Ziyosfera

Emily Davies

Сараҳ Эмилй Давиэс(1830-1921) Гиртон коллежига асос солган инглиз феминист ҳисобланади. У суффрагист сифатида ҳамда аёллар ҳақ-ҳуқуқлари учун тарғибот олиб боради. У ёшлик даврларида ижфанларни тарғиб қилиш миллий ассоциацияси йиғилишларида қатнашган ва Барбара Бодичон ва Элизабет Гаррет Андерсон билан дўстлашган.1862-йилда онаси билан Лондонга кўчиб боргандан сўнг, у Энглиш Wоман'с Жоурналда ёзувчи ҳамда таҳрирчи сифатида ишлаган ва Лангҳам Плаcе Гроупга аъзо бўлган.
1904-йилда Гиртондан истеъфога чиққандан сўнг, Давиэс „Аёллар сайлов ҳуқуқи миллий жамияти“ Лондон бўлимининг котибаси бўлади, кейинроқ „Консерватив ва иттифоқчи аёллар франчайзинг ассоциацияси“ аъзолигига ўтади. У Лондонда 91 ёшида вафот этди. Ҳаёти давомида Девиэснинг таълимга бўлган қатъий қарашлари кўплаб мунозараларга сабаб бўлиб келган, яқин кунларда тарихчилар унинг ютуқларига чуқурроқ назар сола бошлашди.2019-йилда Баронесс Ҳале Гиртон коллежининг 150 йиллигини нишонлаш учун асосчилар Эмилй Давиэс ва Барбара Бодичонни биргаликда хотирлаш учун мовий нишонни тақдим этди.

Эмилй Давиэс
Сараҳ Эмилй Давиэс

Рудолпҳ Леҳманн томонидан чизилган Эмилй Давиэс портрети,1880
Таваллуди 22-апрел 1830-йил
Cарлтон Cресcент,Соутҳамптон, Англия
Вафоти 13-июл 1921-йил(1921-07-13)
(91 ёшда)
Белсизе парки,Лондон,Англия
Фуқаролиги Инглиз

Ёшлиги

Эмилй 1830-йил 22-апрелда Англиянинг Соутҳамптон шаҳридаги Cарлтон Cресcент шаҳрида ўқитувчи Марй ва протестант руҳоний Жон Д.Давиэс оиласида туғилган[1].Эмилй оиласи билан Соутҳамптонда эди, аммо отасининг черкови Чичестер яқинида бўлганлиги сабаб шу ерда яшаган. Улар 1836-йилда Нормандияга кўчиб бироз муддатдан сўнг яна Чичестерга қайтишади, кейинроқ Гатешеадга,1939-йилда эса Дурҳамга бориб яшашади.
Жон Д.Давиэс таълимга анъанавий патриархал қарашларга эга эди, шунинг учун унинг учта акаси хусусий мактабларда ва улардан иккитаси Кембриж университетида ўқиган,Эмилй ва унинг катта синглиси Жане таълим олиш ўрнига уйда тикувчилик ва хайрия ишлари билан шуғулланган.1850-йилларда Эмилй Жане ва укаси Генрига ғамхўрлик қилди, уларнинг иккаласи ҳам сил билан касалланган эди.1858-йилда улар иккаласи ҳам вафот этишади, худди шу йили Қрим урушида жароҳатланган укаси Wиллиам ҳам дунёдан ўтади.

Аёллар ҳақ-ҳуқулари

Эмилй аёллар ҳуқуқлари билан йигирма ёшида танишган. Жазоирда укаси Генрихга ғамхўрлик қилаётганда Барбара Бодичон билан учрашди ва кейинроқ Лондонда акаси Жон Ллевелин Давиэс билан бирга яшаб,Элизабет Гаррет Андерсон билан Буюк Британиядаги биринчи аёл шифокор бўлмиш Элизабет Блеквеллнинг маърузаларида қатнашди. Андерсен ва Бодичон Давиэсни суфрагист бўлишга ва аёлларга таълим бериш борасида курашишга ундади. У дўсти Гаррет Андерсоннинг тиббий тадқиқотларини қўллаб-қувватлаган Ллевелин исмли шахс билан бирга феминистик учрашувларга, ижтимоий фанларни тарғиб қилиш миллий ассоциациясига боради[2].1860-йилдан 1862-йилгача яна Гатешеадда яшаб,Аёлларни иш билан таъминлашга кўмаклашиш жамиятининг маҳаллий бўлимини тузди ва аёллар ҳуқуқларини тарғиб қилувчи хатлар ёзди.1862-йил январ ойида отасининг вафотидан сўнг Эмилй онаси билан Лондонга кўчиб кетди.
Лондонда Эмилй Инглиз аёллар журналида ёзувчи ҳамда таҳрирчи сифатида ишлади, шунингдек, аёллар клуби ҳисобланган Лангҳам Плаcе Гроупга қўшилган. У Виcториа журналини яратишга ёрдам берди, кейинчалик журнал бош муҳаррири Эмилй Фаитҳфулл Cодрингтондаги ажрашиш ишида тилга олингандан сўʻнг, бу журнал билан ишламасликка қарор қилди, чунки у ахлоқсизликни қўллаб-қувватлаётгандек кўринишини истамади. Унинг „Тиббиёт аёллар соҳасидир“ мақоласи 1862-йил июн ойида Русселл Гурней томонидан Ижтимоий фанларни тарғиб қилиш миллий ассоциациясида ўқилган. Октабр ойидан бошлаб аёлларга университетга кириш имкониятини бериш бўйича қўмитанинг котибаси сифатида ишлаган Давиэс синов тариқасида Кембрижда маҳаллий имтиҳонлардан ўтиш учун 83 қизни йиғди. Кейинчалик 1000 га яқин ўқитувчилар томонидан ариза имзоланиб 1865-йилда қизларга Кембрижда имтиҳон топширишга доимий рухсат бериш тўғрисида қарор қабул қилинди. Ушбу муваффақиятдан сўнг,Давиэс қироллик комиссиясига эксперт сифатида мурожаат қилган биринчи аёллардан бири бўлди. У аёлларни Лондон, Оксфорд,Кембриж университетларига қабул қилишни талаб қилди[3].
Доротҳеа Беале,Барбара Бодичон,Франcес Мерй Бусс ва Элизабет Гарретт Андерсон каби бошқа аёллар ҳуқуқлари ҳимоячилари билан бирга Давиэс аёллар муҳокама гуруҳини,1865-йилда Кенсингтон жамиятини ташкил қилди. Кейинчалик „Лондон сайлов ҳуқуқи қўмитаси“ филиал сифатида тузилди ва Давиэс Британия Қироллик парламентидан Жон Стюарт Милл томонидан тақдим этилган ариза орқали аёлларга овоз бериш ҳуқуқини берилишини сўради. Давиэснинг фақат турмушга чиқмаган аёллар ва бевалар овоз бериши кераклигига ишониши уни гуруҳдаги тенг ҳуқуқ истаган кўпчилик аёллар билан зиддиятга олиб келди, шунинг учун у овоз бериш ҳуқуқи учун ташвиқотдан воз кечди ва ўрнига аёллар учун олий маълумот бериш масаласига эътибор қаратди[4].

Гиртон коллежи

Гиртон коллежи,Кембриж

Давиэс аёллар таълимини муҳокама қилиш учун 1866-йилда Лондон мактаб ўқитувчилари уюшмасига асос солган. Аввалига у Қуээнъс Cоллегени 18 ёшдан ошган аёллар учун коллежга айлантиришни маъқул деб ўйлади, аммо бу режа амалга ошмади, шунинг учун у Британиядаги биринчи аёллар коллежини очишга қарор қилади. Франcес Бусс,Дорозтҳеа Беале анд Барбара Бодичон кўмаги билан Лондон ва Кембриж орасида жойлашган Ҳитчиндаги Бенслоw Ҳоусе вилласини ижарага олиб коллеж очади. Дастлаб бешта талаба бор эди. Кейин у 1873-йилда лойиҳани Кембриж чеккасига кўчирди ва у ерда коллеж номини Гиртон коллежига ўзгартирди. Давиэс ўзининг ёш талаба қизларини эркаклардан узоқроқ тутишга ва уларга эркак замондошлари билан бир хил таълим беришга тайёр эди[5].У ўша пайтда эркакларники билан бир хил бўлган ўқув режасини талаб қилди. Сенат унинг аёлларга Трипос имтиҳонларида расман қатнашиши ҳақидаги таклифларини рад этди, бироқ Давиэс норасмий тарзда талабаларни тайёрлашда давом этди.1870-йил бошланғич таълим тўғрисидаги қарордан сўнг Давиэс Гринвич вакили сифатида Лондон мактаблари кенгашига сайланди. У 1873-йилда вакил сифатида қолишни истамай бутун диққатини Гиртон коллежига қаратишни афзал кўрди.1871-йилда Анне Cлоугҳ ва Генри Сидгwиcк томонидан фақат аёлларга мўлжалланган иккинчи коллеж-Нюнхем коллежи ташкил этилди. Давиэс 1873-йилдан 1875-йилгача Гиртон коллежида хўжайин бўлиб ишлаб, кейинги ўттиз йил давомида эса фахрий котиба сифатида ишлаган. Каролин Кром Роберцон 1877-йилда Давиэсга ёрдамлашиш учун коллеж бошқарувига қўшилди[3].1896-йилда Давиэс „Англия ва Шотландия университетларида аёллар“ асарини нашр этиб,Англиядаги олий таълимни танқид қилди ва Шотландия ва Уэлс университетларини қиз ва эркакга талабалар тенг ҳуқуқ қўйилганлиги учун мақтади. Кембриж университети фақат 1940-йилда аёлларнинг расман талаба бўла олишларини маълум қилади[3].

Ҳаётининг сўнгги йиллари

Олдинги қатор, чапдан ўнгга:Франcес Балфоур,Миллиcент Фаwcетт,Этҳел Сноwден,Эмилй Давиэс (қора шляпали) анд Сопҳиэ Брянт

1904-йилда Гиртондан истеъфога чиққандан соънг,Давиэс Аёллар сайлов ҳуқуқи миллий жамиятининг Лондон бўлими котибаси бўлди ва икки йилдан сўнг жамият аъзоларини Бирлашган Қироллик Бош вазири-Генри Кемпбелл-Баннерман билан муҳокамага олиб келди.1912-йилда Аёллар сайлов ҳуқуқи жамиятлари миллий иттифоқи Меҳнат партиясини қўллаб-қувватлашга қарор қилганида у Лондон гуруҳини тарк этди, унинг ўрнига Консерватив ва иттифоқчи аёллар франчайзинг уюшмасига қўшилди. У Суфрагетлар томонидан амалга оширилган жангарилар тактикасига қарши чиққани билан машҳур эди.1910-йилда Давиэс Констанс Жонс сўзбошиси билан ёзилган „Аёллар билан боғлиқ баъзи саволлар бўйича фикрлар“ номли тўпламини нашр эттирди.
Давиэс 1914-йилда Лондондаги Ҳампстеад шаҳрига кўчиб ўтди ва у 1916-йилда вафот этгунига қадар акаси Ллевелиннинг билан яшади. Давиэс 1921-йил 13-июлда 91 ёшида,Лондондаги Белсизе Паркдидаги уйида вафот этди ва икки кундан кейин Сент-Мерилебон қабристонига дафн қилинди

Танланган асарлари

Манбалар

  1. ↑ Леонард, А. Г. К. „Cарлтон Cресcент: Соутҳамптон'с мост спеcтаcулар Регенcй девелопмент“. Соутҳамптон Лоcал Ҳисторй Форум Жоурнал 41–42. Соутҳамптон Cитй Cоунcил (аутумн 2010). 2013-йил 27-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 23-март. (Ноте: биртҳ дате инcорреcт ҳере.)
  2. ↑ Блаке, Cатриона. Тҳе Чарге оф тҳе Парасолс: Wомен'с Энтрй то тҳе Медиcал Профессион, Фирст, Лондон, УК: Тҳе Wомен'с Пресс Лимитед, 1990 — 57-бет. ИСБН 0-7043-4239-1. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Леwис, Жоне Жоҳнсон „Эмилй Давиэс“. ТҳоугҳтCо (2019-йил 18-июн). 2020-йил 6-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-апрел.
  4. ↑ Симкин, Жоҳн „Эмилй Давиэс“. Спартаcус Эдуcатионал (1997). 2017-йил 25-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 17-феврал.
  5. ↑ Гоулд, Паула (Жуне 1997). "Wомен анд тҳе Cултуре оф Университй Пҳйсиcс ин Лате Нинетеэнтҳ-Cентурй Cамбридге". Тҳе Бритиш Жоурнал фор тҳе Ҳисторй оф Сcиэнcе 30 (2): 127–149. дои:10.1017/с0007087497002987.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Emily_Davies" dan olindi