Ziyosfera

Emina Ilhamy

Эмина Илҳомий (арабча: امینه الهامی‎‎ ; туркча: Эмине İлҳами ; 1858-йил 24-май – 1931-йил 19-июн)[1]Амина Илҳомий ҳам Миср маликаси ва Муҳаммад Али сулоласининг аъзоси эди. У 1879-йилдан 1892-йилгача Хедив Тевфиқ Пошо рафиқаси ва 1892-йилдан 1914-йилгача ўғли Аббос Ҳилми ИИ онаси сифатида Мисрнинг биринчи Хедиваси эди.

Ёшлик

Малика Эмина Илҳомий 1858-йил 24-майда Константинополда (ҳозирги Истанбул) туғилган[2]. У генерал-лейтенант Шаҳзода Иброҳим Илҳоми Пошо[3] ва унинг турмуш ўртоғи Насрин Қадин (1871-йилда вафот этган)нинг тўнғич қизи эди[4]. Унинг икки синглиси бор эди[5] малика Зайнаб Илҳомий ва малика Тевҳида Илҳомий[6]. Малика Зайнаб Исмоил Пошо[7]ва Жиҳон Шоҳ Қодиннинг бешинчи ўғли Маҳмуд Ҳамди Пошога узатилган.[8] У Аббос И ва Маҳивеч Хонимнинг невараси эди.[8]

Никоҳ

Тевфик Пошо ва Эмина Илҳомий тўйдан кейин
Малика Эмина Илҳомий (чапда) эри ва болалари билан

Малика Эмина 1873-йил 16-январ пайшанба куни отасининг амакиваччаси Тевфик Пошога, Мисрлик Хедив ўғли , Муҳташам Исмоилга турмушга чиқди. Тадбирни нишонлаш учун Хедив Исмоил ал-Ҳилмийя саройида Тевфик, бир қанча давлат вазирлари ва етакчи диний арбоблар иштирокида зиёфат уюштирди. Тўплардан ўқ узилди, ширин ичимликлар ичилди ва Хедив ўз меҳмонларининг табрикларини даражалари бўйича қабул қилди. Шу муносабат билан ас-Саййид Али Абу ан-Наср ва Муҳаммад Қадри беклар томонидан шеърлар ёзилган ва ўқилган. Ушбу тадбирлар бир ҳафталик зиёфатлар, зиёфатлар, ўйин-кулгилар, ёритгичлар ва келинни эрининг саройига олиб борадиган оммавий юришни бошлади.[7]

Иккаласининг беш фарзанди бор эди: икки ўғил, 1874-йилда туғилган шаҳзода Аббос Ҳилми пошо ва 1875-йилда туғилган шаҳзода Муҳаммад Али Тевфиқ пошо ва уч қиз, малика Назли Ҳаним, 1877-йилда туғилган, малика Фахр ун-нисо Хадича Ҳаним 1880-йилда, малика Ниматуллоҳ Хоним 1882-йилда туғилган.[7][2]

1879-йилда Тевфик Миср тахтига ўтиргандан сўнг, Эмина хедивал оиласидаги аёлларга қараганда, унинг ягона турмуш ўртоғи бўлганидан кўра кўпроқ жамоат ролини эгаллади. У араб матбуотида ҳурмат билан „Хедивнинг хотини“ (Ҳарам ал-Кҳидивий), франсуз ва инглиз тилларида эса вице-реине, кҳéдивеҳ ёки „кҳедива“ деб аталган.[7][8] 1884 ва 1886-йилларда Тевфикнинг онаси ва отаси томонидан бувисининг вафоти билан у хидивал хонадонида кекса аёл бўлди.[8]

Хедива сифатида у мунтазам равишда Европалик дипломатлар ва меҳмонларнинг хотинлари ва қизларини қабул қилди. Унинг расмий тадбирларда борлиги — операда қатнашиши, бир жойдан иккинчи жойга кўчиб ўтиши ҳақида мунтазам равишда эълон қилинган. Давлат тадбирларида бўлганида, Эмина ва унинг ҳамроҳлари экран орқасида ўтиришар ва байрамларда у аёл меҳмонларнинг саломларини шахсан қабул қилади, эркак меҳмонларнинг саломини эса унга бош амалдор етказарди. Матбуот одатда унинг исмини тилга олишдан эҳтиёт бўлишарди.[8]

Валида Пошо каби

Эмина Илҳомий кексаликда

Эри Хедив Тевфик вафот этганда, ўғли Аббос Ҳилми Пошо Венада коллежда ўқиётганда, 1892-йил 7-январда онасининг ёрдами билан тахтга ўтирди. Натижада, Эмина Валида Пошо подшоҳнинг онаси сифатида муҳим ролни сақлаб қолди, инглиз ёзувчилари унга нисбатан кўпинча франсузча кҳéдивеҳ мéре атамасини ишлатишган.[7] У Кидҳедива давридаги Валида Пошо лавозимини сақлаб қолди ва дипломатик ролни давом эттирди.[8]

Малика Эмина меҳрибон ва обрўли бўлгани каби гўзал ва қирол оиласининг жуда ҳурматли аъзоси эди. Катта шахсий бойликка эга бўлган малика Эмина мулкининг катта қисмини хайр-эҳсонлар ва хайрия муассасаларига ўтказган ва „Умм ал-Муҳсинин“ (Меҳрибон она) номини олган[9]. У асос солган қизлар мактаби Тулун масжиди яқинида жойлашган. Кейинчалик у Умму Аббос, „Абоснинг онаси“ номи билан машҳур[10].

Эмина ва унинг ўғли Аббос биринчи жаҳон урушигача ўз уйларида қул бўлганликлари учун қулликни принципиал жиҳатдан номақбул деб билишганга ўхшайди. Унинг эри Тавфиқ қулликка қарши эканини тан олган бўлса ҳам, Амина чўри аёллардан иборат ҳарамга раҳбарлик қилган, улардан учтасини Аббосга берган. Анъанавий ҳарам маданиятининг баъзи жиҳатларини бузганига қарамай, масалан, 1923-йил ва ундан кейин юзи очиқ ҳолатдаги портретини нашр этишга рухсат берган бўлса ҳам, у умрининг охиригача ўзини ҳарам қуллиги маданиятига мувофиқ тутишда давом этди.[8]

У кенг кўламли вақф тузди, унинг мақсадларидан бири олтмишта собиқ қулларга, шу жумладан ўнта амалдорга пенсия тўлаш эди. Уларнинг кўпчилиги аёллар бўлиб, уларнинг бир қисми турмушга чиққан ёки бева бўлган, бу эса улар Эмина хизматини бир муддат олдин тарк этганликларини кўрсатади. Бошқалар, унинг бош хизматкори Ладй Қамар каби, 1931-йилда вафотигача унга хизмат қилишган.[8]

Ўлим

Малика Эмина 1931-йил 19-июнда ўз уйида сургунда вафот этган[3] ва Хедив Тавфик мақбарасига, Каит Бей, Қоҳирада дафн этилган[9].

Тевфик билан бирга унинг беш фарзанди бор эди:

  • Аббос Ҳилми ИИ Пошо, Миср Хедивияси;
  • Шаҳзода Муҳаммад Али Тевфик (Кубба саройи, Қоҳира, 1875-йил 9-ноябр — Лозанна, Швейсария, 1955-йил 18-март ва Хедив Тавфик мақбараси, Каит Бей, Қоҳирада дафн этилган);
  • Малика Назли Ҳаним (1877-йил 11-апрел — Қоҳира, тах. 1879-йил);
  • Малика Фахр ун-нисо Хадича Ҳаним (Қоҳира, 21-май 1880 — Ҳелван, 1951-йил 22-феврал);
  • Малика Ниматуллоҳ Ҳаним (Қоҳира, 23-октабр 1882-йил — Ница, Франсия, тах. 1965-йил ва у ерда cиметиèре де Cауcаде дафн этилган).

Манбалар

  1. ↑ „Экрем Буğра Экинcи - İҲТİŞАМИЙЛА İСТАНБул'у ИŞИЛДАТАН БİР ВÂЛİДЕ ПАŞА ВАРДИ…“.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Ҳис Ҳигҳнесс Ҳидив Меҳмет Тевфик Паşа, Ҳидив оф Мисир (Эгйпт), Судан анд Таşоз“. Қаралди: 23-май 2019-йил. Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "ҳидив" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  3. ↑ 3,0 3,1 Ҳоуцма, Мартижн Тҳеодоор. Э. Ж. Брилл'с Фирст Энcйcлопаэдиа оф Ислам: 1913–1936. Брилл Публишерс, 1993 — 1118-бет. ИСБН 978-9-00-409796-4.  Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "фирст" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  4. ↑ Cаталогуэ оф тҳе Аббас Ҳилми ИИ Паперс. Дурҳам Университй Либрарй, 2020 — 333-бет. 
  5. ↑ Малортиэ, Карл Вон. Эгйпт: Нативе Рулерс анд Фореигн Интерференcе. W. Ридгwай, 1882 — 300–301-бет. 
  6. ↑ İстанбул су кüллийâтı: Вакıф су дефтерлери: Богазиcи ве Таксим сулари 2 (1813-1928), 1997 — 83-бет. ИСБН 978-9-758-21504-1. 
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Cуно 2015.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 Доумани 2003.
  9. ↑ 9,0 9,1 Wиллиамс, Cаролине. Исламиc Монуменц ин Cаиро: Тҳе Праcтиcал Гуиде. Америcан Университй ин Cаиро Пресс, 2008 — 247-бет. ИСБН 978-9-77-416205-3.  Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "исламиc" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  10. ↑ Ҳассан, Ҳассан. Ин тҳе Ҳоусе оф Муҳаммад Али: А Фамилй Албум, 1805–1952. Америcан Университй ин Cаиро Пресс, 2000 — 101-бет. ИСБН 978-977-424-554-1. ОCЛC 45016821.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Emina_Ilhamy" dan olindi