Enstatit kondritlari
Энстатит кондритлари (Э-типли хондритлар) ноёб метеорит бо'либ минерал энстатитга бой. Ҳозирги кунда атиги 200 га яқин Э-Типли хондритлари мавжуд . Ерга тушадиган хондритларнинг тахминан 2% ни ташкил қилади[1]. Иккита асосий кичик тип мавжуд: ЭҲ ва ЭЛ, уларнинг таркибидаги темирга қараб таснифланади.
Электрон типдаги хондритлар кимёвий жиҳатдан энг камайтирилган жинслар қаторига киради. Улар о'з номини олган минерал энстатитда (МгСиО 3 ) юқори бо'лишга мойил [1].
Таркиби

Ко'пгина бошқа хондритлардан фарқли о'лароқ, энстатит кондритлари таркибидаги минераллар деярли темир оксидини о'з ичига олмайди. Улар кислородга энг кам тойинган силикат жинслари ҳисобланади. Қуёш тизимидаги энг қуруқ об'эктлар бо'лиши керак эди, аммо яқинда о'тказилган тадқиқот шуни ко'рсатдики, улар Ерга океанлардаги сув массасидан камида уч баравар ко'п миқдорда этказиб бериш учун этарли водородни о'з ичига олади [2]. Металл Фе-Ни (темир-никел) ва Фе таркибидаги сулфидли минераллар ушбу турдаги метеоритда деярли барча темирни о'з ичига олади. Энстатит кондритлари о'та қайтарувчи шароитларда ҳосил бо'лиши мумкин бўлган турли хил ноодатий минералларни о'з ичига олади, улар орасида олдгамит (CаС), нинингерит (МгС), перриит (Фе-Ни силисиди) ва гидроксиди сулфидлар (масалан, джерфишерит ва касвелсилверит ). Барча энстатит хондритлари асосан энстатитга бой кондруллардан ҳамда кўп миқдорда металл ва сулфидли минераллардан иборат. Чангли матрица материали кам учрайди ва рефрактер қо'шимчалар жуда кам учрайди. Кимёвий жиҳатдан, энстатит кондритлари о'тга чидамли литофил элементларда жуда кам. Уларнинг кислородли изотопик таркиби оддий ва углеродли хондритлар о'ртасида оралиқ бо'либ, Ер ва Ойда жойлашган жинсларга о'хшайди. Уларнинг кислород миқдори ё'қлиги, улар дастлаб Қуёш тизимини яратган қуёш туманлигининг маркази яқинида, эҳтимол Меркурий орбитасида ҳосил бўлганлигини англатиши мумкин. Ко'пгина энстатит хондритлари асосий астероидларда термал метаморфизмни бошдан кечирган. Улар икки гуруҳга бо'линади:[3][4]
- ЭҲ (юқори темир) хондритлари кичик чондрулларни о'з ичига олади (~ 0.2 миллиметр (0.0079 ин) ) ва сидерофил элементларнинг кремнийга нисбатан юқори нисбати. Тог' жинсларининг 10% дан бир оз ко'прог'и металл доналаридан иборат. ЭҲ хондритларининг диагностик хусусияти шундаки, Фе-Ни металли таркибида ~3 wт% элементар кремний мавжуд.
- ЭЛ (паст темир) хондритлари каттароқ чондрулларни о'з ичига олади (> 0.5 миллиметр (0.020 ин) ) ) ва сидерофил элементларнинг кремнийга нисбатан паст нисбати. Фе-Ни металли таркибида ~1 wт% кремний мавжуд.
Устунлар
Энг катта ма'лум бўлган Э типидаги хондрит тушиши 1952-йилда Алберта штатидаги Абеэ шаҳрида содир бўлган. 107 килограм деҳқоннинг буг'дой даласига тош тушиб, диаметри 0,7 м ва чуқурлиги 1,5 м бўлган чуқурини яратди [5]. Унинг тезлиги ва мойиллиги бо'йича ҳисоб-китобларга ко'ра, у нисбатан паст тезликда, паст қияликли орбита бо'йлаб келган, унинг периҳелиони 0,95 АУ га яқин, афелион эса 2,74 АУ га яқин бўлган[6]. У зарба билан эритилган брекчи сифатида таснифланади, унинг минераллари уни танасидан зарбадан кейин қайта кристалланган [7]. Метеорит Канада Геологик хизмати томонидан сотиб олинган [8] ва унинг катта намунаси Онтарио Қироллик музейида намойиш этилган. Астероид камаридаги энг катта ма'лум бўлган Э типидаги хондрит диаметри тахминан 100 км бўлган 21 Лутетиа бо'лиши мумкин[9]. Росетта космик кемаси, ЭСОнинг янги технология телескопи, НАСА инфрақизил телескопи ва Спитзер космик телескопи кузатувларига асосланган.
Манба
- ↑ 1,0 1,1 Нортон, О.Р. анд Читwоод, Л.А. Фиэлд Гуиде то Метеорс анд Метеоритес, Спрингер-Верлаг, Лондон 2008
- ↑ Эартҳ’с wатер май ҳаве беэн инҳеритед фром материал симилар то энстатите чондрите метеоритес
- ↑ „Метеоритиcал Буллетин: Реcоммендед cлассифиcатионс“. Лунар анд Планетарй Институте. Қаралди: 2020-йил 24-апрел.
- ↑ „Метеоритиcал Буллетин: Реcоммендед cлассифиcатионс“. Лунар анд Планетарй Институте. Қаралди: 2020-йил 24-апрел.
- ↑ Гриффин, А. А., Миллман, П. М., & Ҳаллидай, И. "Тҳе Фалл оф тҳе Абеэ Метеорите анд иц Пробабле Орбит", Роял Астрономиcал Соcиэтй оф Cанада, Жоурнал (ИССН 0035-872Х), вол. 86, п.8 Феб. 1992.
- ↑ Гриффин, А. А., Миллман, П. М., & Ҳаллидай, И. "Тҳе Фалл оф тҳе Абеэ Метеорите анд иц Пробабле Орбит", Роял Астрономиcал Соcиэтй оф Cанада, Жоурнал (ИССН 0035-872Х), вол. 86, п.11 Феб. 1992.
- ↑ Ивлиэв, А.И. Кашкаров, Л.Л Калинина, Г.ВФ Куюнко, Н.С. Лаврентева, З.А. Люл, А.Ю. Скрипник, А.Я "Ресеарч оф Шоcк-Тҳермал Ҳисторй оф тҳе Энстатите Чондритес бй Траcк, Тҳермолуминесcнcе анд Неутрон-Аcтиватион (НАА) Метҳодс" Лунар анд Планетарй Сcиэнcе ХХХВ, 2004
- ↑ „Абеэ“. 2005-йил 27-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 20-январ. Абеэ, Алберта
- ↑ Лутетиа: А раре сурвивор фром тҳе биртҳ оф Эартҳ, бй ЭСО, Гарчинг, Германй, Публишед: Новембер 14, 2011
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |