Эдуард Евгеневич Сон (1944-йил 29-сентябр, Тошкент вилояти, ЎзССР – 2021-йил 17-август, Москва, Россия) – совет ва рус физиги, плазманинг электрофизика, электрофизика, оптик ва транспорт хусусиятлари соҳасидаги мутахассис, Россия фанлар академиясининг мухбир аъзоси (2008), РосФА академиги (2016).

Эдуард Евгеневич Сон
Таваллуди 29-сентябр 1944-йил
Оҳангарон тумани, Тошкент вилояти, ЎзССР
Вафоти 17-август 2021-йил(2021-08-17)
(76 ёшда)
Москва, Россия
Истиқомат жойлари Москва
Фуқаролиги SSSR bayrogʻi СССР Rossiya bayrogʻi Россия
Соҳаси плазма физикаси
Иш жойлари Москва физика-техника институти, РосФА Юқори ҳароратлар қўшма институти
Таълими Москва физика-техника институти
Академик раҳбарлари В. М. Иевлев
Мукофотлари Россия Федерациясида хизмат кўрсатган фан арбоби (2001)
РФ ҳукуматининг таълим соҳасидаги мукофоти (2010)
Фан ва технология соҳасидаги Татаристон Республикаси Давлат мукофоти (2012)
Ленин комсомол мукофоти (1972)

Таржимаи ҳоли

1944-йил 29-сентябрда ЎзССР Тошкент вилояти Оҳангарон туманида туғилган[1].

1968-йилда Москва физика-техника институтининг (МФТИ) Аэромеханика факултетини имтиёзли диплом билан тугатган, сўнгра шу ерда аспирантурани тамомлаган. 1972-йилда „Идеал бўлмаган плазманинг кинетик хусусиятлари“ мавзусида номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган (илмий раҳбар – В. М. Иевлев)[2].

1983-йилда „Паст ҳароратли плазмадаги кинетик ҳодисалар“ мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилди. 1989-йилда профессор илмий унвонига сазовор бўлди[2].

1993-йилдан 2007-йилгача – МФТИ илмий ишлар бўйича проректори[2]. 2007-йилда МФТИ ректорининг маслаҳатчиси этиб тайинланди[1].

Россия Фанлар академиясининг Юқори ҳароратлар қўшма институтининг электрофизикавий ва термофизикавий жараёнлар илмий-тадқиқот маркази раҳбари[1][3].

2008-йил 29-майда Россия Фанлар академиясининг Энергетика, машинасозлик, механика ва жараёнларни бошқариш (электрофизика) бўлими мухбир аъзоси, 2016-йил 28-октябрда эса Россия фанлар академиясининг академиги этиб сайланди.

У 2021-йил 17-августда Москвадаги Марказий клиник шифохонада CОВИД-19дан вафот этди[4][5]. Домодедово шаҳридаги Востряковское қишлоқ қабристонига дафн этилган.

Илмий фаолияти

Электрофизика, плазманинг электрофизик, оптик ва транспорт хоссалари, гидродинамика микрогидродинамика, барқарорлик ва турбулентлик, плазма технологиялари, юқори волтли энергия, рақамли моделлаштириш, электрофизика ва гидродинамика соҳасида компютер тизимлари ва экспериментал стендларни яратиш бўйича мутахассис[6].

Илмий тадқиқотлардаги ютуқлари:

  • маҳаллий кимёвий мувозанат шароитида уран, ишқорий металлар ва водород плазмасининг электрофизик ва оптик хоссаларини ҳисоблаш назарияси, методологияси ва дастурининг яратувчиси;
  • электрофизика масалалари учун ихтиёрий магнит Рейнолдс рақамларида магнит майдонда ўтказувчи муҳитнинг турбулентлигини ҳисоблаш назарияси ва янги усулларини яратувчиси;
  • янги ҳисоблаш усуллари ва назарияси яратувчиси, катта бузилишлардан кейин атмосферада турбулент аралашиш ва ядро портлаши оқибатлари бўйича тажрибалар ўтказган;
  • дисперс сувда ҳажмли диффузияли оқиндига асосланган оқава сувларни тозалашнинг плазма дисперсли технологиялари яратилган;
  • кимё саноатида янги дисперс технологиялари яратилган, изобутанни оксидловчи реактор ишлаб чиқилган;
  • назария ва ҳисоблаш усулларини яратувчиси, тортишиш ва электромагнит майдонларда кўп фазали муҳитларнинг гидродинамикаси бўйича тажрибалар ўтказган;
  • хлорли чиқиндиларни олиб ташлаш учун плазма-кимёвий реакторни ишлаб чиққан;
  • кон нефт ва газларидан саноатда фойдаланиш технологиясини ишлаб чиққан).

200 дан ортиқ илмий ишлар, хусусан 16 монография, 12 дарслик муаллифи.

МФТИда 30 йил давомида узлуксиз механика, физик механика, барқарорлик, турбулентлик ва ёниш бўйича курслар ўқиган.

Унинг раҳбарлигида 25 та номзодлик диссертацияси ҳимоя қилинган.

Ижтимоий фаолияти

  • Москва физика-техника институти ва Россия Фанлар академиясининг Юқори ҳароратлар қўшма институти қошидаги ихтисослаштирилган илмий кенгашлар раиси ва аъзоси;
  • АНТОК илмий-ишлаб чиқариш хусусий унитар корхонаси биринчи вице-президенти;
  • Моддаларнинг термофизик хоссалари миллий қўмитаси раиси (2010—2021);
  • „Юқори ҳароратлар термофизикаси“ журнали таҳририяти аъзоси;
  • „Паст ҳароратли плазма энсиклопедияси“ сериясининг таҳририят кенгаши аъзоси;
  • Нанотехнология: Тадқиқот ва Технология журнали (АҚШ) бош муҳаррири;
  • „Известия РАС, серия Энергетика“ журнали таҳририят кенгаши аъзоси;
  • Британия Кенгаши профессори (Уэлс, 1989);
  • Фулбрайт профессори (МИТ, 1991)[7].

Олган мукофотлари

  • Ленин комсомол мукофоти (1972)[1];
  • Россия Федерациясида хизмат кўрсатган фан арбоби (2001)[8];
  • Россия Федерацияси ҳукуматининг таълим соҳасидаги мукофоти (гуруҳ таркибида, 2010) – „Паст ҳароратли плазма физикаси бўйича илмий-амалий тадқиқотлар ва ўқув қўлланмалар“ учун[9].

Оиласи

Ўғли Константин (1972—2019)[10].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „Академик РАН Сон Эдуард Евгеньевич“. жиҳт.ру. 2017-йил 7-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 „Член-корреспондент РАН Эдуард Евгеньевич Сон. К 70-летию со дня рождения. Журнал «Известия Российской академии наук. Энергетика»“. наукарус.cом. 2018-йил 20-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
  3. ↑ Отдел № 15. – теплофизики и электрофизики ОИВТ РАН, официалний сайт.
  4. ↑ Эдуард Евгеневич СонНекролог на официалном сайте ОИВТ РАН. 18 августа 2021 года..
  5. ↑ Ушел из жизни академик РАН Эдуард Евгеневич Сон (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-08-18 санасида архивланган). Некролог на сайте МФТИ. 18 августа 2021 года.
  6. ↑ Академик Сон Эдуард Евгеньевич. Москва: Россия фанлар академияси, 2019-йил 29-сентябр. 
  7. ↑ „Физика плазмы и эпоха перемен. Интервью физика члена-корреспондента РАН Э. Е. Сона“. 2021-йил 24-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 24-июл.
  8. ↑ „Указ Президента Российской Федерации от 15.10.2001 № 1222“. кремлин.ру. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
  9. ↑ * „Распоряжение Правительства Российской Федерации от 25.10.2010 № 1868-р «О присуждении премий Правительства Российской Федерации 2010 года в области образования»“. рг.ру. 2017-йил 25-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
  10. ↑ Константин Эдуардович Сон. Некролог на сайте ОИВТ РАН.

Ҳаволалар