Артериянинг тузилиши

Эндотелий - қон ва лимфа томирларининг, юрак бо'шлиқларининг ички юзасини қоплайдиган мезенхимал келиб чиқишга эга, бир қаватли ясси ҳужайралар.

Асосий ма'лумотлар

Замонавий тушунчаларга ко'ра, эндотелий фақат барер ёки филтр эмас. Эндотелий фаол эндокрин орган бо'либ, танадаги энг катта орган бо'либ, барча то'қималарда диффуз тарзда тарқалган. Эндотелий қон ивишини назорат қилиш, тонус ва қон босимини тартибга солиш, буйракларнинг филтрлаш функсияси, юракнинг қисқариш фаоллиги ва миянинг метаболик та'миноти учун муҳим бўлган моддаларни синтез қилади. Сув, ионлар, метаболик маҳсулотларнинг тарқалишини назорат қилади. Оқаётган суюқликнинг механик та'сирига, қон босимига ва томирнинг мушак қатлами томонидан яратилган жавоб таранглигига жавоб беради. Кимёвий ва анатомик шикастланишга сезгир бо'либ, бу айланма ҳужайраларнинг агрегацияси ва адгезияси (ёпишиши) кучайишига, тромбознинг ривожланишига, липид конгломератларининг чо'кишига олиб келиши мумкин.

Тузилиши

Унинг ҳужайралари кучли қаттиқ бирикмалар билан бог'ланган, уларнинг шаклланиши астроситлар билан алоқа қилиш натижасида юзага келади. Эндотелий - қон томирлари деворининг чуқур қатламларидан қон оқимини ажратиб турадиган қон томирларининг ички қопламаси. Бу то'қима ҳосил қилувчи эпителий ҳужайраларининг доимий моноқавати бо'либ, одамларда массаси 1,5-2,0 кг ни ташкил қилади. Эндотелий доимий равишда жуда кўп миқдордаги энг муҳим биологик фаол моддаларни ишлаб чиқаради ва шу билан инсон танасининг бутун майдонига тарқалган гигант паракрин орган ҳисобланади.

Функсиялари

Эндотелиал ҳужайралар қон томир тизимининг кўплаб функсияларини бажаради, масалан:

  • Қон босимини назорат қилиш учун вазоконстриксия ва вазодилатация
  • Тромбин ва фибрин каби қон ивиш компонентларини регуляция қилиш
  • Ангиогенез (янги қон томирларининг шаклланиши)

Эндотелий ҳам энг муҳим иммун барер функсиясини бажаради [1][2] .

Касалликлар

Эндотелиал дисфункция билан бог'лиқ касалликлар:

Манбалар

Адабиёт

  • Эндотелий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.