Эдо даври, шунингдек Токугаwа даври деб ҳам аталади – Япония тарихидаги 1600 (ёки 1603) йилдан 1868-йилгача бўлган даврни қамраб олади[1]. Бу даврда мамлакат Токугаwа шогунати ҳамда тахминан 300 та маҳаллий даимё (феодал ҳукмдор) томонидан бошқарилган. Сенгоку давридаги тартибсизликлардан сўнг пайдо бўлган Эдо даври узоқ давом этган тинчлик ва барқарорлик, шаҳарлар ривожи ва иқтисодий ўсиш, қатъий ижтимоий тартиб, урбанизация ташқи сиёсат ҳамда санъат ва маданиятнинг оммавий равнақ топиши билан ажралиб туради.

1600-йилда Токугава Иэясу Секигаҳара жангида ғалаба қозониб, Япония устидан ҳукмронлик ўрнатди. 1603-йилда у император Го-Йōзеи томонидан шогун унвони билан тақдирланди. Иэясу икки йилдан сўнг лавозимини ўғли Ҳидетадага топширди, бироқ амалда ҳокимиятни ўз қўлида сақлаб қолди. У ўз ҳокимиятининг асосий рақиби бўлган Тоётоми Ҳидеёрини 1615-йилда Осака қамалида мағлуб этгач, 1616-йилда вафот этди. Шундан сўнг мамлакатда умумий тинчлик даври бошланди; самурайлар аста-секин ҳарбий аҳамиятини йўқотди. Токугаwа шогунлари Иэясу сиёсатини давом эттириб, қатъий ижтимоий иэрархия тизимини расмийлаштирди. 1639-йилга келиб, сакоку („ёпиқ мамлакат“) сиёсати асосида хорижликлар мамлакатдан бутунлай чиқариб юборилди, фақатгина Нагасакидаги Дежима оролида яшовчи голланд савдогарлар бундан мустасно эди. Шунингдек, 1635-йилдан бошлаб „алтернатив навбатчилик“ тизими жорий этилди. Унга кўра, даимёлар ҳар йили навбатма-навбат пойтахт Эдода яшаши керак эди. Уларнинг оилалари эса доимий равишда пойтахтда гаров сифатида қоларди. Бу тизим марказий ҳокимиятга нисбатан уларнинг садоқатини таъминлаш учун мўлжалланган эди.

Эдо даврида япон савдогарлари катта даражада бойлик орттириб, кейинчалик шаклланган йирик бизнес империялари — заибацуларнинг пойдеворини яратди. Мамлакат ичида саёҳатлар чекланган бўлишига қарамай, даимёларнинг Эдога бориб-келиши натижасида йўллар ва меҳмонхоналар тармоғи ривожланди. Шу билан бирга, Эдо, Ōсака ва Кйōто сингари шаҳарларда оддий халқ маданияти шаклланди; кабуки театри ва укиё-э каби санъат турлари гуллаб-яшнади. Япон олимлари бу даврда нео-конфуцийлик фалсафасига асосланган илмий мактабларни ривожлантирди. Эндиликда асосан маъмур сифатида хизмат қилаётган самурайлар эса ўз ахлоқий меъёрларини бушидо кодекси орқали расмийлаштирди. 1853-йилда АҚШ денгиз флотининг командори Маттҳеw C. Перрй Япония портларини Ғарб савдосига мажбуран очди, бу эса Бакумацу („бакуфунинг тугаши“) даврининг бошланишига сабаб бўлди. Эдо даври 1868-йилда Меижи реставрацияси ва Бошин уруши билан якунланди. Натижада император ҳокимияти қайта тикланди.

Иқтисодий тараққиёти

Эдо даври якунига келиб, Япония кейинги авлодларга ривожланган савдо сектори, гуллаб-яшнаган шаҳар марказлари, саводли элита, мураккаб давлат бошқаруви тизими, самарали қишлоқ хўжалиги, яхлит миллий тузилма, илғор молия ва савдо тизимлари ҳамда мамлакат бўйлаб кенг йўл инфратузилмасини мерос қолдирди. Токугаwа даврида иқтисодий ривожланиш урбанизация, товар ташиш ҳажмининг ортиши, ички савдонинг сезиларли кенгайиши ҳамда дастлабки хорижий савдо алоқаларининг пайдо бўлиши билан кечди. Савдо ва ҳунармандчилик тармоқлари кенгайди. Қурилиш соҳаси гуллаб-яшнади, банк тизимлари ва савдогарлар уюшмалари фаол ривожланди. Шу билан бирга, ҳан ҳокимиятлари қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришининг ўсиши ҳамда қишлоқлардаги ҳунармандчилик фаолиятининг кенгайишини назорат қилиб борди[2][3].

Манбалар

  1. ↑ „Токугаwа Период (1603 – 1868)“ (эн). Жапан Модуле - Университй оф Питцбургҳ. Қаралди: 2023-йил 5-сентябр.
  2. ↑ Козо Ямамура, „Тоwард а реэхаминатион оф тҳе эcономиc ҳисторй оф Токугаwа Жапан, 1600–1867.“ Жоурнал оф Эcономиc Ҳисторй 33.3 (1973): 509-546. онлине
  3. ↑ МcCлаин, Жамес Л.. Жапан, а модерн ҳисторй, 1ст, Неw Ёрк, Н.Й.: W.W. Нортон & Cо, 2002 — 5–108-бет. ИСБН 0-393-04156-5. ОCЛC 47013231. 

Адабиётлар

Атрибуция

Ҳаволалар