Element (messenjer)
Ушбу мақола Матрих протоколига асосланган мессенжер ҳақида. Кимёвий тушунча учун Кимёвий элемент мақоласига қаранг.
| Элемент | |
_logo_(2020).svg){kind=logo} | |
| ташкил топди: | 2014-йил |
|---|---|
| Операцион тизим | Кросс-платформали |
| Платформа | Андроид, иОС, Wиндоwс, маcОС, Линух ва веб |
| Статус | Фаол |
| Жанр | Тезкор хабар алмашиш дастури; Матрих мижоз дастури |
| Лицензия | ГНУ АГПЛв3 (Элемент Wеб) |
| Вебсайт: | элемент.ио |
Элемент — Матрих очиқ протоколига асосланган тезкор хабар алмашиш ва ҳамкорлик дастури.
Элемент орқали фойдаланувчилар шахсий ҳамда гуруҳли ёзишмалар олиб бориши, хоналар ва мавзули майдонларда мулоқот қилиши, расм, видео ва файлларни юбориши, шунингдек овозли ҳамда видеоқўнғироқларда қатнашиши мумкин.[1]
Элемент мустақил хабар алмашиш тармоғи эмас, балки Матрих тармоғи билан ишлайдиган мижоз дастуридир. Фойдаланувчи Элемент орқали ўз ҳомесерверида жойлашган Матрих ҳисобига уланади ва бошқа мос Матрих серверларидаги фойдаланувчилар билан мулоқот қилиши мумкин.[2]
Тарихи
Элемент дастурининг дастлабки версияси 2014-йилда Веcтор номи билан Матрих учун мижоз дастури сифатида яратилган.
2016-йилда Веcтор Риот номи билан юритила бошлаган. Кейинчалик, 2020-йил 15-июлда Риот номи Элементга ўзгартирилган.[3][4]
Элемент номи остида веб, иш столи ва мобил қурилмалар учун турли мижоз дастурлари ишлаб чиқилган. Мобил йўналишда Элемент Х деб аталувчи янги авлод дастури иОС ва Андроид қурилмалари учун тақдим этилган.[5]
Платформалари
Элемент бир нечта қурилма ва операцион тизимларда ишлатилиши мумкин.
Дастур қуйидаги платформалар учун мавжуд:
- Андроид;
- иОС ва иПадОС;
- Wиндоwс;
- маcОС;
- Линух;
- веб-браузерлар.
Элемент Wеб ва Элемент Десктоп Матрих тармоғи учун веб ҳамда иш столи мижоз дастурлари ҳисобланади. Элемент Х эса Матрих ҳисоблари билан ишлайдиган мобил мижоз дастуридир.[6][7]
Ишлаш тамойили
Элемент Матрих тармоғининг мижоз дастури сифатида ишлайди.
Фойдаланувчи Элемент орқали Матрих ҳомесерверида яратилган ҳисобга уланади. Ҳомесервер фойдаланувчи ҳисобини, хоналар ҳақидаги ма’лумотларни, синхронлаштириш жараёнини ҳамда бошқа тармоқ функсияларини бошқаради.
Фойдаланувчи идентификатори одатда қуйидаги шаклда бўлади:
@фойдаланувчи:сервер.эхампле
Бу ерда фойдаланувчи — ҳисоб номи, сервер.эхампле эса фойдаланувчи ҳисоби жойлашган Матрих серверининг доменидир.
Матрих федератив тармоқ бўлгани сабабли Элемент фойдаланувчиси бошқа серверда жойлашган фойдаланувчи билан бир хонада мулоқот қилиши мумкин.[8]
Асосий функсиялари
Элемент функсиялари танланган ҳомесервер, дастур версияси, фойдаланувчи созламалари ва ташкилот сиёсатларига қараб фарқ қилиши мумкин.
Асосий имкониятлари қуйидагилардан иборат:
- шахсий ёзишмалар;
- гуруҳли суҳбатлар;
- Матрих хоналари;
- мавзули майдонлар;
- хабарлар занжири;
- хабарларни таҳрирлаш;
- эможи ва реаксиялар;
- расм, видео ва файл юбориш;
- хабарларни қидириш;
- фойдаланувчи ҳолатини кўрсатиш;
- овозли ва видеоқўнғироқлар;
- қурилмалар ўртасида суҳбатларни синхронлаштириш;
- бир нечта Матрих ҳисобидан фойдаланиш.
Хоналар
Элементдаги мулоқот одатда Матрих хоналари орқали ташкил қилинади.
Хона шахсий суҳбат, гуруҳли чат, э’лонлар канали, ишчи гуруҳ, лойиҳа муҳити ёки очиқ ҳамжамият майдони сифатида ишлатилиши мумкин.
Хона доирасида фойдаланувчилар:
- хабар юбориши;
- расм ва файлларни улашиши;
- бошқа фойдаланувчиларни таклиф қилиши;
- хонадан чиқиши;
- хабарлар занжирида муҳокама олиб бориши;
- рухсат даражаларини бошқариши мумкин.
Спаcес
Спаcес — бир-бири билан боғлиқ Матрих хоналари ва жамоаларни тартибга солиш учун мўлжалланган функсия.
Масалан, ташкилот алоҳида майдон яратиб, унинг ичига бўлимлар, лойиҳалар, техник ёрдам, раҳбарият э’лонлари ёки бошқа мавзуларга оид хоналарни жойлаштириши мумкин.
Спаcес катта ҳамжамиятлар ва корпоратив жамоаларда суҳбатларни тузилмали тарзда бошқаришга ёрдам беради.[7]
Хабарлар занжири
Хабарлар занжири, инглизча тҳреад, ма’лум бир хабарга боғланган алоҳида муҳокамани юритиш имконини беради.
Бу функсия катта гуруҳли суҳбатларда асосий хабарлар оқимини тартибга солишга ёрдам беради. Хабар занжири ичидаги жавоблар асосий суҳбатдаги бошқа мавзулардан ажратилган ҳолда кўрсатилиши мумкин.
Файл алмашиш
Элемент орқали расм, видео, аудио, ҳужжат ва бошқа файлларни юбориш мумкин.
Файлларни сақлаш ва юклаб олиш тартиби Матрих ҳомесервери, медиа сервери ҳамда ташкилотнинг ички сиёсатига боғлиқ бўлади. Айрим серверларда файл ҳажми, форматлари ёки сақлаш муддати чекланиши мумкин.
Овозли ва видеоалоқа
Элементда овозли ва видеоқўнғироқлар МатрихРТC технологияси ҳамда Элемент Cалл воситаси орқали ташкил қилиниши мумкин.
Элемент Cалл якка тартибдаги ва гуруҳли қўнғироқлар, экран улашиш ҳамда реаксияларни қўллаб-қувватлаши мумкин.[9]
Қўнғироқ функсияларининг мавжудлиги сервер конфигурацияси, тармоқ сиёсати, фойдаланувчи қурилмаси ва фойдаланилаётган Элемент версиясига боғлиқ бўлиши мумкин.
Хавфсизлик ва махфийлик
Элемент Матрих стандартидаги учдан учгача шифрлаш, инглизча Энд-то-Энд Энcрйптион ёки 'Э2ЭЭ механизмларини қўллаб-қувватлайди.
Шифрланган хонада хабар мазмуни юборувчи қурилмасида шифрланади ва фақат рухсат этилган қабул қилувчи қурилмаларида очилиши керак. Бундай режимда ҳомесервер хабар мазмунини одатий тарзда ўқий олмаслиги лозим.[10]
Элемент ма’лумотига кўра, унинг шифрлаш механизмлари Матрих стандартидаги Олм ва Меголм технологияларига асосланади. Олм икки қурилма ўртасидаги шифрланган мулоқот учун, Меголм эса гуруҳли хоналарда калитларни бошқариш учун қўлланилади.[10]
Қурилмалар бўйича шифрлаш
Элементда шифрлаш фойдаланувчи ҳисобига эмас, алоҳида қурилмага боғланган ҳолда ишлайди.
Бир фойдаланувчи телефон, планшет, иш столи дастури ва веб-браузер орқали битта ҳисобдан фойдаланса, ушбу қурилмаларнинг ҳар бири алоҳида криптографик калитларга эга бўлиши мумкин.
Янги қурилма қўшилганда фойдаланувчи қурилмаларни текшириши, я’ни девиcе верифиcатион функсиясидан фойдаланиши мумкин. Бу нотўғри ёки рухсациз қурилманинг суҳбатга кириши хавфини камайтиришга ёрдам беради.
Шифрлаш чекловлари
Элементдаги барча хоналар автоматик тарзда учдан учгача шифрланган бўлавермайди.
Хонанинг шифрланган ёки шифрланмаганлиги унинг созламаларига боғлиқ. Фойдаланувчи махфий ма’лумот юборишдан олдин хонанинг хавфсизлик ҳолатини текшириши керак.
Шифрланган суҳбатга ташқи кўприк, бот ёки бошқа хизмат уланганда, хабар мазмунининг қайта ишланиш тартиби ўзгариши мумкин. Шу сабабли кўприклар ҳамда интеграциялар қўлланилган хоналарда хавфсизлик созламаларини алоҳида баҳолаш талаб этилади.
Федерация ва мустақил жойлаштириш
Элемент фойдаланувчиси Матрих тармоғидаги турли ҳомесерверлардан фойдаланиши мумкин.
Фойдаланувчи умумий Матрих серверида ҳисоб очиши, ташкилот серверидан фойдаланиши ёки ташкилотнинг ўз инфратузилмасида Матрих серверини жойлаштириши мумкин.[2]
Мустақил жойлаштириш қуйидаги ҳолатларда қўлланилиши мумкин:
- фойдаланувчи ма’лумотларини ташкилот тармоғида сақлаш;
- ички хавфсизлик сиёсатларини қўллаш;
- ташқи тармоқларга боғлиқликни камайтириш;
- махсус аутентификация тизимлари билан интеграция;
- ёпиқ ёки ажратилган тармоқларда ишлаш;
- захира нусхалари ва янгиланишларни мустақил бошқариш.
Элемент расмий материалларида интернетдан ажратилган ва юқори хавфсизлик талаб қилинадиган тармоқлар учун ҳам жойлаштириш имкониятлари кўрсатилган.[11]
Кўприклар ва интеграциялар
Матрих экотизимида кўприклар, инглизча бридгес, бошқа алоқа тизимлари билан ма’лумот алмашиш учун ишлатилиши мумкин.
Кўприклар Матрих хоналарини айрим ҳолларда қуйидаги хизматлар билан боғлаши мумкин:
- ИРC;
- ХМПП;
- Телеграм;
- Дисcорд;
- Слаcк;
- WҳацАпп;
- электрон почта;
- корпоратив дастурлар;
- ботлар ва мониторинг тизимлари.
Элемент бундай хоналарда Матрих орқали узатилган хабарларни кўрсатиши мумкин. Бироқ ташқи хизмат билан боғланишнинг мавжудлиги, унинг хавфсизлик даражаси ва хабарларни қайта ишлаш тартиби аниқ кўприк ҳамда сервер созламаларига боғлиқ бўлади.
Очиқ манбали дастурий та’минот
Элемент Wеб манба коди очиқ репоситорйда юритилади.
Элемент Wеб лойиҳаси ГНУ Афферо Генерал Публиc Лиcенсе 3-версияси ёки ГНУ Генерал Публиc Лиcенсе 3-версияси шартлари асосида тарқатилади.[12]
Очиқ манбали код мустақил мутахассислар ва фойдаланувчиларга дастурий та’минотнинг айрим қисмларини кўриб чиқиш, текшириш ва ўз эҳтиёжларига мослаштириш имконини беради.
Бироқ Элемент экотизимида тижорий хизматлар, ҳостинг, техник қўллаб-қувватлаш ёки корпоратив жойлаштириш учун алоҳида шартлар қўлланиши мумкин.
Қўлланилиши
Элемент қуйидаги йўналишларда қўлланилиши мумкин:
- шахсий ёзишмалар;
- гуруҳли суҳбатлар;
- очиқ манбали дастурий лойиҳалар;
- корпоратив ички алоқа;
- давлат ва жамоат ташкилотлари;
- та’лим муассасалари;
- масофавий ишчи жамоалар;
- техник ёрдам;
- ахборот хавфсизлиги ҳодисаларига жавоб бериш;
- ҳамжамиятлар ва форумлар;
- федератив алоқа тизимлари.
Чекловлари
Элементдан фойдаланишда қуйидаги жиҳатлар ҳисобга олиниши керак:
- хизмат имкониятлари танланган Матрих ҳомесерверига боғлиқ бўлиши мумкин;
- айрим функсиялар учун серверда қўшимча компонентлар ўрнатилиши талаб қилинади;
- учдан учгача шифрлаш барча хоналарда автоматик ёқилган бўлмаслиги мумкин;
- кўприклар хабарларнинг махфийлиги ва метадата билан ишлаш тартибига та’сир қилиши мумкин;
- мустақил сервер жойлаштириш техник бошқарув, янгиланиш ва захира нусхаларини юритишни талаб қилади;
- фойдаланувчи қурилмаси зарарланган ёки бегона шахс томонидан бошқарилган бўлса, шифрлаш хабар мазмунини тўлиқ ҳимоя қила олмайди;
- хабарни қабул қилган фойдаланувчи экран тасвирини олиши ёки мазмунини учинчи шахсга юбориши мумкин.
Шунингдек қаранг
Манбалар
- ↑ „Элемент: Сеcуре cоллаборатион анд мессагинг“. Элемент. Қаралди: 2026-йил 23-июн.
- ↑ 2,0 2,1 „Трй Матрих“. Матрих.орг Фоундатион. Қаралди: 2026-йил 23-июн.
- ↑ „Элемент Wеб“. ГитҲуб. Қаралди: 2026-йил 23-июн.
- ↑ „Wелcоме то Элемент!“. Элемент Блог (2020-йил 15-июл). Қаралди: 2026-йил 23-июн.
- ↑ „Деэп диве инто Элемент Х!“. Элемент Блог (2024-йил 29-октябр). Қаралди: 2026-йил 23-июн.
- ↑ „Доwнлоад Элемент“. Элемент. Қаралди: 2026-йил 23-июн.
- ↑ 7,0 7,1 „Матрих cлиэнц“. Матрих.орг Фоундатион. Қаралди: 2026-йил 23-июн.
- ↑ „Элеменц оф Матрих“. Матрих.орг Фоундатион. Қаралди: 2026-йил 23-июн.
- ↑ „Энд-то-энд энcрйптед воиcе анд видео фор селф-ҳостед cоммунитй усерс“. Элемент Блог (2025-йил 4-апрел). Қаралди: 2026-йил 23-июн.
- ↑ 10,0 10,1 „Энд-то-энд энcрйптион“. Элемент. Қаралди: 2026-йил 23-июн.
- ↑ „Элемент: Сеcуре cоллаборатион анд мессагинг“. Элемент. Қаралди: 2026-йил 23-июн.
- ↑ „Cонтрибутинг cоде то Элемент Wеб“. ГитҲуб. Қаралди: 2026-йил 23-июн.