Эмиратес(Арабча: طَيَران الإمارات ўқилиши: Ṭаярāн Ал-Имāрāт) ― Бирлашган Араб Амирликларининг энг йирик авиакомпанияси. Дубайда жойлашган бу авиакомпания Дубай ҳукуматига тегишли бўлган Тҳе Эмиратес Гроуп шўба корхонаси ҳисобланади[1]. Бу компания, Яқин Шарқдаги энг йирик авиакомпания  бўлиб[2], ўз марказидан ҳафтасига 3600 дан ортиқ рейсларни амалга оширади. CОВИД-19 пандемияси олдидан Дубай халқаро аэропортининг 3 -терминали ҳисобланади. У 300 га яқин самолёти орқали 6 қитъанинг 80 мамлакатидаги 150 дан ортиқ шаҳарларга хизмат кўрсатади[3].  Юк ташиш фаолияти Эмиратес СкйCарго томонидан амалга оширилади.

Эмиратес
ИАТА ИCАО Идентификатори
ЭК УАЭ Бирлашган Араб амирликлари
Ташкил топган 1985-йил 25-март
Бошланган амалиётлари 1985-йил 25-октабр
Ҳаво тугуни Дубай Халқаро Аэропорти
Тез учиш дастурлари Эмиратес Скйwардс
Шўба корхоналари

Арабиан Адвентурес, Cонгресс Солутионс Интернатионал, Эмиратес Ҳолидайс,

Эмиратес Тоурс
Парк ҳудуди 254 гектар
Парвоз йўналишлари 157 шаҳар
Эгаси Тҳе Эмиратес Гроуп
Бош қароргоҳи

Гарҳуд, Дубай,

Бирлашган Араб Амирликлари
Муҳим шахслар Аҳмад бин Саид Ал Мактум ( асосчиси )
Йиллик даромади 16.7 миллион АҚШ доллар (2020-йил)
Кирим 5,5 миллиард АҚШ доллари ( 2020-йил )
Ходимлар сони 40 801 та
Сайти ҳттпс://www.эмиратес.cом/

Эмиратес қатнови режалаштирилган йўловчи ташиш бўйича дунёда тўртинчи йирик авиакомпания,  ва элтиб берилган юк тоннаси бўйича иккинчи ўринда туради[4].

1980-йилларнинг ўрталарида Гулф Аир Дубайга хизматларини қисқартиришни бошлади. Натижада, Эмиратес 1985-йил март ойида Дубай қироллик оиласи кўмагида ишлаб чиқилган ва унга Покистон Халқаро Ҳаво Йўллари авиакомпаниянинг иккита биринчи самолётини совға қилган. 10 миллион доллар бошланғич капитали билан у давлат субсидиясидан мустақил ишлаши керак эди. Покистон халқаро ҳаво йўллари Карачи аэропортида Амирликларнинг борт экипажи учун бепул ўқув жиҳозларини тақдим этди. Авиакомпанияга Аҳмад бин Саид Ал Мактум раҳбарлик қилган ва авиакомпаниянинг ҳозирги раиси. Ташкил этилганидан кейинги йилларда авиакомпания ўз паркини ҳам, йўналишларини ҳам кенгайтирди. 2008-йил октабр ойида Эмиратес Дубай халқаро аэропортидаги барча операцияларни 3-терминалга кўчирди[5].

Эмиратес Аирбус ва Боэинг кенг фюзеляжли самолётларининг аралаш паркини бошқаради ва кенг фюзеляжли самолётлар паркини бошқарадиган кам сонли авиакомпаниялардан биридир (Эмиратес Эхеcутиве  бундан мустасно). 2021-йил декабр ҳолатига кўра , Эмиратес 121 та самолёти хизмат кўрсатаётган ва битта самолёти истеъфога чиққан энг йирик Аирбус А380 оператори ҳисобланади.  Аирбус А380 яратилгандан бери Эмиратес паркининг ажралмас қисмига айланди, айниқса узоқ масофали, юқори зичликдаги маршрутларда. Эмиратес шунингдек, 155 та самолёт билан дунёдаги энг йирик Боэинг 777 оператори ҳисобланади. Ҳозир компаниянинг шиори — „Флй Эмиратес, Флй Беттер“.

Корпоратив бошқарув

Авиакомпания Тҳе Эмиратес Гроуп шўба корхонаси бўлиб, ўзиДубай Инвестмент Cорпоратион шўба корхонаси ҳисобланади[6][7][8].  Авиакомпания иккинчи йилдан ташқари ҳар йили даромад қайд этди ва ўсиш ҳеч қачон йилига 20 % дан пастга тушмади. Дастлабки 11 йил ичида у ҳар 3,5 йилда икки баравар кўпайди ва кейин ҳар тўрт йилда[9].

Эмиратес стюардессалари

2015-йилда Эмиратесга 2014-йилдаги 1 миллиард АЭД (272 миллион АҚШ доллари) миқдорида дивидендлар тўлаган[10]. 1999-йилда дивидендлар тўлашни бошлаганидан бери Амирликлардан 14,6 миллиард АЭД олди. Дубай ҳукумати компаниянинг ягона эгасидир. Бироқ, у унга ҳеч қандай янги сармоя киритмайди ва авиакомпаниянинг ишлашига халақит бермайди[9].

Тузилиш ва бандлик

Эмиратес тегишли саноат ва тармоқларга, жумладан, аэропорт хизматлари, муҳандислик, умумий овқатланиш ва туроператорлик операцияларини диверсификация қилди. Амирликлар еттита шўба корхонасига эга ва унинг бош компанияси 50 дан ортиқ[11].  2020-йил 31-март молиявий йил якунига кўра компанияда жами 59 519 нафар ходим ишлаган, улардан 21 789 нафари кабина экипажи, 3 316 нафари муҳандислик, 12 627 нафари бошқа, 5 376 нафари хориждаги стансияларда ва 12 098 нафари шўба корхоналарида бўлган.  Эмиратеснинг бош компанияси Тҳе Эмиратес Гроуп жами 105 730 нафар ходимни иш билан таъминлаган.

Эмиратес ўз ходимларига кенг қамровли соғлиқни сақлаш режалари, пуллик оналик ва касаллик таътиллари каби имтиёзлар беради. Эмиратес томонидан қўлланиладиган яна бир стратегия, самарадорликни бошқариш бўйича малакага асосланган ёндашувнинг бир қисми сифатида фойдани тақсимлаш ва меҳнатга ҳақ тўлашдан фойдаланишдир.

Молиявий ва операцион самарадорлик

2019-2020-йил молиявий йилида Эмиратес тахминан 92,0 миллиард АЭД (25,1 миллиард доллар) даромад олди. Бу ўтган йилги 97,9 миллиард АЭД даромадига нисбатан тахминан 6 фоизга камайган. Йўловчилар сони ҳам худди шу даврда 58,6 миллиондан 56,2 миллионга камайди, бу тахминан 4 фоизга камайди. Йўловчи ўриндиғи коэффициэнти 1,7 % га ошиб, 78,5 % гача етди.  2019-2020-йилларда ташилган юк ҳам 10 фоизга қисқариб, 2,4 миллион тоннани ташкил этди[12]. Молиявий йилдаги авиакомпаниянинг фойдаси нефт нархининг пасайиши ва кучли АҚШ доллари туфайли 21 фоизга ошиб, 1,1 миллиард АЭДни (251 миллион доллар) ташкил этди, гарчи Дубай халқаро аэропортида учиш-қўниш йўлагининг 45 кунга ёпилиши ва CОВИД-19 пандемияси натижаларга салбий таъсир кўрсацада ўсиш кузатилган.

Унинг бош компанияси 31-мартгача бўлган йил давомида 28 фоизга камайиб, 0,5 миллиард долларга тушди.

2020-йил март ойидан бошлаб Эмиратес ёқилғи нархини ҳимоялашдан фойдаланмоқда. Ёқилғи умумий харажатларнинг 29,1 % ни, ходимлар билан боғлиқ харажатлар эса умумий харажатларнинг 13,4 % ни ташкил этди.

Авиакомпания халқаро йўловчиларни ташиш бўйича дунёда учинчи йирик авиакомпания эди,  ва режалаштирилган халқаро йўловчи-километр парвозлар бўйича дунёдаги энг каттаси, шунингдек, режалаштирилган юк ташиш тонна-километрлари бўйича иккинчи ўринда туради[13].

Эмиратеснинг молиявий муваффақияти Яқин Шарқ, Африка ва Осиёда ҳаво қатновига талабнинг тез ўсиши билан боғлиқ. Авиакомпаниянинг энг замонавий ҳаво кемаларига инвестициялари ва кунига 24 соат фойдаланиш мумкин бўлган аэропорт сиғими мавжуд[14].

Эмиратес раиси ва бош ижрочи директори Шайх Аҳмад бин Саид Ал Мактумнинг таъкидлашича, 2020-йилда йўловчилар сони 70 фоизга камайди. Авиакомпаниялар пандемия давридаги йўқотишларга гувоҳ бўлганидан кейин ўз ходимларининг деярли тўртдан бир қисмини ишдан бўшатди.

CОВИД-19 пандемияси даврида ҳаво қатновига талаб пасайиб бораётганини ҳисобга олсак, Амирликлар 2021-йилда молиявий муаммоларга гувоҳ бўлди. Авиакомпания президентига кўра, Эмиратес ўз капитали орқали нақд пул йиғишга мажбур бўлди ва 2020-йилда у Дубай ҳукуматидан 2 миллиард долларлик капитални олди[15].

Брендлаш

1990-йилларда Эмиратес ўзининг шиори билан биринчи реклама роликларини чиқарди. 1999-йилда у жуда кам учрайдиган А330-200 учирма рекламасини ишга туширди, реклама баннерида асл логотипи ва ҳозирги логотипи акс эттирилган.

Амирликлар логотипи (араб тилида) Аирбус А380-800 двигателларидан бирида чизилган

Авиакомпания Флй Эмиратес шиорини қабул қилмаса ҳам, реклама роликлари 2002-йилда яна пайдо бўлди. 2008-йилда Эмиратес асосан олтита қитъа бўйлаб 59+ мамлакатда 100 та йўналишни ўз ичига олган ўзининг маршрут тармоғи атрофида айланувчи шиорни ишга туширди — Флй Эмиратес. Эмиратесни кашф қилишда давом этинг ва парвоз қилинг. Эмиратес ҳозир Флй Беттер шиоридан фойдаланади[16].

Сидней аэропортида Амирликларнинг Боэинг 777-300ЭР самолёти (Эхпо 2020 кўргазмасининг тўқ сариқ рангли либосида бўялган)

Эмиратес 2008-йил август ойида Симон Жерси томонидан ишлаб чиқилган 16 000 формадаги ходимлари учун янги дизайнни тақдим этди. Бортдан ташқари кийимда Эмиратес шляпаси, юбкалардаги қизил бурмалар, кўпроқ тикилган блузкалар ва қизил чарм поябзал ва сумкаларнинг қайтарилиши киради. Борт формаси учун эркак ва аёл экипаж аъзолари илгари кийилган хизмат кўйлаги ва кўйлаги ўрнига хизмат кўйлаги кийишади. Эркак стюардлар шоколадли жигарранг костюм кийиб, чизиқли кўляк ва қизил галстук тақишади[17].

1985-йилда ташкил топганидан бери, чекланган даражада бўлса ҳам, барча самолётлар бўялганига қадар, Амирликлар самолётлари дум қанотларида Бирлашган Араб Амирликлари байроғининг бир қисмини, двигателларда араб тилида логотипнинг хаттотлигини ва „Эмиратес“ логотипини олиб юрган. Фюзелаж араб ва инглиз тилларида. 1985-йилдан бери қўлланган ранг схемаси 1999-йил ноябр ойида ҳали ҳам ишлатилаётган рангга ўзгартирилди[18].

2022-йилда Амирликлар Бурж Халифа тепасида турган „стюардесса“ акс этган 2 та реклама роликларини ишга туширди. Биринчи реклама БААнинг CОВИД-19 саёҳати чекловларидан кейин Буюк Британиянинг Амбер рўйхатига ўтиши ҳақида эди. Иккинчи реклама кўргазмаси Эхпо 2020 тадбирини тарғиб қилиш бўлиб, аёлни айланиб ўтиб, махсус либосга бўялган Аирбус А380 самолёти билан тарғиб қилиш эди. Видеодаги аёл аслида Эмиратес стюардессаси кийимидаги малакали каскадёр эди.

Ҳомийлик

Инфратузилма

Лондондаги Эмиратес Аир Лине телефериклари (ҳаво лифти)

2011-йилда Эмиратес Шарқий Лондондаги Темза дарёси устидаги Эмиратес Аир Лине телеферасига ҳомийлик қилди[19].

2015-йилдан бери Эмиратес жанубий қирғоқда жойлашган Англиядаги Порцмутда жойлашган Спиннакер минорасига ҳомийлик қилади.  Авиакомпания 3,5 миллион фунт стерлинг қийматидаги диққатга сазовор жойни қизил рангга бўяшни режалаштирган эди, аммо Порцмут ва Сауци аҳолиси билан баъзи мунозаралардан сўнг, Амирликлар минорани кўк ва олтин рангда бўлишга рози бўлишди, бунда Эмиратес ҳомийсининг қизил ёзуви бор[20]. Энди у „Эмиратес Спиннакер Тоwер“ деб номланади.

Крикет

2019-йилги Крикет Жаҳон Кубоги учун махсус либосдаги Эмиратес А380

Эмиратес Крикет Австралия ,  Лорд’с Тавернерс,  ва Про Арч турнирига ҳомийлик қилади[21][22]. Унинг бренди халқаро крикет ҳакамларининг футболкаларида ҳам мавжуд[23].  Амирликлар шу кунгача Халқаро Крикет Кенгашининг расмий ҳамкорига айланди. Ушбу келишув Амирликларга барча йирик ИCC турнирлари, жумладан 2011, 2015 ва 2019 ИCC Крикет Жаҳон Кубоги, ИCC Чампионс Тропҳй ва ИCC Wорлд Тwентй20 билан бирлашиш имконини беради[24].

Эмиратес Дурҳам округи крикет клубининг Тwентй20 кўйлак ҳомийси бўлиб, ҳозир Эмиратес Риверсайд номи билан танилган Риверсиде Гроунд номи ҳуқуқига, шунингдек, Эмиратес Олд Траффорд Cриcкет Гроунд номига эгалик ҳуқуқига эга ва Ланcашире Cоунтй Cриcкет ҳомийси ҳисобланади. Амирликлар шунингдек, дунёдаги энг йирик маҳаллий крикет турнири бўлган Ҳиндистон Премер-лигаси жамоалари Кингс ХИ Пунжаб (2,3 ва 4-мавсум) ва Деccан Чаргерс (5-мавсум) нинг асосий ҳомийси бўлган.

Футбол

Лондондаги „ Эмирейц“ стадиони

Эмиратес ФИФА ва ФИФА Жаҳон чемпионати ҳомийси эди, бироқ ФИФА ичидаги коррупция ва порахўрлик айбловлари, шунингдек, ФИФАнинг 2022-йилги Жаҳон чемпионатини Қатарга бериш ҳақидаги қарори туфайли 2015-йил бошида ҳомийликни тўхтатди.

2006-2007-йилги мавсумдан бери у "Арсенал" , 2010-2011-йилги мавсумдан "Милан „ , 2013-2014-йиги мавсумдан бери “Реал" , 2015-2016-йилги мавсумдан "Бенфика"  ва " Олимпик Лион " нинг асосий ҳомийси бўлиб келган[25]. Шунингдек, у Ню-Ёрк Космоснинг асосий ҳомийси ҳисобланади[26]. Эмирейц шунингдек, Англия кубоги , Амирликлар кубоги ва Арсеналнинг Эмирейц стадионининг титул ҳомийси ҳисобланади. У 2001-йилнинг августидан 2005-йилнинг майигача "Челси" нинг асосий ҳомийси бўлган[27].

2009-йил август ойида Шотландия ўсмирлар футбол ассоциацияси Амирликлар Шотландия кубоги мусобақасига ҳомийлик қилишини эълон қилди[28].  ​​Эмирейц ОФК сафари ва ўйинлари, ОФК Чемпионлар Лигаси ва АФФ Сузуки Cуп мусобақаларининг ҳомийси ҳисобланади.

Йўналишлар

Эмиратес Боэинг 777-200ЛР Австралия Перт аэропортида

Авиакомпания ҳафтасига 3000 дан ортиқ рейсларни амалга оширади ва 2019 -йил 1-феврал ҳолатига кўра, олти қитъанинг 78 мамлакатида 142 та йўналиш бўйича йўналишлар тармоғига эга. Авиакомпаниянинг маркази Дубай халқаро аэропортидир[29].

2021-йил декабрига келиб, Амирликлар 80 дан ортиқ йўналишларда жами 600 миллион доза Cовид-19 вакцинасини олиб ўтди, бу дунёдаги Авиакомпаниялар ичида энг кўп етказиб берилган дозадир.

2021-йил апрелига келиб Эмиратес СкйCарго ўзининг глобал юк рейслари тармоғини олти қитъа бўйлаб 135 дан ортиқ йўналишларга юк етказиб берди. Пандемиядан олдинги глобал тармоғининг 85 % дан ортиғига қайта тиклади. 2021-йил июн ойи охирига келиб, Эмиратес СкйCарго 140 дан ортиқ йўналишларда ишлади ва Cовид-19дан олдинги тармоғининг 90 фоизини тиклади[30].

Ҳалокатлар

  • 2004 -йил 9-апрелда Аирбус А340-300 Ёханнесбург аэропортидан (Жанубий Африка) Дубай аэропортига кўтарилиш вақтида учиш-қўниш йўлагидан охиригача уча олмади ва 25 та яқинлашиш чироғига тушди, натижада тўртта шина ёрилиб кетди ва натижада кўплаб бўлаклар самолётнинг турли қисмларига тушиб, қанотли механизмга зарар етказди. Бу флапларнинг учиш ҳолатида қулфланишига олиб келди. Самолёт 3400 метрлик учиш-қўниш йўлаги охиридан атиги 250 метр қолганда тўхтаб, худди шу аэропортга фавқулодда қўнишга муваффақ бўлди. Қурбонлар йўқ [31].
  • 2009-йил 20-мартда Мелбурн халқаро аэропортидан (Австралия) ҳавога кўтарилган Аирбус А340-500 самолёти Дубайга (БАА) йўл олди. Қўниш пайтида думи билан учиш-қўниш йўлагига урилди ва ўз чегарасидан чиқиб кетди. ЭК407 рейси бортида 257 йўловчи ва 18 экипаж аъзоси бўлган. АТСБ текшируви шуни кўрсатдики, ушбу авария сабаби учиш оғирлигини компютерга киритишда экипаж хатоси бўлган — 362,9 тонна ўрнига 262,9 тонна қиймат киритилган[32].
  • 2016-йил 3-август куни Тируванантапурам (Ҳиндистон) аэропортидан Дубай халқаро аэропортига учаётган Боэинг 777-300 самолёти Дубай аэропортига қаттиқ қўнган ва ёниб кетган эди. Самолётда 282 йўловчи ва 18 экипаж аъзоси бўлган[33][34].

Манбалар

  1. ↑ ГулфНеwс.cом— Эмиратес ва Дната энди ИCД остида
  2. ↑ „Яқин Шарқдаги энг йирик авиакомпания“
  3. ↑ „Амирликлар самолётлари олти ой ичида бутун дунё бўйлаб 432 миллион километр масофани босиб ўтди“
  4. ↑ „2016 йил Инфографикаси“
  5. ↑ „Амирликлар 2009 йилги режасини эълон қилди“
  6. ↑ „Амирликлар ва Дната энди ИCД БАА остида“
  7. ↑ „Амирликлар ва Дната энди ИCД остида“
  8. ↑ „Дубай Эмиратес, Дната эгалик ҳуқуқини ИCД — Транспортатион-га ў беради“
  9. ↑ 9,0 9,1 „Амирликлар империясининг юксалиши“. 2006-йил 14-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-май.
  10. ↑ „„Эмиратес Аирлинес 2014 соф фойда нефт нархининг пастлигидан 40 % га ошди““. 2015-йил 3-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-май.
  11. ↑ „Амирликлар гуруҳи“
  12. ↑ „Йиллик ҳисобот 2019-20 Энг муҳим воқеалар“
  13. ↑ „„WАТС Жаҳон ҳаво транспорти статистикаси 2019““. 2020-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-май.
  14. ↑ „„Оддий бошланишдан: Яқин Шарқда фуқаро авиациясининг ўсиши““. 2017-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-май.
  15. ↑ „Агар ҳаво қатнови амалга ошмаса, Амирликлар нақд пул йиғиши керак бўлиши мумкин“
  16. ↑ „Амирликлар ҳақида | Эмиратес Адвертисинг“
  17. ↑ „Янги давр учун мўлжалланган | Амирликлар | Амирликлар ҳақида | Янгиликлар“
  18. ↑ „Янгиланган версия Эмиратес-15/11/1999 эълон қилинган — Флигҳт Даилй Неwс“
  19. ↑ Амирликлар телеферик ҳомийси
  20. ↑ Порцмутдаги Спиннакер минораси: исталмаган қизил бўёқ берилди
  21. ↑ „Крикет Австралия | Ҳомийлик | Ҳақида“
  22. ↑ „Лорд’с Тавернерс | Ҳомийлик | Ҳақида“
  23. ↑ „ИCC ҳакамлари | Ҳомийлик | Ҳақида“
  24. ↑ „Амирликлар йирик халқаро крикет ҳомийлигини таъминлайди — Бранд Републиc Неwс“
  25. ↑ "Эмиратес „Бенфика“ ни спорт ҳомийлик портфелига қўшади"
  26. ↑ „Амирликлар ва л’Олимпик Лион аннонcент ун ноувеау партенариат“
  27. ↑ Челси Эмиратес Деал
  28. ↑ „Шотландия футбол ассоциацияси“
  29. ↑ Амирликлар йўналишларига парвозларни топинг
  30. ↑ „Алкҳалеэж: Дубай глобал логистика бренди сифатида“. 2022-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-май.
  31. ↑ Амирликлар Аирбус А340 Ёханнесбург учиш-қўниш йўлагини ағдариб ташлаш текширувини танқид қилди
  32. ↑ „Авиация хавфсизлиги бўйича тадқиқотлар ва ҳисоботлар Таилстрике ва учиш-қўниш йўлагининг ошиб кетиши — Аирбус А340-541, А6-ЭРГ, Мелбурн аэропорти, Виктория,“. 2016-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-май.
  33. ↑ „Тҳере wере но мечаниcал иссуэс бефоре тҳе ЭК521 аccидент, аccординг то а статемент бй тҳе УАЭъ Генерал Cивил Авиатион Аутҳоритй“. 2017-йил 7-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-май.
  34. ↑ „Эмиратес рейси „ҳалокат“: йўловчилар, экипаж хавфсиз; ёнғинни ўчириш“. 2023-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-май.