Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Ella Christie

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Элла Чристиэ

1909-йил
Таваллуди
Исабелла Роберцон Чристиэ

21-апрел 1861-йил
Cоcкпен, Шотландия
Вафоти 29-январ 1949-йил(1949-01-29)
(87 ёшда)
Стратҳеарн Роад, Эдинбург
Фуқаролиги Shotlandiya bayrogʻi Шотландия
Касби Саёҳатчи, боғбон, мол-мулк эгаси

Исабелла „Элла“ Роберцон Чристиэ (1861-йил 21-апрел ― 1949-йил 29-январ) ― шотландиялик саёҳатчи, тадқиқотчи, боғбон ва ёзувчи.

Ҳаёти

Чристиэ 1861-йил 21-апрелда Шотландияда саноатчи ва мулкдор Жоҳн Чристиэ (1824—1902) оиласида дунёга келган. Акаси — Жоҳн Cолдwеллс (1872-йилда 12 ёшида вафот этган), синглиси — Алиcе Маргарет[1]. 1865-йилда отаси Очил Ҳиллсда жойлашган Cастлетон участкасини сотиб олиб, номини Cоwден Cастле деб ўзгартираган ва оила бу ерга кўчиб ўтган. Чристиэ ва синглиси уйда ота-онаси ва муаллимлардан таълим олишган. Элла ёшлигиданоқ ота-онаси билан ҳар йили Европага, жумладан Испания, Италия ва Германияга саёҳат қилган. Онасининг вафоти ва синглиси турмушга чиққанидан кейин Чристиэ отаси билан, ёлғиз ёки дўсти билан саёҳат қилишни давом эттирган. Миср, Фаластин ва Сурия каби давлатларга борган. Кейинчалик саёҳатлари ҳақида ёзишни бошлаган.

1902-йилда отасининг ўлимидан кейин Чристиэ ва синглиси меросдан маҳрум этилганидан хабар топишган. Маълум бўлишича, отаси бутун мол-мулкини ўзи ташкил этган етимхонага қолдирган. Улар васиятномага қарши чиқиши натижасида 1903-йилда мулк икки фарзанд ва етимхона ўртасида бўлинган. Чристиэ Cоwден Cастледа яшаган ва мол-мулкка эгалик қилган[2][3][4].

Саёҳатлари

Отасининг вафотидан сўнг, Чристиэ янада узоқроқ жойларга саёҳат қила бошлаган. 1904—1905-йилларда хизматкори Ҳумпҳриэс билан дастлаб Ҳиндистонга, кейин эса Кашмир, Тибет, Шри Ланка, Малакка ва Борнеога саёҳат қилган. У Кашмирнинг Маҳарожаси билан яхши алоқада бўлган ва мактублар алмашиб турган. Ҳатто, унинг зиёфатида қатнашган. Шунингдек, Лорд Китченер билан бирга овқатланган. Саёҳатари давомида Чорбат довонида қорда бошпана қуриш, чўчқалар билан тўла юк кемасида сузиш, Кашмир чўлида от аравага миниш ва Деосаи тоғларида пиёда 60 миля (97 км) юриш каби саргузаштларни бошдан кечирган[2].

1907-йилда Хитой, Корея ва Японияга ташриф буюрган. Японияда бўлганида, Чристиэ японларнинг анъанавий боғдорчилик услубидан ҳайратда қолган. Бу қизиқиш уни Cоwден Cастледа япон боғини яратишга ундаган[2].

1910-йилда озиқ-овқат ва керакли нарсаларни олиб, Туркистон генерал-губернаторлигига саёҳат қилган. Чристиэ Қора денгиз орқали Константинополга, Грузия орқали Каспий денгизига, кейин эса Ашхобод ва Марвга борган. Буюк Ипак йўли бўйлаб поезд ва қайиқда саёҳат қилиб, Бухоро, Самарқанд, Қўқон ва Андижонга ташриф буюрган[2].

1912-йилда Россия империясига навбатдаги сафарини амалга оширган. Санкт-Петербургдан бошлаб поезд, пароход ва дрошкида Тошкент, Самарқанд ва Хивага саёҳат қилган. Шу тариқа Элла Чристиэ Хивага саёҳат қилган биринчи инглиз аёл бўлган[2].

1914-йилда АҚШ ва Кубага ташриф буюрган[2]. Қўшма Штатларда бўлганида, америкалик амакиваччаси Мисс Катҳерин М. Ҳилл билан учрашган.

Чристиэ ўз саёҳатлари ҳақида кундаликларида қайд этиб борар ва синглиси билан мунтазам ёзишмалар олиб борар эди. Кейинчалик Россия империясига қилган саёҳатлари ҳақида „Тҳроугҳ Кҳива то голден Самарканд“ китобида ёзган[2][3][4].

Биринчи жаҳон уруши

1916-йилда Чристиэ Бар-сур-Аубедаги Л’Оэувре де ла Гоутте де Cафé менежери бўлиш мақсадида Франсияга йўл олган. Ушбу кафелар тармоғи Франсия ва Бритиш Ред Cросс томонидан чарчаган аскарлар учун дам олиш жойи сифатида ташкил этилган[5]. Чристиэ бошқарган кафеда беш нафар шотландиялик аёл ишлаган ва Вердун жангида қатнашаётган аскарларга хизмат кўрсатган. 1918—1919-йилларда Мулҳоуседаги ЛОуэвре де ла Гоутте де Cафé номли кафени бошқарган[3].

Cоwден Cастледаги япон боғи

Чристиэ 1907-йилда Японияга қилган саёҳатидан кейин Cоwден Cастледаги уйида 7 акр (2.8 га) майдонга тенг япон боғи яратган. Боғни лойиҳалашда ёрдам бериш учун Нагоядаги Роял Счоол оф Гарден Десигн талабаси Таки Ҳандини ишга олган. Сойни тўсиб, сунъий кўл ясаттирган. Боғда сайр қилиш, ҳовуз бўйида дам олиш ва чой ичиш учун қулайликлар яратилган. Ўсимликлар, буталар, дарахтлар ва анъанавий тош чироқлар Япониядан олиб келинган. Боғ Шāҳ-раку-эн деб номланган. Маъноси — завқ ва роҳат маскани[2][6].

Профессор Жижо Соя Сузуки боғнинг тузилиши, парвариши ва ривожлантириш бўйича Чристиэга тавсиялар берган. Сузуки боғни Ғарб дунёсидаги энг яхши япон боғи деб ҳисоблаган. Шинзабуро Мацуо 1925-йилдан 1937-йилда вафот этгунигача Cоwденда яшаган ва боғбон бўлиб ишлаган. Қиролича Марй 1930-йилларнинг охирида боғга ташриф буюрган[7][8].

Чристиэ 1949-йилда вафот этганидан сўнг, боғни Cоwден участкасидаги ишчилар парвариш қилишган. 1963-йилда боғ вайрон қилинган: чойхона ва кўприклар ёндириб юборилган ҳамда тош чироқлар ва мақбаралар кўлга қулатилган[6].

2014-йилда Чристиэнинг жияни Сара Стеwарт боғни қайта тиклаш мақсадида маблағ йиғиш кампаниясини ташкил этган[4][6].

Вафоти

Муcкҳарт черкови қабристонидаги Чристиэ мақбараси

Чристиэ 1949-йил 29-январда Эдинбургда лейкоз касаллигидан вафот этган[2][6].

У Cоwденнинг шарқида жойлашган Муcкҳарт черковидаги Чристиэ оилавий мақбарасида дафн этилган. Боғбони Мацуо ҳам шу ерга дафн этилган[9].

Манбалар

  1. ↑ Стеwарт, Аверилл. 'Алиcелла': а мемоир оф Алиcе Кинг Стеwарт анд Элла Чристиэ. Лондон: Жоҳн Муррай, 1955 — 4-бет. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Бакер. „Исабелла Чристиэ“. www.охфордднб.cом. Охфорд Университй Пресс (2004). Қаралди: 2024-йил 2-ноябр.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Эwан, Элизабетҳ Л.. Тҳе Биограпҳиcал Диcтионарй оф Сcоттиш Wомен. Эдинбургҳ Университй Пресс, 2006-03-08. ИСБН 9780748626601. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Ҳорwоод, Cатҳерине. Гарденинг Wомен: Тҳеир Сториэс Фром 1600 то тҳе Пресент. Литтле, Броwн Боок Гроуп, 2010-05-06. ИСБН 9780748118335. 
  5. ↑ „Фулл техт оф "Фор даунтлесс Франcе, ан аccоунт оф Бритаин'с аид то тҳе Френч wоундед анд виcтимс оф тҳе wар;"“. арчиве.орг 190–191. Қаралди: 2024-йил 2-ноябр.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Стеwарт, Сара. „Тҳе Жапанесе Гарден, Cоwден Cастле, Сcотланд. А ресторатион аппеал“ (2014). 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 2-ноябр.
  7. ↑ „Реcогнитион фор Жапанесе гарден ат Cоwден Cастле“. ББC Неwс. Қаралди: 2024-йил 2-ноябр.
  8. ↑ Тҳе Жапанесе Гарден ат Cоwден Cастле, 2014-09-22, қаралди: 2024-11-02
  9. ↑ „Икуо Мацуо“. лои.увиc.cа. Қаралди: 2024-йил 2-ноябр.