Elizabeth Garrett Anderson
Элизабетҳ Гарретт Андерсон (1836-йил 9-июн — 1917-йил 17-декабр) — таниқли инглиз шифокори ва суффрагисти[1]. У Британияда шифокор ва жарроҳ сифатида малака оширган биринчи аёл ҳамда аёлларни шифокорликка тайёрловчи Британиядаги биринчи тиббиёт билим юрти — Лондон аёллар тиббиёт мактабининг ҳаммуассиси ва декани сифатида тарихга кирган[2]. Шунингдек, Андерсон Британияда мактаб кенгашига сайланган биринчи аёл ва Алдебургҳ шаҳрининг мери сифатида мамлакатдаги биринчи аёл мер бўлган.
| Элизабетҳ Гарретт Андерсон | |
|---|---|
|
Элизабетҳ Гарретт Андерсон портрети (тахминан 1900-йил) | |
| Таваллуди |
Элизабетҳ Гарретт |
| Вафоти | Алдебургҳ, Суффолк, Англия |
| Фуқаролиги |
|
| Таълими | Лондон шифохоналарида хусусий таълим, Апотҳеcариэс жамияти |
| Касби | Шифокор, жарроҳ |
| Турмуш ўртоғи | Жамес Георге Скелтон Андерсон |
| Болалари | Лоуиса Гарретт Андерсон, Маргарет, Алан Гарретт Андерсон |
| Отаси | Неwсон Гарретт |
| Онаси | Лоуиса Дуннелл |
| Қариндошлари | Миллиcент Гарретт Фаwcетт (синглиси), Агнес Гарретт (синглиси) |
Ёшлиги ва таълими
Элизабетҳ Лондоннинг Уайтечепел шаҳрида туғилган ва Неwсон Гарретт ҳамда унинг рафиқаси Лоуисанинг ўн бир фарзандидан иккинчиси эди[3][4]. Унинг ота-боболари ХВИИ асрдан бери Шарқий Суффолкда темирчилик билан шуғулланишган[5]. Унинг отаси тадбиркор бўлиб, 1841-йилда оиласини Суффолкка кўчирган ва у ерда арпа ҳамда кўмир савдоси билан шуғулланиб, муваффақиятга эришган[6].
Элизабетҳ дастлаб уйда онасидан ўқиш ва ёзишни ўрганган. Кейинчалик унга ва синглисига дарс бериш учун тарбиячи ёлланган, аммо Элизабетҳ тарбиячисини ёқтирмас ва дарсларда ундан ўзиб кетишга ҳаракат қиларди[7]. 13 ёшида у Лондондаги хусусий мактабга юборилган. Мактабда адабиёт ва чет тиллари ўқитилса-да, Элизабетҳ математика ва илм-фан фанлари йўқлигидан шикоят қилган[4].
1854-йилда у Эмилй Давиэс билан учрашди ва улар умрбод дўст бўлиб қолишди. 1859-йилда Элизабетҳ Блаcкwелл (АҚШдаги биринчи аёл шифокор) билан учрашувдан сўнг, Андерсон тиббиёт соҳасини танлашга қарор қилди. Дастлаб унинг отаси бунга қарши бўлган бўлса-да, кейинчалик қизини молиявий қўллаб-қувватлашга рози бўлди[8].
Тиббий фаолияти ва кураши
Андерсон кўплаб тиббиёт мактабларига ҳужжат топширди, аммо аёл бўлгани учун рад этилди[4]. У Мидлсекс шифохонасида ҳамшира сифатида иш бошлади ва у ерда хусусий дарслар орқали билим олди. 1865-йилда у Фармацевтлар жамияти имтиҳонидан ўтиб, Британияда очиқчасига шифокорлик лицензиясини олган биринчи аёлга айланди[9]. Шундан сўнг жамият дарҳол ўз низомини ўзгартириб, бошқа аёлларнинг бу йўл билан лицензия олишини тақиқлади[10].
1865-йилда у Лондонда ўзининг шахсий клиникасини очди. 1866-йилда холера эпидемияси пайтида у камбағал аёллар ва болалар учун Сент-Мери диспансерини ташкил қилди[11]. 1870-йилда у Сорбонна университетида тиббиёт доктори даражасини олишга муваффақ бўлди[4].
Сиёсий фаолияти ва шахсий ҳаёти
Элизабетҳ Гарретт Андерсон суффрагистлар ҳаракатининг фаол аъзоси эди. 1866-йилда у аёлларга сайлов ҳуқуқи берилишини сўраб 1500 та имзо тўпланган аризани парламентга тақдим этишда иштирок этган[12].
1871-йилда у Жамес Георге Скелтон Андерсон билан турмуш қурди, бироқ шифокорлик фаолиятини тўхтатмади. Уларнинг учта фарзанди бор эди: Лоуиса, Маргарет ва Алан. Унинг қизи Лоуиса ҳам кейинчалик таниқли шифокор ва феминист бўлди. 1908-йилда Элизабетҳ Алдебургҳ шаҳрининг мери этиб сайланди ва Британиядаги биринчи аёл мерга айланди.
Вафоти ва мероси
Элизабетҳ Гарретт Андерсон 1917-йилда вафот этди ва Алдебургҳдаги Авлиё Пётр ва Павлус черкови қабристонига дафн қилинди. У асос солган шифохона 1918-йилда унинг номи билан атала бошлади[13]. Унинг ҳаёти ва фаолияти аёлларнинг тиббиёт ва сиёсат соҳасидаги ҳуқуқлари учун курашда пойдевор бўлиб хизмат қилди. 2016-йилда Гоогле компанияси унинг 180 йиллигини махсус доодле билан нишонлади.
Манбалар
- ↑ Жамес Баррй, wҳо ливед ас а ман, қуалифиэд бефоре ҳер. Элизабетҳ Блаcкwелл wас тҳе фирст wоман регистеред бй тҳе Генерал Медиcал Cоунcил ин тҳе УК, ҳавинг қуалифиэд ин тҳе Унитед Статес. Франcес Ҳогган преcедед Андерсон ас тҳе фирст Бритиш wоман то қуалифй ин Эуропе, ҳавинг қуалифиэд ин Сwитзерланд.
- ↑ „УCЛ Блоомсбурй Прожеcт“. Университй Cоллеге Лондон. 2017-йил 12-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 13-январ.
- ↑ Мантон, п. 20
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Огилвиэ, Марилйн Баилей. Wомен ин сcиэнcе : антиқуитй тҳроугҳ тҳе нинетеэнтҳ cентурй : а биограпҳиcал диcтионарй wитҳ аннотатед библиограпҳй, 3. принт., Cамбридге, Масс.: МИТ Пресс, 1986. ИСБН 978-0-262-15031-6.
- ↑ Мантон, п. 17
- ↑ Мантон, п. 25
- ↑ Мантон, пп. 32–33
- ↑ Мантон, пп. 73–76
- ↑ Мантон, пп. 162–163
- ↑ Мантон, п. 176
- ↑ Мантон, п. 173
- ↑ Мантон, п. 171
- ↑ УCЛҲ — Оур ҳоспиталс — Элизабетҳ Гарретт Андерсон анд Обстетриc Ҳоспитал (Wайбаcк Мачине сайтида 12 Новембер 2008 санасида архивланган). уcлҳ.нҳс.ук
Адабиётлар
- Мантон, Жо. Элизабетҳ Гарретт Андерсон: Энгланд'с Фирст Wоман Пҳйсиcиан, 1965.
- Шеарер, Барбара Смитҳ; Шеарер, Бенжамин Ф.. Нотабле wомен ин тҳе лифе сcиэнcес: а биограпҳиcал диcтионарй. Wестпорт, Cонн.: Греэнwоод Пресс, 1996. ИСБН 9780313293023.