Oidipus kompleksi

Эдип ва Сфинкс, Густав Мореау, (1864)

Эдип комплекси ёки Эдип синдроми, Зигмунд Фрейд томонидан асос солинган психоаналитик назарияга ко'ра, боланинг қарама-қарши жинсдаги ота-онага эга бо'лишга интилиши ва бир жинсдаги ота-онасини ё'қ қилиш ҳақидаги ҳис-туйг'улари, фикрлари, импулслари ва фантазияларининг йиг'индисидир.

Фрейднинг фикрича, ҳар бир боланинг биринчи севгиси қарама-қарши жинсдаги ота-онага нисбатандир. Масалан, о'г'ил боланинг доимий равишда онасини қизғаниши, отасининг онасига бўлган э'тиборидан безовталаниб йиг'лаши ёки гапини бо'лиши мисол қилиб келтирилади.

О'г'ил бола уйда кучли обро'га эга бўлган кучли рақиб отасидан қо'рқиб ота-онасидан узоқлашиши кераклигини ҳис қилса, онасидан қо'рққан қиз о'зи ҳавас қиладиган кучли отасига яқинлашади.

У ижобий ва салбий икки шаклда келади. Унинг ижобий шакли мураккаб (чалкашлик) номини олган қадимги юнон афсонасига мос келади, я'ни о'г'ил болалар о'з оталарига ва қизларга о'з оналарига рақиб сифатида қарашади. О'г'ил болалар оналарига, қизлар эса оталарига қарайдилар.

Салбий шакл бунинг акси. Бу чалкашлик Фрейд томонидан аталган фаллус даврида (уч ёшдан беш ёшгача) содир бо'лади. Беш ёшдан кейин бу мураккаблик о'з та'сирини ё'қотади ва пауза-уйқу давридан со'нг балог'ат ёши билан жонланади. У бу ҳалокатни ташқи жинсий об'эктни танлаш билан озми-ко'пми муваффақиятли амалга оширади.

Психолог Зигмунд Фрейд (тахминан 1921-йил)

Шахснинг 3-5 йиллик ривожланиш даври Фрейд томонидан фаллик давр деб аталади. Бу асрда Фрейд о'г'илнинг онасига бўлган севгиси учун отаси томонидан жазоланишидан қо'рқиш натижасида бошдан кечирган чалкашликларни Эдипал комплекси деб атайди.

Мифологияга кўра боланинг ота-онасига бўлган муҳаббати ва турмуш қуриши ёқимсиз ҳаракат ва фақат худолар учун махсус амалиёт эканлиги қабул қилинади. Фрейд бу назарияни юнон мифологиясидаги Софоклнинг “Шоҳ Эдип” ҳикояси шарафига номлаган.