Ende (xalq)
Энде ― Индонезиядаги Бима-Сумбан халқи бўлиб, асосан марказий Флорес оролининг шарқида яшайди. 2000-йилдаги ҳисоб-китобларга кўра, уларнинг умумий сони 850 минг нафар аҳолини ташкил қилади. Нгада, Лио ва Сикка халқларига яқин. Мулоқот тили Энде тили бўлиб, у икки диалектга эга[1]. Халқ вакилларининг аксарияти насронийликни тан олишади, аммо баъзи аҳоли анъанавий эътиқодларга амал қилади.
Энде — Флореснинг туб аҳолиси. Ўрта асрларда, баъзи олимларнинг фикрига кўра, улар Мажапаҳит империяси таъсирида бўлган.
Асосий касби ва ҳаёт тарзи
Эндрнинг асосий машғулоти деҳқончиликдир, хусусан, маккажўхори, ямс, шоли шу тарзда етиштирилади. Баъзи жойларда сунъий суғориш қўлланади. Қишлоқ хўжалигида ишлатиладиган асосий асбоблар кетмон, қазиш таёқчаси ва пичоқ кесгичдир. Чорвачилик соҳасида буйволлар, паррандалар, отлар ва чўчқалар боқишади, қирғоқ яқинида балиқчилик ҳам ривожланган. Бундан ташқари, энде тўқув ва откҳодничество билан шуғулланади. Ўсимлик таомлари асосан истеъмол қилинади, лекин байрамларда гўшт ҳам истеъмол қилинади. Энде кийимлари — кўйлак ёки кўйлай билан бирга каин.
Турар жой
Энде аҳоли пунктлари қанча вақт олдин пайдо бўлганига қараб, улар чуқурликларда ва тоғ ёнбағирларида (эски қишлоқлар) ёки қирғоқ водийларида жойлашган. Энде қишлоқ жамоасига эга. Кўпинча эндега яқин жойлашган анъанавий аҳоли пунктлари марказда ибодатхоналар ва мегалит зиёратгоҳлари жойлашган. Ерга тушадиган баланд томли узун қозиқли уй анъанавий Энде уйидир.
Никоҳ
Энде оилалар кичик, кўпхотинлилик тақиқланган. Агар ота-онадан камида биттаси шундай бўлса, бола халқ вакили ҳисобланади. Келиннинг нархи тўлангандан сўнг, никоҳ вирилокал бўлади. Энде қариндошлар ўртасидаги никоҳга ижобий муносабатда бўлишади.
Энде ўз аждодларини ҳурмат қиладилар, уни култга айлантирадилар. Деҳқончилик култи ҳам мавжуд.
Адабиётлар
- Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков.: Большая Российская Энциклопедия, 1999.