Effektiv doza

Эффектив доза — Халқаро Радиологик Ҳимоя Комиссияси (ИCРП) радиологик ҳимоя тизимидаги доза миқдори. Бу инсон танасининг барча белгиланган тўқималари ва аъзоларидаги эквивалент дозаларнинг тўқималарга ўлчанган йиғиндисидир ва бутун организм учун стохастик соғлиқ учун хавфни ифодалайди, бу саратонни қўзғатиш эҳтимоли ва генетик таъсир, паст даражадаги ионлаштирувчи нурланиш. Бу нурланиш турини ва нурланаётган ҳар бир орган ёки тўқималарнинг табиатини ҳисобга олади ва умумий ҳисобланган самарали дозани ишлаб чиқариш учун турли даражадаги ва ички ва ташқи нурланиш турларига боғлиқ бўлган орган дозаларини йиғиш имконини беради.

Эффектив доза учун СИ бирлиги сиэверт (Св) бўлиб, саратон ривожланишининг 5,5% эҳтимолини билдиради. Самарали доза соғликка детерминистик таъсир ўлчови сифатида мўлжалланмаган, яъни сўрилган доза миқдори билан ўлчанадиган тўқималарнинг ўткир шикастланишининг жиддийлиги. Самарали доза тушунчаси Волфганг Якоби томонидан ишлаб чиқилган ва 1975 йилда нашр этилган ва шу қадар ишончли эдики, ИCРП уни 1977 йилдаги умумий тавсияларига (26-нашр) „самарали доза эквиваленти“ сифатида киритди. „Эффектив доза“ номи 1991 йилда „самарали доза эквиваленти“ номини алмаштирди. 1977 йилдан бери у ИCРП халқаро радиологик ҳимоя тизимида дозани чеклашнинг марказий миқдори ҳисобланади.

Эффектив дозани ҳисоблаш

Ионлаштирувчи нурланиш нурланаётган моддада энергия тўплайди. Буни ифодалаш учун ишлатиладиган миқдор сўрилган доза, физик доза миқдори бўлиб, у тушган нурланиш даражасига ва нурланган об’эктнинг ютилиш хусусиятларига боғлиқ. Сўрилган доз жисмоний миқдор бўлиб, биологик таъсирнинг қониқарли кўрсаткичи эмас, шунинг учун стохастик радиологик хавфни ҳисобга олиш учун эквивалент доза ва самарали дозанинг дозалари Радиация бирликлари ва ўлчовлари бўйича Халқаро комиссия (ИCРУ) томонидан ишлаб чиқилган ва сўрилган дозанинг биологик таъсирини ҳисоблаш учун ИCРП.

Эффектив дозани олиш учун нур юткан органнинг ДТ дозаси биринчи навбатда нурланиш тури бўйича WР омилидан фойдаланган ҳолда нурланган тана тўқималарида олинган ҲТ эквивалент дозасининг ўртача оғирлигини бериш учун тузатилади ва натижа тўқималар ёки органлар учун қўшимча равишда тузатилади. Эффектив доза миқдорини ҳосил қилиш учун WТ омили ёрдамида нурланиш. Тананинг барча аъзолари ва тўқималарига самарали дозалар йиғиндиси бутун организм учун самарали дозани ифодалайди. Агар тананинг фақат бир қисми нурланса, самарали дозани ҳисоблаш учун фақат ўша ҳудудлар қўлланади. Тўқималарнинг оғирлиги омиллари 1,0 га тўғри келади, шунинг учун агар бутун танага бир хил кирувчи ташқи нурланиш нурланса, бутун тана учун самарали доз бутун тана учун эквивалент дозага тенг бўлади.

Адабиётлар

Брисбане, Wайне; Баилей, Мичаэл Р.; Соренсен, Матҳеw Д. (2016). „Ан овервиэw оф кидней стоне имагинг течниқуэс“. Натуре Ревиэwс Урологй (Ревиэw артиcле). Спрингер Натуре. 13
Зҳанг, Зҳуоли; Қи, Ли; Меинел, Фелих Г.; Зҳоу, Чанг Шенг; Зҳао, Ян Э.; Счоэпф, У. Жосепҳ; Зҳанг, Лонг Жианг; Лу, Гуанг Минг (2014).
Тҳе УК Ионисинг Радиатионс Регулатионс 1999