El Jorullo
Эл Жорулло — марказий Мексикадаги Мичоаcан шаҳрида, марказий платонинг жануби-ғарбий ён бағрида, Уруапандан 33 миля (53 километр) жануби-шарқда, Мичоаcан-Гуанажуато вулқон майдони деб номланувчи ҳудудда жойлашган шлакли конусли вулқон. Ла Ҳуакананинг шарқий-шимоли-шарқидан тахминан 6 миля (10 км) узоқликда жойлашган. Унинг ҳозирги баландлиги 4,360 фут (1,329 м) ни ташкил қилади. Эл-Жоруллонинг ён томонларида кейинчалик ҳосил бўлган тўртта кичик шлакли конус бор. Эл Жоруллонинг вентиляторлари шимоли-шарқдан жануби-ғарбга йўналган. Ушбу тешиклардан чиқадиган лава, вулқон атрофида тўққиз квадрат километр майдонни эгаллашга қодир. Кейинги портлашлар натижасида силика диоксиди миқдори юқори бўлган лава оқимлари, олдинги базалт ва базалт андезит лаваларига қараганда қалинроқ қатлам ҳосил қилган. Эл Жорулло кратери тахминан 1300 фут га 1640 фут (400 дан 500 гача м) кенгликка ва 490 фут (150 м) чуқурликка эга.
| Эл Жорулло | |
|---|---|
 Эл Жорулло вулқонинг шлакли конуси | |
| Бошланган сана | 29-сентябр 1759-йил |
| Тугаган сана | 1774-йил |
| Тури | шлакли конус |
| Жойлашуви |
Ла Ҳуаcана, Мичоакан, Мексика 18°58′24″Н 101°42′57″W / 18.97333°Н 101.71583°W[2] |
 Транс-Мехиcо вулқон камари | |
Тарихи
Эл Жорулло — яқин ўтмишда Мексикада пайдо бўлган иккита вулқондан бири ҳисобланади. Иккинчиси, тахминан 183 йил ўтиб пайдо бўлган, у ўзининг портлаши оқибатида вайрон қилинган ўша ердаги қишлоқ шарафига Парícутин деб номланган. Парícутин Эл Жорулло вулқонидан тахминан 50 миля (80 км) шимоли-ғарбда жойлашган.
Эл Жорулло биринчи марта 1759-йил 29-сентябрда отилди. Зилзилалар отилишнинг биринчи кунидан олдин содир бўлган. Вулқон отишни бошлаганидан кейин у 15 йил давом этди, охир-оқибат унинг фаоллиги 1774-йилда тўхтайди.
Ўрганилиниши
Александр фон Гумболдт Испания Америкасига илмий экспедициясининг Мексика қисмида Эл Жорулло чўққисига чиқади. 1803-йил 19-сентябрда у ташриф буюрган вақтда, унинг бир нечта конуслари ҳали ҳам ёнаётган эди ҳамда ҳаво жуда иссиқ ва вулқон газлари билан тўла бўлган. Александр фон Гумболдт кўтарилишнинг батафсил тавсифини ёзиб, ўзининг ва ҳамроҳларининг юзи куйганини таъкидлади. Вулқон маҳаллий тупроқни бойитиб, кўплаб ўсимликларнинг ўсишига имкон берган[3]. Александр фон Гумболдт узоқдан вулқоннинг эскизини чизиб, бир нечта ҳалигача ёнаётган конусларини белгилаб қўяди[4]. Александр фон Гумболдт чўққига кўтарилишни ўзининг илмий саёҳатини шериги Аиме Бонпланд, шунингдек, маҳаллий баск кўчманчиси Рамон Эпелде ва исмлари ёзилмаган иккита маҳаллий маҳаллий хизматкор билан бирга амалга оширган. Александр фон Гумболдт уларнинг ёрдамини ўз дафтарида қайд этиб ўтган. Александр фон Гумболдт шунингдек, вулқон баландлиги ва термал сувларнинг ҳароратини ҳисоблаб чиққан Рафаэл Ландиварнинг 1782-йилги Рустиcатио Мехиcана нашридан фойдаланганлигини таъкидлайди[5].
Эл Жорулло тоғ этагида Парícутин вулқони каби маккажўхори даласи ривожланмаган, аммо у бой қишлоқ хўжалиги ҳудудини вайрон қилган. Вулқонбаландлиги биринчи олти ҳафталикда тахминан 820 фут (250 метр) га ўсган. Эл Жоруллодан чиққан отилишлар, биринчи навбатда, фреатик ва фреатомагматик эди. Улар ҳудудни ёпишқоқ лой оқимлари, сув оқимлари ва кул билан қоплаган. Энг ёш лава оқимларидан ташқари ҳаммаси кул билан қопланган. Кейинчалик Эл Жорулло отилиши магматик бўлди, лавда на лой, на сув оқими аниқланмаган. Бу 15 йиллик отилиши Эл Жоруллода содир бўлган энг узоқ вақли отилиш бўлиб, асосий портлашлар тоғдаги энг узун шлакли конусда содир бўлган. Лава оқимларини вулқоннинг шимолий ва ғарбий қисмида ҳали ҳам учратиш мумкин. Портлашнинг ВЕИ даражаси 4 баллга тенг дея баҳоланган.
Париcутин ва Эл Жорулло
Парícутин ва Эл Жорулло майдонларининг ҳам бу ҳудуддаги машҳур вулқонлардан ҳисобланади. Транс-Мексика вулқон камари деб аталадиган ҳудуд шарқдан ғарбга жанубий Мексика бўйлаб 700 миля (1120 км) га яқин ҳудудни эгаллайди. Отилиш фаоллиги 6000 оёқ қалинлига яқин вулқон жинси қатламини тўплаб, баланд ва унумдор плато ҳосил қилади. Ёз ойларида баландликлар Тинч океанидан эсувчи нам шабадаларни ушлаб қолади; бой қишлоқ хўжалиги ерлари, ўз навбатида, бу камарни Мексикадаги энг гавжум ҳудудга айлантирди. Гарчи минтақа мамлакатнинг тўртта энг йирик шаҳарларидан учтаси билан машҳур бўлса-да (Мехико, Пуэбла ва Гвадалахара (Парикутин атрофидаги ҳудуд, 200 миля га яқин)) мазкур камар туризм ривожига алоҳида хисса қўшади. 1940-йилларнинг бошларида бу ерларда Пурепеча халқи яшаган, у ҳали ҳам пойтахтдан ғарбда жойлашган тинч ҳудудлардан бири ҳисобланади.. Кратер ва кўлга энди машинада бориш имкони мавжуд[6].
Галерея
-
Эл-Жорулло вулқони -
Эл-Жорулло вулқонининг қадимий ко'риниши
-
Эл-Жорулло вулқони тизмаси -
Эл-Жорулло вулқони отилиши
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Мичоаcáн-Гуанажуато: Сйнонймс & Субфеатурес“. Глобал Волcанисм Програм. Смитҳсониан Институтион. Қаралди: 2021-йил 27-июн.
- ↑ „Волcáн де Жорулло, Мехиcо“. Пеакбаггер.cом. Қаралди: 2014-йил 24-декабр.
- ↑ Мйрон Эченберг, Ҳумболдтъс Мехиcо: Ин тҳе Фооцтепс оф тҳе Иллустриоус Герман Сcиэнтифиc Травеллер.
- ↑ репродуcед ин Эченберг, Ҳумболдтъс Мехиcо, п. 138 фром Ҳерман Кленcкеъс Алехандер вон Ҳумболдтъс лебен унд wиркен, реисен унд wиссен.
- ↑ Эченберг, Ҳумболдтъс Мехиcо, п. 137.
- ↑ Эченберг, Ҳумболдтъс Мехиcо, п. 144.
Ҳаволалар
- „Эл Жорулло: Cредиц“. Волcано Wорлд. Ретриэвед 16 Апр 2008.
- „Эл Жорулло: Cредиц“. Популар Сcиэнcе Монтҳлй. Ретриэвед 17 Апр 2008.
- „Эл Жорулло: Cредиц“. Бартлебй.cом. Ретриэвед 17 Апр 2008.