Дюйм (нидерландча: дуим — бош бармоқ сўзидан) — айрим метрик бўлмаган Европа ўлчов тизимларида масофани ўлчаш бирлиги. Одатда тегишли мамлакат футининг 1/12 ёки 1/10 ("ўнлик дюйм") қисмига тенг. Бугунги кунда дюйм номи остида 2,54 смга тенг инглиз дюйми тушунилади.

Дюйм (голландча дуим — бош бармоқ) — 1) инглиз ўлчовлар бирлиги да улуший узунлик бирлиги. 1Д.= 1/12 фут = 0,0254 м. 2) метрик бирликлар тизими қабул қилингунга қадар рус узунлик бирлиги. 1 Д.= 1/12 фут = 2,54 см.[1]

Турли хил дюймлар

Вена дюйми = 2,63402 см.

Инглиз дюйми ёки империя дюйми (лотинча: унcиадан инглизча: инч  — 1/12 қисм) 1958-йилдан бошлаб к 2,54 смга тенглаштирилади. Аввал метрик тизимга бошқача ўтказилар эди:

  • 1819 — 1000000/393694 см ≈ 2,5400438 см;
  • 1895 — 2,5399978 см;
  • 1922 — 2,5399956 см;
  • 1932 — 2,5399950 см;
  • 1947 — 2,5399931 см.

Инглиз ўлчов тизимида 1 дюйм = 12 чизиқ = 72 нуқта = 1/12 фут = 1/36 ярд.

  • Бавария: 2,43216 см ёки 2,918592 см ("ўнлик дюйм").
  • Баден: 3 см (1810).
  • Пруссия: 2,61545 см (1755), 3,76625 см ("ўнлик дюйм", 1816).
  • Рейн иттифоқи: 2,61541 см.
  • Саксония: 2,36 см.

1 пулгада = 2,32166 см.

Франсуз дюйми ишлатилар эди, аммо 1985-йилдан ўлчами ўзгартирилган: 2,707005 см.

1 цун = 1/30 м ≈ 3,3333 см.

1 пулгада = 2,3278 см.

Рейн дюймлари билан бир қаторда қуйидагилар қўлланарди:

  • курлянд дюйми ≈ 3,36 см;
  • рига дюйми ≈ 2,24 см;
  • ревел дюйми ≈ 2,6715 см.
  • старопол ёки қироллик дюйми (1819-йилгача) ≈ 2,48 см;
  • новопол дюйми (1819—1849) = 2,4 см;
  • враслав (бреслав, силез) дюйми = 2,742 см;
  • эски литва дюйми ≈ 2,7076 см.

1 пулгада ≈ 2,547 см.

Бирлашган Қиролликдаги каби 1958-йилдан Америка дюйми 2,54 смга тенглаштирилади. Аввал (1866-йилдан) 2,540000508 смга тенг эди (янада аниқроқ, 10000/3937 см); айрим ҳолларда бу эски белгиланиш геодезик дюйм номи остида ишлатилади.

Франсия дюйми (франсузча: поуcе — бош бармоқ), бошқа номлари Париж дюйми ва қирол дюйми, 75000/27706 смга тенг эди, я'ни таҳминан 2,706995 см. Эски Париж ўлчовлар тизимида 1 дюйм = 12 чизиқ = 144 нуқта = 1/12 фут = 72/3161 локот.

1 сун = 1/33 м ≈ 3,0303 см.

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил


Инглиз ўлчов тизимида масофа ўлчови бирликлари

Мил | Нуқта | Чизиқ | Дюйм | Ҳенд | Линк | Фут | Ярд | Род | Чейн | Фурлонг | Миля | Лига