Elliptik galaktika

Эллиптик галактикалар ("Э" ҳарфи билан белгиланади ) ҳеч қандай хусусиятга эга бо'лмаган шарсимон ( эллипсоидал ) тузилишга эга бўлган галактикалар синфига киради. Бу спирал, лентикуляр ва тартибсиз [1] билан бирга Ҳуббле томонидан тасвирланган то'ртта асосий галактика турларидан биридир.
Умумий хусусиятлар
Эллиптик галактикалар лентикуляр ва спирал галактикалардан сезиларли даражада фарқ қилади. Ушбу икки турдан фарқли о'лароқ, улар диск шаклида эмас, балки шарсимон ёки эллипсоиддир. Улардаги газ ва чанг тугади, юлдуз шаклланиши деярли то'хтади ва шунинг учун [2] сариқ ва қизил миттилар, қизил гигантлар ва оқ миттилар ва бу галактикаларнинг о'зи қизилроқ рангга эга.[3] Галактикаларнинг интеграл ранг ко'рсаткичлари юлдузлар популяциясининг тахминан 10 10 йил ёшига то'г'ри келади ва бу галактикаларда ранг градиэнти кузатилади.[4]
Шу сабабли, эллиптик галактикалар спирал тузилиш каби ко'ринадиган хусусиятларга эга эмас: уларнинг дисклари ҳам ё'қ ва шунинг учун улар бир-бирига о'хшаш. Бўртиқлар ва эллиптик галактикаларнинг динамик характеристикалари ўхшаш бўлиб, бу объектлар ҳам худди шундай шаклда ҳосил бўлиши ҳақида таклифлар мавжуд.[5]
Эллиптик галактикалар параметрлари орасидаги алоқалар
Эллиптик галактикалар учун энг машҳур муносабатлардан бири бу Фабер-Жексон муносабатлари бо'либ, у галактиканинг тезлик дисперсияси ва унинг умумий ёрқинлиги билан бог'лиқ. Бу муносабатлар лентикуляр ва спирал галактикаларга тааллуқли бўлган Тулли-Фишер муносабатларига о'хшайди.[6]
Эллиптик галактикалар параметрлари учун галактикаларнинг асосий текислик деб аталадиган графиклардаги текисликда ётишига олиб келадиган бир нечта корреляциялар мавжуд. Унинг мавжудлиги вириал теоремадан келиб чиқади [4] .
Ҳажми ва шакли
Эллиптик галактикалар, номидан ко'риниб турибдики, эллипсоид ёки шарсимон шаклга эга. Уларнинг орасидаги фарқлардан бири облатенессдир: Ҳуббле сиқишни омилини ҳисобга олишни таклиф қилди , қаерда - катта ва унинг эллипсининг кичик ярим о'қидир. Энг яқин бутун сонга яхлитланган бу қиймат галактиканинг пастки синфини аниқлайди [7] .
Эллиптик галактикалар текис бо'лишдан ташқари, о'лчамлари жиҳатидан жуда фарқ қилиши мумкин. Ва эллиптик галактикаларнинг сирт ёрқинлиги одатда Серсиc қонуни билан яхши тавсифланган бо'лса-да, ҳар хил массали галактикалар турли хил Серсик параметрларга эга ва шунинг учун сирт ёрқинлиги профилларининг шакллари бир-биридан фарқ қилади [5] . Эллиптик галактикалар диаметри 3 000 дан 700 000 гача ёки ундан ко'п ёруг'лик йили ва массалари 10 5 дан 10 13 гача бўлган турли о'лчам ва массаларда бо'лади. Бошқа ҳеч қандай галактикалар параметрларининг бунчалик катта тарқалишига эга эмас
Эллиптик галактикаларда, қоида тариқасида, шаклни сақлашда асосий ролни айланиш ҳаракати эмас, балки тезликнинг тарқалиши о'йнайди. Бу лентикуляр ва эллиптик галактикаларни фарқлашнинг усулларидан бири учун асос бо'лади бир хил облателик билан эллиптик галактикаларда айланиш тезлиги ва дисперсия нисбати камроқ [9] .
Шаклланиши ва эволюцияси

1936 йилда Хаббл галактикалар таснифини таклиф қилганда, у галактикалар эллиптик шаклда ҳосил бо'лади, кейинчалик дискка, кейин эса спирал тузилишга эга бо'лади, деган гипотезани илгари сурди. Бу гипотеза ното'г'ри бо'либ чиқди, аммо у галактикаларнинг номланишида о'з изини қолдирди: улар ҳали ҳам Ҳуббле таснифига ко'ра эрта ва кеч галактикаларга бо'линган. Галактикаларни кейинги ўрганиш натижасида эллиптик галактикалар спирал галактикаларга қараганда анча каттароқ массалар диапазонини тўлдириши аниқланди ва 1970-йилларда галактикалар ҳаёти давомида ўз турини ўзгартирмайди деган гипотеза ҳукмронлик қила бошлади [10] .
Ҳозирги вақтда галактикалар эволюцияси назарияси, аксинча, галактикалар спирал шаклида шаклланади ва вақт о'тиши билан улар тобора ко'проқ бо'ртиб боради, бу уларни олдинги турларга айлантиради. Бундан ташқари, галактикаларнинг то'қнашуви ва қо'шилиши пайтида улар эллиптик ҳолга келиши ко'рсатилган [10] .
Бироқ, эллиптик галактикалар спирал галактикалардан эски деб ҳисобланмайди: иккаласи ҳам тахминан 10 миллиард йил аввал шакллана бошлаган. Бироқ, эллиптик галактикаларда юлдуз шаклланиши 1 миллиард йилдан камроқ вақт ичида тугайди, спирал галактикаларда эса деярли бир текис давом этади. Шунинг учун эллиптик галактикалардаги энг массив юлдузлар узоқ вақтдан бери мавжуд бо'лмай қолган, спирал галактикаларда эса улар доимо шаклланиб, ҳозиргача кузатилмоқда [10] .
Мисоллар
- Ҳайкалтарош юлдуз туркумидаги митти галактика бизга энг яқин эллиптик галактика ҳисобланади;
- М 49 - Вирго кластеридаги энг ёрқин галактика.
Манбалар
- ↑ Ҳуббле, Э.П.. Тҳе реалм оф тҳе небулаэ, Мрс. Ҳепса Элй Силлиман Мемориал Леcтурес, 25. Неw Ҳавен: Яле Университй Пресс, 1936. ИСБН 9780300025002. (пп. 124–151)
- ↑ Массивные и маломассивные звёзды перестали образовываться примерно в одно время, но массивные уже успели закончить свои жизненные циклы и стать нейтронными звёздами и чёрными дырами.
- ↑ Кононович Э.В., Мороз В.И.. Общий курс астрономии, 2-е, исправленное, УРСС, 2004 — 470—486-бет. ИСБН 5-354-00866-2.
- ↑ 4,0 4,1 „Эллиптические галактики“.
- ↑ 5,0 5,1 Граҳам, А.W. (2013), Эллиптиcал анд Диск Галахй Струcтуре анд Модерн Сcалинг Лаwс
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ Фракнои, Андреw; Моррисон, Давид; Wолф, Сидней C.. Опен Стах Астрономй, 2017.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 Сильченко О. К.. Происхождение и эволюция галактик. Век 2, 2017 — 7—13-бет. ИСБН 978-5-85099-196-8.
Ҳаволалар
- эллиптик галактикалар
- Мо, Ҳоужун; ван ден Босч, Франк; Wҳите, Симон (Жуне 2010), Галахй Форматион анд Эволутион (1-нашр), Cамбридге Университй Пресс, ИСБН 978-0521857932
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |