсимлик сифатида кенг тарқалган. Умумий номлар орасида олтин шудринг, каптар беррй ва скйфлоwер мавжуд .

Тавсиф

Дуранта эреcта — кенг тарқалган бута ёки (камдан-кам ҳолларда) кичик дарахт шаклида ўсади. У 6 м (20 фт) гача ўсиши мумкин. Етук намуналарида тиканлари мавжуд. Барглари оч яшил рангда, эллиптик то тухумсимон, қарама-қарши, 7.5 cм (3.0 ин) гача ўсади.

Гуллар оч-кўк ёки лаванда рангида бўлиб, қўлтиқ ости пояларидаги тўпгулларда жойлашган. Меваси кичик шарсимон сариқ ёки тўқ сариқ резавор мева, диаметри 11 мм (0.43 ин) гача етади^[1].

Таксономия

Туркумнинг номи ўн бешинчи асрда яшаган италиялик ботаник Кастор Дуранте шарафига берилган^[2]. Лотин йилида эреcта „тик“ деган маънони англатади. Ўсимлик, шунингдек, Д. репенс номи билан ҳам танилган, лотинча „ўрмаловчи“. Охирги ном дастлаб турнинг кичик баргли навлари учун ишлатилган^[3].

Экология

Дуранта эреcтанинг ватанига Америка, Мексика ва Кариб денгизи жанубидан Бразилия ва Аргентинагача бўлга ҳудуд киради. Ўсимлик Америка Қўшма Штатларининг жанубида, Флорида, Луизиана, Техас, Аризона ва Калифорнияда ўсади^[4].

Табиий ҳолатида у одатда тўлиқ қуёшли тош ёки қумли қирғоқ ҳудудларида ёки қуруқликдаги нам, бузилган жойларда ўсади.

Култивация

Олтин шудринг тропик ва иссиқ субтропик минтақаларда манзарали ўсимлик сифатида ўстирилади^[5]. Унинг ажойиб гуллари ва мевалари капалак ва колибриларни ўзига жалб қилади^[5]. „Алба“, „Ауреа“, „Ауссиэ Голд“, „Олтин моунд“, „Геиша Гирл“, „Саппҳире Шоwерс“ ва „Вариэгата“ каби турли хил навлар мавжуд^[6].

Хусусиятлари

Ўсимликнинг барглари ва пишмаган мевалари заҳарли бўлиб, ит ва мушукларни ўлим ҳолатига олиб келади^[7]. Бироқ, қушлар учун мева заҳарли эмас^[8]. Одамларда заҳарланишнинг ҳужжатлаштирилган ҳолатлари кам учрайди, кўплаб иккиламчи манбаларда болалар ўсимликни истеъмол қилишдан вафот этганлиги айтилади. Бу маълумотларга 1895-йилда Австралияда тўрт ёшли болада Дуранта эреcта (собиқ Дуранта плумиэри) билан заҳарлангани билан боғлиқ хабарлар сабаб бўлган^[9]. Бола ўлими ҳақида ёзилган маълумотлар:

"Соат 15:30 атрофида у ўзини жуда чарчагани ва уйқуси келаётганини айтди. Унинг юзи жуда қизариб кетган ва кўз қорачиғи кенгайган, лаблари ва қовоқлари шишган эди.Соат 19:00 да боланинг ичи кетди. Ахлати ёпишқоқ, кул-кулранг рангда эди. [Тил ифлос-кулранг мўйна билан қопланган ва нафаси ёқимсиз ҳидга эга эди. Дудоқлар бироз шишган ва ёрилиб кетган, аммо ранги ўзгармаган, бодомсимон безлар ва фаренкснинг орқа қисми жуда қизариб кетган. Кўз қорачиғи кенгайган ва улар ёруғликка бефарқ эди. Ҳарорат 105,4 °Ф, пулс 200 эди. Эрталаб соат 5 ларда унда талваса бошланди, спазмлар тоник характерга эга. Спазмлар пайтида кўзлар кенг очилиб, кўз қорачиғи камроқ кенгайган, бунда [юз мушаклари] умумий спазмда иштирок этмайди ва жағлар маҳкам сиқилмаган. Эрталаб соат 7 да ҳарорат 101 ° Ф га, пулс эса 160 га тушди. Бола қусди. Қусуқ сиёҳга ўхшаш суюқ, унинг суюқ қисми рангсиз, қаттиқ қисми эса кофе қолдиғига ўхшайди. Бола 10:45 да вафот этди. Ахлатнинг кичик бир қисми ўлимдан чорак соат олдин ўтиб кетди, тўшакдаги кийимдан қириб ташланган ва ювилганида, унда Дуранта плумиэрининг б қисман ҳазм қилинган резаворлари топилган. [Мен Дуранта токсикологияси текширилганлигини билмайман, лекин юқорида тавсифланган аломатлар, ҳаракатларда резаворлар мавжудлиги билан қабул қилинган, таъсир ва сабаб муносабатларига эга^[10].

Репенинлар деб аталадиган антиоксидант кумаринолигноидлар Дуранта эреcтадан ажратиб олинган^[11].