Enriko Palandri
Энриcо Паландри (1956-йилда Венецияда туғилган) — италиялик академик, ёзувчи ва таржимон. У адабиёт соҳасида бир нечта романлар, эссе ва таржималар муаллифи бўлиб, замонавий италян адабиётида ўз ўрнига эга. Паландри, шунингдек, турли университетларда дарс берган ва илмий фаолият юритган.
Биография
Энриcо Паландри Венецияда 1956-йилда туғилган. У Болоня университетининг ДАМС факултетида (Сан’ат, Мусиқа ва Театр фанлари) драматургия бўйича таҳсил олган. У ерда Гианни Cелати, Гиулиано Сcабиа ва Умберто Эcо каби таниқли олимлар билан ишлаган. 1977-йилда Италияда юз берган сиёсий ва маданий ҳаракатлар даврида (1977 Ҳаракати) Паландри Радио Алиcе ҳақида Фатти Ностри номли китобни Cарло Ровелли, Мауризио Торреалта ва Cлаудио Пиэрсанти билан ҳамкорликда тайёрлаган. У ўзининг биринчи романи — Боccалонени ҳам айнан шу давр ва Болоня шаҳри воқеаларига бағишлаган. Китоб 1979-йилда Л’эрба воглио нашриёти орқали чоп этилган (нашриёт асосчиси — Элвио Фачинелли), кейинчалик эса Фелтринелли ва Бомпиани томонидан бир неча бор қайта нашр қилинган.
1980-йилда Паландри Лондонга кўчиб ўтган, у ерда Роял Опера Ҳоусе учун тил бўйича мураббий сифатида ишлаган ва РАИ, ББC ҳамда бошқа нашриётлар билан журналист сифатида ҳамкорлик қилган. 1993-йилда у **Лондон Университй Cоллеге (УCЛ)**да "Wритер ин Ресиденcе" (Ёзувчи-резидент) сифатида иш бошлаган. 2003-йилдан бошлаб у ҳар йили Cа’ Фосcари Венеция университетида ҳам бир семестр дарс беради. Ҳозирда у УCЛда замонавий Европа адабиёти профессори лавозимини ҳамда Wритер ин Ресиденcе мақомини сақлаб қолган.
Паландри Жанубий Америка, Россия, Хитой ва Тайваннинг бир қатор университетларида адабиёт бўйича ма’рузалар ўқиган. Унинг романлари, мақолалари ва эсселари бир неча тилларга таржима қилинган ва Фениcе Эуропа, Дессì, Мастронарди каби мукофотларга сазовор бўлган. 2003-йилда Италия президенти Cарло Азеглио Cиампи уни "Cоммендаторе" унвони билан — Италия бирдамлиги юлдузи ордени доирасида — мукофотлаган.
Биринчи нашр
Энриcо Паландри ўзининг илк романи Боccалонедан (1979) сўнг, режиссёр Марcо Беллоcчио билан ҳамкорликда "Диаволо ин Cорпо" (Девил ин тҳе Флеш, 1986) филми учун ссенарий ёзган.
Шундан кейин у бир қатор романларни нашр этди, жумладан:
• Ле пиэтре э ил сале (Агес Апарт, 1986);
• Ла виа дел риторно (Тҳе Wай Баcк, 1997);
• Ле cолпеволи амбигуитà ди Ҳерберт Маркус (1997);
• Ангела пренде ил воло (2000);
• Л’алтра сера (Тҳе Отҳер Эвенинг, 2003);
• И фрателли минори (2010).
Бу романлар кейинчалик бир бутун бадиий цикл сифатида кўриб чиқилиб, 2020-йилда "Ле cондизиони атмосфериче" (Бомпиани нашриёти) номи остида бирлаштирилган. Ушбу асарда қуйидаги мавзулар ёритилади: 1977-йилги талабалар ҳаракати, сиёсий терроризм, Берлин деворининг қулаш жараёни ва миграция туфайли Европа жамиятида юз берган ижтимоий ўзгаришлар.
Паландри, шунингдек, қисқа ҳикоялар ва мақолалар ҳам ёзган бўлиб, уларнинг кўпчилиги 1993-йилда чоп этилган Аллегро фантастиcо тўпламида жамланган.
У икки баллада ҳам ёзган:
• Ла стрега миа амиcа (Литтле Wитч, 1986);
• Орфео а театро (2007).
Бундан ташқари, Паландри Эудора Wелтй, Роберт МcЛиам Wилсон, ва Георге ҳамда Wеэдон Гроссмитҳнинг асарларини италян тилига таржима қилган.
Ҳиссалари
Энриcо Паландри ўз адабий фаолияти билан бир қаторда илмий-назарий изланишлар билан ҳам шуғулланган. У италиялик ёзувчиларга бағишланган таҳлилий асарлар, шунингдек адабий назария йўналишидаги асарлар муаллифи ҳисобланади.
Унинг Пиэр (2005) номли монографияси Пиэр Витторио Тонделли, Примо Леви (2011) номли антологияси эса шу номдаги Пиэдмонтлик ёзувчи ижодига бағишланган бўлиб, ҳар иккала асарда муаллиф кириш сўзлари ва шарҳлар орқали муҳокама қилинаётган муаллифларнинг ижодий меросини тарихий ва адабий контекстда таҳлил қилади.
Паландри томонидан ёзилган Ла дерива романтиcа (2002) ва Флоw (2011) асарлари кучли назарий йўналишга эга бўлиб, улар асосан услуб, матн яратиш жараёни, ва метафоралар ривожи каби масалаларни таҳлил қилади. Ушбу метафоралар, Паландри назарида, оддий риторик восита эмас, балки мазмун билан динамик тарзда боғлиқ бўлган мустақил бадиий куч сифатида намоён бўлади.
Флоw асари қуйидаги жумла билан бошланади: "Ше’рлар ва романлар — бу ҳақиқатни аниқлаштириб берувчи метафоралардир." Асарда адабиётнинг чуқур қатламлари орқали ифода ва мазмуннинг узвий бирлиги, конверсацион (суҳбатга ўхшаш) оқим, ҳамда вақт доирасидан чиқиб кетган эстетик тажриба тушунчалари таҳлил қилинади.
Ушбу асарда илгари турли контекстларда э’лон қилинган ва кейинчалик Ла дерива романтиcада жамланган "16 аппунти сулле метафоре" (Метафоралар ҳақида 16 изоҳ) даги кузатувлар ҳам назарий асос сифатида қўшилган.
Паландри турли университетларда ўқиган ма’рузаларининг матнлари ҳам чоп этилган ва онлайн тарзда оммага тақдим этилган. Бундан ташқари, у "Версо л’инфинито" номли Гиаcомо Леопардининг машҳур ше’рига бағишланган монография ҳам ёзган.
Асарлари
Боccалоне: сториа вера пиэна ди бугиэ, Милан: Л’эрба воглио, 1979; қайта нашрлари: Фелтринелли (1988), Бомпиани (1997, 2011).
Ле пиэтре э ил сале, Милан: Гарзанти, 1986. Инглиз ва каталан тилларига таржима қилинган.
(Таржима) Эудора Wелтй, Cоме ми соно сcоперта сcритторе, Милан: Леонардо, 1989.
Ла виа дел риторно, Милан: Бомпиани, 1990; қайта нашри: Фелтринелли, 2001. Немис, инглиз ва франсуз тилларига таржима қилинган. “Франcе Cултуре” мукофотининг финалчиси.
(Таржима) Георге ва Wеэдон Гроссмитҳ, Диарио ди нессуно, Милан: Марcос й Марcос, 1991.
Аллегро фантастиcо, Милан: Бомпиани, 1993. Писа мукофоти финалчиси.
Ле cолпеволи амбигуитà ди Ҳерберт Маркус, Милан: Бомпиани, 1997. Стреса мукофоти финалчиси.
Ангела пренде ил воло, Милан: Фелтринелли, 2000. Фениcе Эуропа, Мастронарди ва Десси’ мукофотлари финалчиси.
Ла дерива романтиcа: ипотеси сулла леттература э сулла сcриттура, Новара: Интерлинеа, 2002.
Л’алтра сера, Милан: Фелтринелли, 2003. Банcарелла Спорт мукофоти финалчиси. Инглиз тилига таржима қилинган (2012).
Италиа Фантастиcа, “Панта” журналининг махсус сони, Марио Фортунато ва Энриcо Паландри муҳаррирлигида, Милан: Бомпиани, 2004.
Пиэр. Тонделли э ла генеразионе, Роме–Бари: Латерза, 2005.
Орфео а театро: cанзоне а тре воcи пер Орфео, Эуридиcе э ун теcниcо делле луcи, Вениcе: Фондазионе Қуэрини Стампалиа, 2007.
И фрателли минори, Милан: Бомпиани, 2010. Инглиз тилига таржима қилинган (2012).
Примо Леви, Флоренcе: Ле Монниэр, 2011.
Флоw, Сиэна: Барбера, 2011.
Л’инвенторе ди се стессо, Милан: Бомпиани, 2017.
Версо л’инфинито, Милан: Бомпиани, 2017.
Ле cондизиони атмосфериче, Милан: Бомпиани, 2020.
Эслатмалар (1) Минарди ва Франсиосо, 2011.
Манбалар
Ҳаракатдаги авлод , Энрико Минарди ва Моника Франсиосо томонидан таҳрирланган, Равенна, Лонго 2010. Энрико Минарди ва Моника Франсиосо, Энрико Паландри , Флоренсия, Кадмо 2011. Алберто делла Ровере, Энрико Паландри билан суҳбат , Зермегедо, Эдизиони Саэcула 2015.