Dyer Meri

Марй Баррет Дер (инглизча: Марй Барретт Дер) – диний эътиқодга кўра Бостонда қатл этилган квакер аёл. Уни баъзи манбаларда Шимолий Американинг сўнгги шаҳиди деб аташган.

Ҳаёти

Марй Англияда ўсган, кейин у эри Уилям билан 1635-йилда Бостонга кўчиб ўтган. Улар Бостондаги черковга боришган ва у ерда Марй унинг диний қарашларига катта таъсир кўрсатган Энн Хатчинсон билан учрашган. У Худо нафақат руҳонийлар орқали эмас, балки ҳар бир инсон билан бевосита гаплашади, деб ваъз қилган. Шу воқеадан сўнг Марй унинг издошига айланган. Бу гуруҳ Массачусец кўрфази колониясининг Пуритан жамоасига тўғри келмайдиган қарашларни қўллаб-қувватлади.

1638-йилда Энн Хатчинсон судида Мери уни ҳимоя қилган кам сонлилардан бири бўлган. Энн колониядан ҳайдалиб, Род-Айлендга борганида, Марй ва унинг оиласи таклиф қилади. Рожер Уилямснинг тахминларига кўра, улар Род-Айленддаги Порцмут колониясига кўчиб ўтишди.

1651-йилда Дер жуфтлиги ерга эгалик қилиш ҳуқуқини тасдиқлаш учун Рожер Уилямс билан Англияга қайтади. У ерда Марй биринчи марта Жорж Фокснинг ваъзини эшитди ва Квакерлар сифатида танилган Дўстлар Жамиятига қўшилди. Мерининг эри 1652-йилда Рҳоде оролига қайтган бўлсада, у тўрт йил давомида Англияда қолди. 1657-йилда Америкага қайтиб келишидан олдин ҳам Квакерлар Бостонга етиб боришади. Бу пайтда руҳонийлар ва Пуритан ҳукумати Анне Хатчинсон эътиқодларига қарши чиқади.

1657-йил 14-октябрда Массачусец кўрфази колониясининг асосий суди Қуакерларга қарши қамоқ ва жисмоний жароҳатлар билан жазолашни назарда тутувчи қаттиқ қонунни қабул қилишади. Кейинги йили ўлим жазосини қўшадиган бошқа қонунни қабул қилишади. Ушбу қонун Ню-Плимут ва Ню-Хейвен колонияларида ва Голландиянинг Ню-Амстердамида ҳам қабул қилинган.

1658-йилда Марй Дер Бостонга жўнаб кетади. Аммо тез орада уни топишади ва қамоққа олишади. Мери Род-Айлендга ўз вақтида келмагани учун эри у ҳақида сўрай бошлайди ва унинг Бостондаги қамоқхонада эканлигини билади. У дарҳол Род-Айлендга ерга боради, лекин у Массачусец кўрфази колониясидаги бирон бир шаҳарда қололмаслиги ва уйга қайтаётганда ҳеч ким билан гаплаша олмаслигига қасам ичмагунча уни озод қилишмайди.

Озод қилинганидан кейин Мери Дер Ню-Англияга бориб Қуакер таълимотини тарғиб қилди. Уни топишгач, дарҳол мамлакатдан сургун қилишади.

Барча сургун қилинган Қуакерлар Бостонни тарк этишади, лекин Робинсон ва Стивенсон ўз дўстларини рағбатлантириш учун Массачусец кўрфази колониясининг юрисдикциясида бўлган Салемга боришди. Кўп вақт ўтмай, улар ҳибсга олиниб, Бостонда қамоққа олинади. Марй Дер уларни кўриш учун қайтиб келганида, уни таниб олишади ва уни ҳам ҳибсга олишади.

Робинсон, Стивенсон ва Делар бу шаҳарга қайтиб келса қонунни бузган ҳисобланишарди ва ушбу қонунга мувофиқ, ўз жонлари билан тўлашлари керак эди. Қуакерларнинг қонунига кўра, улар аёлларни осишмас эди, Дер биринчиси бўлди. Уни осиш санаси 1659-йил 27-октябрга белгиланди. Қатл куни улар Қуакерларни катта эман дарахтига осиб қўйиш учун Бостонга олиб келишди. Охирги лаҳзада Марямнинг эрини илтимосига кўра, губернатордан қатлни кейинга қолдиришга рухсат келди ва уни ечиб олишди, зинапоядан туширишди, ўртоқларини эса осишди.

Агар Марй Қуакер таълимотларини бошқа тарғиб қилмасликка ваъда берса, жазодан озод қилиниши мумкинлигини айтишади, лекин у буни рад этади. У яна Массачусец кўрфази колониясидан ҳайдалади ва Род-Айленддаги уйига қайтиб келади, лекин тез орада Лонг-Айлендга бориб,, адолациз қонунларга қарши курашишга қарор қилди. Унинг эри ва болаларининг унга ўз эътиқодларидан воз кечиши кераклиги ҳақида тушунтиришади, лекин у бу гап-сўзларга эътибор ҳам бермайди.

Мери Дер қатл қилинишидан олдин

Ўлимга ҳукм қилинганидан олти ой ўтгаб, Марй яна Бостонга боради ва яна ўз даъватларини ҳозирда Бостон Cоммон деб номланувчи боғда давом эттиради. У 1660-йил 1-июнда зудлик билан ҳибсга олинди.

У бир бўлинма аскар билан шаҳар бўйлаб олиб борилади, бир чақирим узоқликдаги қатл жойига келгуча унинг айтганларини ҳеч ким эшитмаслиги учун олдинда ва орқада доимо ноғоралар чалиниб турулади. Марй зинапоядан дор томон юрганида, унинг Бостон Биринчи черковидаги собиқ пастори агар у хатоларидан воз кечса, озод бўлишини айтади. Бунга у шундай жавоб қайтаради: "Йўқ, мен ундай қила олмайман, чунки мен Раббийнинг иродасига бўйсуниш учун келдим ва ўлимгача мен Унинг иродасига содиқ қоламан". Унинг жасади қатл қилинган жойда номсиз дафн қилинди .

Марй Дернинг ўлимидан сўнг, бир мажлис аъзоси ўз сўзини айтади сўзларни айтди: "У бошқалар кўриши учун байроқ каби осилган эди".

Бу воқеадан сўнг Мерининг дўстлари Англия қироли Чарлз ИИ га даҳшатли қатлларни тўхтатиш учун ариза юборишди. Қирол уни кўриб чиқиб Бостонга фармон юборди, унга кўра, агар келажакда Қуакер аъзолари бирор ким ўлимга ҳукм қилинса, у Англияга судга қайтарилиши керак бўладиган бўлди.

Яна қаранг

• Қуакер тарихи