Элисса Рҳаïс (иброилча אליסה ראיס), асл исми Росине Боумендил (12 декабр 1876 – 18 август 1940) – адабий карерасини давом эттириш учун ҳаремдан қочиб кетган мусулмон аёлнинг шахсиятини қабул қилган Жазоирлик-яҳудий ёзувчи эди. Унинг романлари унинг ҳаётида машҳур эди, аммо кейинчалик машҳурлигини йўқотади. Унинг ҳаётига қизиқиш 1980 йилларда барча нашриётлар томонидан унинг асарлари гҳост-wриттен бошқалар томиндан ёзилган ва унинг ўзи саводсизлиги ҳақидаги даъво билан қайта тикланди.

Элисса Рҳаïс
Таваллуди
Вафоти 18-август 1940-йил(1940-08-18)
(63 ёшда)
Блида
Тахаллуси Элисса Рҳаïс
Ижод қилган тиллари Френч
Фуқаролиги Алгериа
Жанр Романcе

Таржимайи ҳоли

Дастлабки ҳаёти

Росине Боумендил 1876-йил 12 декабр куни Блида Ўрта ҳол яҳудий оиласида туғилган[1]. Унинг отаси Жаcоб нонвой ва онаси Мазалтов (Серорлик) уй бекаси эди[1]. У ўн икки ёшида яҳудий оиласига уйда хизмат қилиб жойлаштирилгунга қадар маҳаллий мактабга борган[1]. Кейинчалик у „Écоле дес Религиэусес де ла Доcтрине Чрéтиэнне“ да ўқиганлигини такидлайди, гарчи мактак унинг 20 ёшгача очилмаган бўлса ҳам [2]. 18 ёшида у Моïсе Амар исмли яҳудий оқ’тувчига турмушга чиқди. Жуфтликнинг учта фарзанди бор: Тўнғич қизи, у ўн бир ёшда вафот этди; ўғли, Жаcоб-Реймонд (1902-1987); бошқа қизи Миреилле (1908-1930)[1] Жаcоб-Реймонд ҳам Роланд Рҳаïс номи билан танилган ёзувчи ва журналист бўлди. У мустақилликдан кейин Жазоир фуқаролигини олган бир нечта жазроилик яҳудийлардан бири эди[1].

Росине Боумендил ва Амар 38 ёшида ажрашди ва у савдогар Мордеcаи Чемоуил билан қайта турмуш қурди[3].. Улар Жазоирдаги Вилла дес Флеурс номли виллада яшаган, у ерда у адабий салон очди [3].У ҳикоячига айланди ва бу ҳикоялар онасига, бувиси томонидан мерос қолганини ва шунинг учун ўз давлати бой халқ мероси таркибига кирганини айтади[3]. У Лоуис Бертранд каби адабий танқидчилар томонидан ўз ҳикояларини адабий журналларга юборишга рағбатлантирилган [2][3].

Адабий фаолияти

Элисса Раис-Элазаро

1919-йилда Боумендил адабиётга оид фаолиятини давом этиш учун Парижга кўчиб ўтди. Ёзувчичи ва танқидчи Лоуис Бертранд унинг учун Ренé Доумиc, „Ревуэ дес Деух Мондес,“ муҳарририга кириш хатини ёзган, шундан кейин унинг бешта қисқа ҳикоясини нашр этилган [2]. Кейинчалик унинг биринчи романи, Саада тҳе Мороccан,биринчи марта унинг алиф номи Элисса Рҳаïсдан фойдаланган ҳолда Париж нашриётхонаси Плон томонидан нашр этилди [2]. Саада тҳе Саада тҳе Мороccан энг яхши сотилган асар бўлиб, йигирма олти марта нашрга этилади [2]. Шу вақтдан бошлаб Раис ўзини ҳаремдан қочиб кетган мусулмон аёл сифатида тақдим эта бошлади, аммо у ушбу янги шахсни яратишда қанчалик муҳим аҳамиятга эга бўлганлиги ёки у китобни ва ундан кейин бошқаларни ёзганлиги ҳақида савол туғдирдади[4]. Унинг янги шахсияти Луи Бертранд ва Ренé Доумиc томонидан бошқариладиган маркетинг ҳийла сифатида яратилганлиги; балки бу Рҳаïснинг ўзи ихтиро қилганлиги тахмин қилинган[5].

1919-йилдан 1930-йилгача Элисса Раис номи билан кўплаб романлар, новеллалар ва қисқа ҳикоялар чоп этилган[5], унинг кўпчилик романлари шимолий Африканинг нодатий урф -одатлари ва Биринчи жаҳон уруши даврида Мусулмон халқларидаги аёлларнинг қаҳрамонлиги ҳақида тасвирланади. Унинг баъзи ишларида долзарб масалалар акс эттирилган: масалан, Ла Риффаине (1929) Риф уруши қаратилган роман эди [5]. Улар норвегия, финн, исвеç ва рус тилларига таржима қилинган [5].

Раис Парижда адабий салон очади, унга Cолетте, Пол Моранд, Жеан Амроуче ва актриса Сара Бернҳардт каби ёзувчилар тез-тез ташриф буюрган[2]. У ерда Раïс Бербер ва мусулмон кийимларининг сияларини бирлашмасини кийинади, бу эса „Шарқий“ барча нарсаларга маданий қизиқиш билан машҳур бўлган ноодатий Ориэнталисм фонни таминлайди[2]. У араб аёлларининг озод этилишига ҳақида сўзларни таъкидлаган ва Туркияда бу " кенг тарқалган ахлоқсизликка „ олиб келганини айтиб ўтган[5]. Унинг Франсияда машҳурлиги 1930 йилларда камайган, бу эса қизининг ўлими ва Жазоирда унинг танқидлари кўпайганида содир бўлган [5]. Раïс жамоат ҳаётидан нафақага чиқади [2].

Кейинги ҳаёти

1930 йилларда Раиснинг машҳурлиги пасайиб, у Блида яшаш учун қайтиб келди. У 1940-йил 18 август куни ўша ерда вафот этади[2].

Танланган асарлари

Элисса Рҳаис – кафе қўшиқчиси
  • Саада (Париж: 1919)
  • Ле Cафé чантант (Париж: 1920)
  • Лес Жуифс оу ла филле д’Элéазар (Париж: 1921)
  • Ла Филле дес пачас (Париж: 1922)
  • Ла Филле ду доуар (Париж: 1924)
  • Ла Чемисе қуи порте бонҳеур (Париж: 1925)
  • Л’Андалоусе (Париж: 1925)
  • Ле Марриаге де Ҳанифа (Париж: 1926)
  • Ле Сеин бланc (Париж: 1928)
  • Пар ла воих де ла мусиқуэ (Париж: 1927)
  • Ла Риффаине (Париж: 1929)
  • Петиц Пачас эн эхил (Париж: 1929)
  • Ла Cонвертиэ (Париж: 1930)

Театр

  • Ле парфум, ла фемме эт ла приèре (1933)

Қисқа ҳикоялари

  • „Энфанц де Палестине“ ҳафтаси сонидаги журналида (1931-йил август)
  • Жудит Ле Жоурнал ду 1939-йил 15 апрел куни 24 апрел куни

Асарларинг қабул қилиниши

Ўша пайтда унинг асарлари машҳур бўлса-да, танқидчилар томонидан мақтовга сазовор бўлмаган[4]. Улар мусулмон жинсийлиги стереотипларини сақлаб қолиш учун айбланган [5]. Унинг асарлари Жазоирдан Франсияда кўра кўпроқ машҳур эди, аммо у ерда йирик адабий шахс Роберт Рандау (фр) нинг кўмагидан фойдаланишга муваффақ бўлди [5].

Ўша пайтда унинг ёзувчи Луcиэнне Фавре [6] билан ҳақиқийлиги ҳақида шубҳалар бор эди.

Машҳурлиги

Романлар ишлаб чиқарилган вазиятдан қатъий назар, Рҳаïс Жудео-Магҳребиан адабиётида қадимги яҳудий-жазоирлик аёл ёзувчи сифатида муҳим ўринни эгаллаган [7]. Бироқ, унинг ҳаёти Элисса Рҳаïс, ун роман ишлаб чиқариш романи нашр этилиши туфайли ва кейинги телевидение оммавий ахборот воситаларида қизиқтириш ва фантазия манбаси сифатида давом этади [5].

Табет муаммоси

1982-йилда Раул Табетнинг ўғли, Рҳаïснинг жияни ва муҳлиси бўлган Паул Табет, Грассетда отаси Рҳаïс романларнинг Грассетга тегишли эканлигини айтади [8].. Ушбу китоб оммавий ахборот воситаларида сезиларли из қолдирди ва 1982-йил 7 май куни Бернард Пивот томонидан „Апостропҳес“да интервю берилган. Шунга қарамасдан, франсуз тилида гапирадиган Магреб адабиётида ихтисослашган кўпчилик академик танқидчилар Табетнинг айбловларини эҳтимолдан йироқ деб ҳисоблашади [9] .Денисе Браҳими, „Лире Элисса Рҳаïс“ номли киришида „жабрланувчи“ лиги ҳақида ёзади[10].

Телефилм Ле сеcрет д’Элисса Рҳаïс 1993-йилда режиссёр Жаcқуэс Отмезгуине томонидан филмга олинган[11].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Дéжеух, Жеан. Диcтионнаире дес аутеурс магҳрéбинс де лангуэ франçаисе (фр). КАРТҲАЛА Эдитионс, 1 Жануарй 1984. ИСБН 978-2-86537-085-6. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 лорcин, патриcиа м э (2012), Акеампонг, Эммануэл К; Гатес, Ҳенрй Лоуис (муҳ.), „Рҳаı¨с, Элисса“, Диcтионарй оф Африcан Биограпҳй (инглизча), Охфорд Университй Пресс, дои:10.1093/аcреф/9780195382075.001.0001, ИСБН 978-0-19-538207-5, қаралди: 15 Жануарй 2021 Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме ":2" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 „Элисса Рҳаïс“ (эн). Жеwиш Wомен'с Арчиве. Қаралди: 2021-йил 15-январ.
  4. ↑ 4,0 4,1 Роселло, Миреилле (2006). "Элисса Рҳаïс: Сcандалс, Импостурес, Wҳо Оwнс тҳе Сторй?". Ресеарч ин Африcан Литературес 37 (1): 1–15. ИССН 0034-5210. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/3821114.  Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме ":4" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 Лорcин, Патриcиа М. Э. (1 Деcембер 2012). "Манипулатинг Элисса: тҳе усес анд абусес оф Элисса Рҳаïс анд ҳер wоркс". Тҳе Жоурнал оф Нортҳ Африcан Студиэс 17 (5): 903–922. дои:10.1080/13629387.2012.723436. ИССН 1362-9387. ҳттпс://дои.орг/10.1080/13629387.2012.723436.  Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме ":3" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  6. ↑ аутҳор: Луcиэнне Фавре; эдитор: Бернард Грассет; 1930; АСИН: Б00183РЗҚК
  7. ↑ Дугас, Гуй; Геэсей, Патриcиа (1992). "Ан Ункноwн Магҳребиан Генре: Жудео-Магҳребиан Литературе оф Френч Эхпрессион". Ресеарч ин Африcан Литературес 23 (2): 21–32. ИССН 0034-5210. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/3820391. 
  8. ↑ Табет, Паул.. Элисса Рҳаïс : роман. Парис: Б. Грассет, 1982. ИСБН 2-246-27611-Х. ОCЛC 9895728. 
  9. ↑ „Грандеур д'âме, эхубéранcе дес сенс эт сентименц эхаcербéс“. арчиве.wикиwих.cом. 2021-йил 17-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 17-январ.
  10. ↑ Денисе Браҳими: Проcеэдингс оф тҳе Wорлд Cонгресс оф Френч Литературе ; Респонсибле фор тҳе волуме: Гиулиана Тосо-Родинис; публишер: Cентро Стампа ди Палаззо Малдура; Падуа; 1984; пагес: 463 то 471
  11. ↑ „Wикиwих'с cаче“. арчиве.wикиwих.cом. Қаралди: 2021-йил 17-январ.