Экспериментал эстетика (инглизча эхпериментал аэстҳетиcс) ХИХ асрда Густав Теодор Фехнер томонидан асос солинган психология ва эстетика соҳаси. Фехнер эстетикани идрок этиш тажрибасини бошдан кечираётган суб’эктнинг хусусиятлари ва идрок этилаётган обектнинг хусусиятлари орқали эмпирик тарзда тушуниладиган идрок сифатида белгилайди. Экспериментал эстетика психофизикадан кейин психологиядаги иккинчи энг қадимги тадқиқот соҳаси ҳисобланади[1]. 1876-йилги „Эстетикага кириш“ (Ворсчуле дер Аэстҳетик) асарида Фехнер эстетик тажрибани тушуниш ва ўрганишга ўзининг эмпирик ёндашувини батафсил баён қилади. Фехнернинг фикрича, экспериментал эстетика эстетик рағбатлантириш ва эстетик жавобни назарда тутувчи обект-индуктив ёндашув билан тавсифланади. Рағбатлантириш муҳим рол ўйнайди, чунки у ҳиссиёт ва реаксияни келтириб чиқаради. Шундай қилиб, эстетик тажриба ҳодисасини ўрганиш умуман идрок этишни ўрганиш билан чамбарчас боғлиқдир. Бундан ташқари, шу тарзда тушунилган эстетик тажриба нафақат санъат соҳасига, балки кундалик ҳаётнинг ҳар қандай ҳодисаларига нисбатан қўлланиши мумкин.

Ҳозирги вақтда психологлар ва неврологлар эстетиканинг муаммоли соҳасини янада торроқ қилиб, уни кучли ҳиссий тажрибани келтириб чиқарадиган ҳар қандай обектларни идрок этиш, яратиш ва баҳолаш жараёни деб ҳисоблайдилар[2] Бу эмпирик эстетиканинг ихтисослашган соҳаси бўлиб, у фойдаланиш билан ажралиб туради. назарий позицияларни синаб кўриш учун тажрибалар.

Экспериментал эстетика биринчи навбатда табиий фанлар ва уларнинг методологиясига қаратилган. Замонавий ёндашувлар асосан когнитив психология ёки неврология (нейроэстетик[3]) соҳасидан келади.

Методология

Экспериментал усуллар асосида индивидуал субектив тажриба ва хатти-ҳаракатларни таҳлил қилиш экспериментал эстетиканинг марказий қисмидир. Хусусан, санъат асарлари,[4] мусиқа ёки веб-сайтлар[5] ёки бошқа ИТ-маҳсулотлар[6] каби замонавий обектларни идрок этиш ўрганилади. Олинган маълумотларни қуйидаги уч даражада таҳлил қилиш мумкин:

  1. Физиологик даража
  2. Феноменологик даража (тажриба)
  3. Хулқ-атвор даражаси

Бундай ҳолда, обектнинг ўзига бирон бир эстетик қиймат беришда қийинчиликлар мавжуд. Шу билан бирга, одамларнинг неча фоизи обектни чиройли деб таснифлашини ёки қанча одам у ёки бу обектни афзал кўришини ўлчаш ва ҳисоблаш мумкин.

Ёндашувга қараб, экспериментал эстетикада жуфтлик таққослаш, тартиблаш усуллари, Ликерт ўлчовлари ва семантик фарқлар, статистик гуруҳларни таққослаш, реаксия вақтини ўлчаш, шунингдек, кўз ҳаракатини ўрганиш каби мураккаброқ усуллардан фойдаланилади. электроэнсефалография ва функционал магнит-резонанс томография.

Манбалар

  1. ↑ Фечнер, Г. Т. (1860), Элементе дер Псйчопҳйсик („Элеменц оф псйчопҳйсиcс“), Бреиткопф & Ҳäртел, Леипзиг
  2. ↑ Чаттержеэ, Анжан (Жануарй 2011). „Неуроаэстҳетиcс: а cоминг оф аге сторй“. Жоурнал оф Cогнитиве Неуросcиэнcе. 23 (1): 53-62. дои:10.1162/жоcн.2010.21457. ИССН 1530-8898. ПМИД 20175677.
  3. ↑ Мартиндале, C. (2007), Реcент трендс ин тҳе псйчологиcал студй оф аэстҳетиcс, cреативитй, анд тҳе арц. Ин Эмпириcал Студиэс оф тҳе Арц, 25 (2), п. 121—141.
  4. ↑ Кобберт, М. (1986), Кунстпсйчологиэ („Псйчологй оф арт“), Wиссенсчафтличе Бучгеселлсчафт, Дармстадт
  5. ↑ Тҳиэлсч, М. Т. (2008), Äстҳетик вон Wебситес. Wаҳрнеҳмунг вон Äстҳетик унд дерен Безиэҳунг зу Инҳалт, Усабилитй унд Персöнличкеицмеркмален. („Тҳе аэстҳетиcс оф wебситес. Перcептион оф аэстҳетиcс анд иц релатион то cонтент, усабилитй, анд персоналитй траиц.“), МВ Wиссенсчафт, Мüнстер
  6. ↑ Ҳассензаҳл, М. (2008), Аэстҳетиcс ин интераcтиве продуcц: Cоррелатес анд cонсеқуэнcес оф беаутй. Ин Ҳ. Н. Ж. Счифферстеин & П. Ҳеккерт (Эдс.): Продуcт Эхпериэнcе. (пп. 287—302). Элсевиэр, Амстердам