Эллен Жоҳнсон Сирлеаф (туғилган пайтдаги исми: Эллен Эугениа Жоҳнсон, 1938-йил 29-октябр) - либериялик сиёсатчи, 2006-йилдан 2018-йилгача Либериянинг 24-президенти бўлиб ишлаган. Серлиф Африкада сайланган биринчи аёл давлат раҳбари эди[1]

Эллен Жонсон Сирлиф
Таваллуди
Эллен Эугениа Жонсон

29-октабр, 1938-йил
Монровиа, Либерия
Фуқаролиги Либерия
Касби Либерия Президенти
Фаолият йиллари 1961-йилдан - ҳозиргача
Турмуш ўртоғи Жеймс Сирлиф
Мукофотлари Тинчлик бўйича нобел мукофоти

Сирлиф Монровияда отаси Гола ва онаси Кру оиласида туғилган. У Ғарбий Африка коллежида таҳсил олган. Та'лимни Америка Қўшма Штатларида тугатган, у ерда Мадисон бизнес коллежи ва Ҳарвард университетида таҳсил олган. У Либерияга қайтиб, Уилям Толберт ҳукуматида 1971-йилдан 1974-йилгача молия вазири ўринбосари лавозимида ишлаган. Кейинчалик у яна Ғарбда, Кариб ҳавзаси ва Лотин Америкасидаги Жаҳон банкида ишлади. 1979-йилда у Молия вазири лавозимига тайинланади ва 1980-йилгача ишлади.

Семюэл До 1980-йилда давлат тўнтариши натижасида ҳокимиятни эгаллаб, Толбертни қатл қилганидан сўнг, Сирлиф Қўшма Штатларга қочиб кетди. У Cитибанк ва кейин Экватор банкида ишлаган. У 1985-йилда Монцеррадо округи сенаторлигига да'вогарлик қилиш учун Либерияга қайтиб келди, бу сайловлар баҳсли эди. У 1985-йилда ҳарбий ҳукуматни очиқ танқид қилгани учун ҳибсга олинган ва кейинроқ озод этилган бўлса-да, ўн йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилинган[2]. Сирлиф сиёсат билан шуғулланишда давом этди. 1997-йилда Чарлз Тейлор ғалаба қозонган президентлик сайловларида у иккинчи ўринни эгаллади.

У 2005-йилги президентлик сайловларида ғалаба қозонди ва 2006-йил 16-январда ўз лавозимини эгаллади. У 2011-йилда қайта сайланган . У Африкада ўз мамлакати президенти этиб сайланган биринчи аёл эди. У 2011-йилда тинчликпарварлик жараёнига аёлларни жалб қилиш борасидаги са’й-ҳаракатларини э’тироф этиб, тинчлик бўйича Нобел мукофотига сазовор бўлди. У етакчилиги учун кўплаб бошқа мукофотларга сазовор бўлган. 2016-йил июн ойида Сирлиф Ғарбий Африка Давлатлари Иқтисодий Ҳамжамиятининг раиси этиб сайланди ва бу ташкилот ташкил этилганидан бери бу лавозимни эгаллаган биринчи аёл бўлди[3].

Оиласи

Серлифнинг отаси Гола эди ва онаси Кру эди[4].

Гарчи ота-онасининг тарбияси ва Ғарбда ўз та'лими туфайли, аслида америкалик-либериялик бўлмаса-да, Сирлиф маданий жиҳатдан Америка-Либериялик ҳисобланади. Унинг ота-онаси камбағал қишлоқларда туғилгандан кейин Америка-Либерия та'сири маркази бўлган Монровияда ўсган[5][6][7]. Лекин Сирлиф ўзини бундай деб ҳисобламайди[8].

Серлифнинг отаси Жаҳмале Cарней Жонсон қашшоқ қишлоқ ҳудудида Гола оиласида туғилган.У Боми округидаги Жулижуаҳ шаҳридаги Жаҳмале Cарней исмли кичик Гола бошлиғи ва унинг рафиқларидан бири Женнаҳнинг ўғли эди[9]. Унинг отаси Монровияга та'лим олиш учун юборилган, у ерда отасининг Либериянинг биринчи туғилган президенти бўлган президент Ҳилари РВ Жонсонга содиқлиги туфайли фамилиясини Жонсонга ўзгартирган[9] Жаҳмале Жонсон Монровияда ўсган, у ерда МакКрити фамилияси билан Америка-Либерия оиласида тарбияланган[9] Кейинчалик у сиёсатга кирди; у маҳаллий этник гуруҳдан мамлакат миллий қонун чиқарувчи органига сайланган биринчи либериялик эди.

Фаолияти

Сирлиф 1938-йилда Монровияда туғилган. У 1948-йилдан 1955-йилгача Ғарбий Африка коллежида, тайёргарлик мактабида ўқиган. У ўн етти ёшида Жеймс Сирлифга турмушга чиқди. Эр-хотиннинг тўртта ўғли бор эди ва у асосан уй бекаси бўлган. Никоҳнинг бошида Жеймс Қишлоқ хўжалиги департаментида ишлаган, Сирлиф эса автота'мирлаш устахонасида бухгалтер бўлиб ишлаган.

У эри билан 1961-йилда ўқишни давом эттириш учун Қўшма Штатларга саёҳат қилади ва Висконсин штатининг Мадисон шаҳридаги Мадисон бизнес коллежида бухгалтерия ҳисоби бўйича доцентлик даражасини олади. Улар Либерияга қайтиб келгач, Жеймс қишлоқ хўжалиги департаментида ишини давом эттирди ва Сирлиф Ғазначилик департаментида (Молия вазирлиги) фаолиятини давом эттиради. Улар 1961-йилда Жеймснинг зўравонлиги туфайли ажрашишди[10]...

1997-йилги президентлик кампанияси

Сирлиф 2005-йилда, сайланишидан бироз олдин Монровияда сайловолди ташвиқотини олиб борди

1989-йилдаги Биринчи Либерия фуқаролар уруши бошида Сирлиф Чарлз Тейлорнинг Доэга қарши исёнини қўллаб-қувватлади. У уруш учун пул йиғишга ёрдам берди ва Тейлор ва Том Вовию билан Либерия миллий ватанпарварлик фронтини ташкил қилди. Шу сабабли Доэ ҳукумати Сирлифни Либерияда 30 йилга сиёсатдан четлаштиришни тавсия қилди.

Аммо, кейинчалик у Тейлорнинг урушни бошқаришига ва унинг Жексон Доэ каби рақиб мухолифат раҳбарларига муносабатига қарши чиқди. 1996-йилга келиб , Ғарбий Африка Давлатлари Иқтисодий Ҳамжамияти (ЭCОWАС) тинчликпарвар кучларининг мавжудлиги ҳарбий ҳаракатларни тўхтатишга олиб келди. Миллат 1997-йилги умумий сайловларни ўтказди, унда Сирлиф Либерияга қайтиб келди. У Бирлик партиясидан президентликка номзод сифатида иштирок этди ва баҳсли сайловларда иккинчи ўринни эгаллади ва Чарлз Тейлор 75% овозни, Сирлиф эса 25 фоиз овозни олди. Натижаларни сохталаштириш ва хиёнатда айбланганидан сўнг, Сирлиф Либерияни тарк этди ва Кот-д'Ивуарнинг Абиджан шаҳрида сургунда бўлди[11].

2005-йилги президентлик кампанияси

Иккинчи Либерия фуқаролар уруши тугаганидан ва ўтиш даври ҳукумати ўрнатилгандан сўнг, Серлиф ҳукумат раиси лавозимига номзод сифатида таклиф қилинди. Охир-оқибат, сиёсий бетараф Гюде Браянт раис этиб сайланди, Серлиф эса Бошқарув ислоҳотлари комиссиясининг раҳбари бўлиб ишлади.

Сирлиф 2005-йилги умумий сайловда Бирлик партиясидан номзод сифатида президентликка номзод бўлган. У овоз беришнинг биринчи босқичида собиқ футболчи Жорж Веадан кейин иккинчи ўринни эгаллади[12]. Кейинги навбатдаги сайловда Сирлиф 59% овоз тўплади ва Веаҳ 40% овоз олди, аммо Веа натижаларга қарши чиқди.

Янги раҳбарнинг э'лон қилиниши сайлов бўйича кейинги текширувлар ўтказилгунга қадар қолдирилди. 2005-йил 23-ноябрда Серлиф Либериядаги сайловларда ғолиб деб э’лон қилинди ва мамлакатнинг кейинги президенти ва Африка давлатларидан бирининг президенти этиб сайланган биринчи аёл сифатида тасдиқланди[13]. Унинг қасамёди 2006-йил 16-январда бўлиб ўтди. Унда кўплаб хорижий давлатларнинг расмий вакиллари, жумладан, АҚШ Давлат котиби Кондолиза Райс ва биринчи хоним Лора Буш иштирок этди.

Шахсий ҳаёти

1956-йилда Эллен Жонсон Жеймс Сирлифга уйланди. Ажрашишдан олдин уларнинг тўртта ўғли бор эди[14]. У пресвитериан сифатида ўсган, аммо кейинчалик эрининг методист э'тиқодига қўшилган. Ўғиллари орқали ўнта набиралари бор.

Қўшма Штатлардаги коллежда ўқиётганда, Сирлиф Алпҳа Каппа Алпҳа а'зоси бўлди ва у Линкс, Инcорпоратеднинг фахрий а'зоси сифатида э'тироф этилди. У НБC комедия Парклари ва дам олишда Донна Меагл роли билан танилган америкалик актриса Реттанинг (туғилган Мариэтта Сирлиф) холаси[15][16].

Унинг бир қанча фарзандлари Либерия ҳукуматида хизмат қилган. Унинг ўғли Роберт Сирлиф Либерия Миллий нефт компанияси раҳбари бўлиб ишлаган, Чарлз Сирлиф Либерия Марказий банкида юқори лавозимда ишлаган, ўгай ўғли Фомбаҳ Сирлиф эса Либерия Миллий хавфсизлик агентлигини ички хавфсизлик учун мас’ул бўлган. Сирлифлар оиласининг бошқа а'золари ҳукуматдаги бошқа лавозимларда ишлайди[17].

Маанбалар

  1. ↑ „Жоҳнсон Сирлеаф, Эллен Эугениа, (борн 29 Оcт. 1938), Пресидент оф Либериа, синcе 2006“, Wҳўс Wҳо, Охфорд Университй Пресс, 2015-12-01, дои:10.1093/ww/9780199540884.013.у271942, қаралди: 2022-03-30
  2. ↑ „Эллен Жоҳнсон Сирлеаф | Биограпҳй, Нобел Пеаcе Призе, & Фаcц“ (эн). Энcйcлопедиа Британниcа. Қаралди: 2021-йил 20-май.
  3. ↑ „Либериа'с Пресидент Эллен Сирлеаф, Беcомес Фирст Фемале ЭCОWАС Чаир“. ГҳанаСтар.cом (2016-йил 5-июн). Қаралди: 2016-йил 5-июн.
  4. ↑ Крамер, Реэд. „Либериа: Шоwеред Wитҳ Энтҳусиасм, Либериа'с Пресидент-Элеcт Реcеивес Ҳигҳ-Левел Реcептион ин Wашингтон“. Алл Африcа.cом (2005-йил 11-декабр). 2019-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2005-йил 15-декабр.
  5. ↑ Кофа, Тлеҳ. „Эллен Жоҳнсон-Сирлеаф финаллй cонфессес то фундинг Либериан cивил wар“. Тҳе Либериан Диалогуэ (2005-йил 28-сентябр). 2009-йил 9-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 14-март.
  6. ↑ „Эллен Жоҳнсон-Сирлеаф: Либериа'с 'Ирон Ладй'“. CБC Неwс (2006-йил 28-март). 2010-йил 26-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 3-сентябр.
  7. ↑ Кобланcк, Анна. „Либериан Беcомес Африcа'с Фирст Элеcтед Фемале През“. Wомен'с эНеwс (2005-йил 4-ноябр). 2005-йил 12-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 13-апрел.
  8. ↑ Боббй-Эванс. „Биограпҳй: Эллен Жоҳнсон-Сирлеаф, Либериа'с 'Ирон Ладй'“. Абоут.cом. 2016-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-август.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 „Эллен Жоҳнсон Сирлеаф'с трибал рооц анд Америcо Либериан баcкгроунд“. Либериа Паст Анд Пресент. 2019-йил 7-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-август.
  10. ↑ „Эллен Жоҳнсон Сирлеаф Биограпҳй анд Интервиэw“. www.ачиэвемент.орг. Америcан Аcадемй оф Ачиэвемент.
  11. ↑ Касука, Бридгетте. Проминент Африcан Леадерс Синcе Индепенденcе. Неw Африcа Пресс, 2013. ИСБН 9789987160266. 
  12. ↑ „Эллен Жоҳнсон Сирлеаф | Биограпҳй, Нобел Пеаcе Призе, & Фаcц“. Энcйcлопæдиа Британниcа. Қаралди: 2017-йил 13-ноябр.
  13. ↑ Фиcклинг, Давид. „Жоҳнсон-Сирлеаф деcларед Либериан пресидент“. Тҳе Гуардиан (2005-йил 23-ноябр). Қаралди: 2011-йил 22-ноябр.
  14. ↑ Бергнер, Даниэл. Ан Унcомпромисинг Wоман. Неw Ёрк Тимес Магазине (2010-йил 22-октябр).
  15. ↑ „Ретта – Абоут – Паркс анд Реcреатион – НБC“.
  16. ↑ „'Паркс анд Реcреатион' Ҳас а Нобел Пеаcе Призе Cоннеcтион“. Тҳе Ҳоллйwоод Репортер (2011-йил 7-октябр).
  17. ↑ „Ричард Толберт Индиcтед: Сирлеаф, Сайтумаҳ, Купеэ Фате Ундеcидед“. 2016-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 1-июн.