Элиас Магнус Фриэс[1] (шведча Элиас Магнус Фрис, 1794 - 1878) — швед ботаники ва микологи, „микологиянинг отаси“саналади.

Элиас Магнус Фриэс
Таваллуди 15-август 1794-йил
Вафоти 8-феврал 1878-йил(1878-02-08)
(83 ёшда)
Упсала Швеция Shvetsiya
Касби швед ботаники ва микологи

Таржимаи ҳол

Фрис Элиас Магнус руҳонийлар оиласида дунёга келади.

Олий ма’лумотни у  Лундда олган; 1814-йилда у норасмий-досент унвонини олади.

1834-йилда у аллақачон Упсала университетида амалий иқтисодиёт профессори бўлган ва 1851-йилда ботаника профессори ва ўша университетнинг музейи ва ботаника боғи директори ўрнини эгаллайди.

1859-йилдан то вафотигача Уппсалда яшайди[2].

Фрис ботаниканинг барча соҳаларида фаолият юритган; у биринчи марта Швесияда ўсимликларнинг морфологияни ўрганишни ва табиий таснифини киритади. Унинг „Сйстема орбис веге табилис“ (Лунд, 1825) асари ўша даврнинг классик асаридир.

Фрис лишайниклар бўйича „Личенограпҳиа Эуропаэа реформата“ (Лунд и Грейфсвалд, 1831); «Личенес Суэccиаэ эксиccати» (Лунд, 1824—1833-йилларда) номли китобларини чоп этади.

Таниқли олим Фрис айниқса, микология соҳасидаги ишлари билан машҳур, у замбуруғлар таксономиясининг асосчиларидан биридир. Унинг биринчи микологик асари "Обсерватионес Мйcологиcаэ” (Копенгаген, 1815—1818; 2-нашри, 1828), лекин энг қимматбаҳоси — бу «Сйстема Мйcологиcум» (Лунд и Грейфсвалд, 1821—1830-йилларда; “Микология тизими”) — унинг нашр этилган санаси замбуруғларнинг аксарият гуруҳлари учун номенклатуранинг бошланғич нуқтасидир.  (худди К.Линнейнинг Спеcиэс Плантарум, кейингиси "Эленчус Фунгорум" (Грейфсвалд, 1828); "Новаэ Сймболаэ Мйcологиcаэ" (1851); "Иcонес селеcтаэ Ҳйменомйcетум нондум делинеаторум" (1867—1875-йилларда) нашр этилган санаси қон томир ўсимликлар номенклатурасининг бошланиш санаси ҳисобланади.

Скандинавия ўсимликшунослигини ўрганишда қуйидаги: “Флора ҳалландиcа”[1] (Лунд, 1817); "Новитиаэ флораэ Суэccиаэ" (Лунд, 1828); "Флора Сcаниcа" (Уппсал, 1836); (Стокголм ва Лейпсиг, 1846-1848), шунингдек, "Ҳербариум нормале" (Уппсала, 1896), энг ноёб Скандинавия ўсимликларининг намуналарини ўз ичига олган.

Кўп сонли „Сймболаэ ад ҳисториам Ҳиэраcиарум“ (Уппсал, 1848); „Монограпҳиа Ҳйменомйcетарум Суэccиаэ“ (Уппсал, 1857—1863-йилларда); „Сверигес öлтига очгифтига Сванипар“ (Стокголм, 1860) номли қўлланмалари орасида диққат-э’тиборга сазовор.

Фрис лотин тилида яхши нотиқ ва мутахассис сифатида танилган. 1847-йилда у ўн саккизта швед академиклари орасидан танлаб олинади.

1850-йилда Фрис Санкт-Петербург Фанлар академиясининг хорижий мухбир а’зоси этиб тайинланади[3].

Манбалар

  1. ↑ В русскоязычной литературе часто встречается написание фамилии как «Фриз».
  2. ↑ Фриз, Элиас // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907..
  3. ↑ Элиас Магнус Фрис — маълумот Катта совет энсиклопедиясидан олинди..

Ҳаволалар

  • Фрис, Элиас Магнус — Буюк Совет Энсиклопедиясидан мақола.
  • Фриз, Элиас // Броcкҳаус ва Эфроннинг энциклопедик луғати: 86 жилдда (82 жилд ва 4 та қўшимча). - Санкт-Петербург, 1890-1907.