Eksperimental adsorbsiya izotermasi
Адсорбсия изотермаси, иккинчи номи — сорбсия изотермаси — адсорбсияланган модда миқдорининг (адсорбсия қиймати) газ фазасидаги (ёки эритма консентрацияси) доимий ҳароратда ушбу модданинг қисман босимига боғлиқлиги.
Тавсиф

Экспериментал адсорбсион изотермлар адсорбсия ҳодисаларини тасвирлашнинг энг кенг тарқалган усули ҳисобланади. Адсорбсион изотермларни қуриш учун адсорбсион маълумотларни олиш усуллари адсорбсия жараёнида газ (суюқлик) фазасидан чиқарилган газ (суюқлик) миқдорини ўлчашга, шунингдек, сиртдаги адсорбат (адсорбсияланган модда) миқдорини аниқлашнинг турли усулларига асосланган. адсорбентнинг (адсорбловчи модда), масалан, волуметрик усул, гравиметрик усул ва бошқалар.
Адсорбсион изотермларнинг олтита асосий тури мавжуд (расмга қаранг). И тури ташқи юзанинг нисбатан кичик бир қисми бўлган микро гöзенекли қаттиқ моддалар учун хосдир. ИИ тип ғовак бўлмаган ёки макроғовак адсорбентларга полимолекуляр адсорбсияни билдиради. ИИИ тип адсорбент-адсорбат ўзаро таъсир энергияси паст бўлган ғовак бўлмаган сорбентларга хосдир. ИВ ва В турлар ИИ ва ИИИ турларга ўхшаш, аммо ғовакли адсорбентлар учун. ВИ типдаги изотермалар бир жинсли сиртга эга бўлган ғовак бўлмаган адсорбентларга хосдир.
Адсорбсион изотермлар материалларнинг ўзига хос сирт майдонини, ўртача ғовак ҳажмини ёки чўкилган заррачаларнинг ўртача ҳажмини, ғовак ёки заррача ҳажмининг тақсимланишини ҳисоблаш учун ишлатилади.
Адсорбсион изотермаларни математик ифодалашнинг бир қанча усуллари мавжуд бўлиб, улар адсорбсия жараёнини тавсифлаш учун фойдаланиладиган моделларда фарқланади. Бир жинсли сирт учун адсорбат билан сирт қопланишининг паст даражаларида адсорбсия изотермаси тенгламаси Генри тенгламаси кўринишига эга: а=Кп, бу ерда а — адсорбсия қиймати, п — газ босими, К — доимий . Ўртача қамров учун эмпирик Фреундлич тенгламаси қўлланиши мумкин: а = кп1/н, бу ерда к ва 1/н доимийдир.
Адсорбсион изотерманинг қатъий назарияси Ирвинг Лангмур томонидан бир жинсли сиртда бир қатламли адсорбсия модели учун таклиф қилинган, бунда адсорбат молекулалари орасидаги тортишиш кучлари ва уларнинг сирт бўйлаб ҳаракатчанлигини эътиборсиз қолдириш мумкин. Ленгмюр изотермаси тенгламаси қуйидаги ко ринишга эга: а=амбп/(1 + бп), бу ерда б — адсорбсион энергия ва ҳароратга бог лиқ адсорбсия коэффициэнти; ам — моно қатламнинг сиғими.
Назариянинг кейинги ривожланиши Лангмур томонидан қўлланган у ёки бу тахминни истисно қилишдан иборат эди. Ҳа, С. Брунауэр, П. Эммет ва Э. Теллер полимолекуляр адсорбсия назариясини таклиф қилди (БЕТ усули); Т. Ҳилл ва мен. де Бур адсорбсияланган молекулалар орасидаги ўзаро таъсирни (Хилл-де-Бур изотермаси) ва бошқаларни ҳисобга олувчи назарияни ишлаб чиқди.
Шунингдек қаранг
Манбалар
- Полторак О. М.: Термодинамика в физической химии. — М.: Висшая школа, 1991. — 319 с. (рус.)
- Синг К. С. W. эт ал.: Репортинг пҳйсисорптион дата фор гас/солид сйстемс wитҳ спеcиал референcе то тҳе детерминатион оф сурфаcе ареа анд пороситй (реcоммендатионс) // Пуре Аппл. Чем. 1985. В. 57, № 4. П. 603—619. (англ.)
- Карнаухов А. П.: Адсорбсия. Текстура дисперсних и пористих материалов. — Новосибирск: Наука, 1999. — 470 с. (рус.)