Enterokolit
Некротик энтероколит (НЕК) — полиэтологик синдром, ичакнинг гипоксик-ишемик шикастланиш туфайли келиб чиқадиган неонатал даврнинг оғир касаллиги бўлиб туғруқдан кейинги даврда маҳаллий ишемик-реперфузион жараённинг ривожланиши, ошқозон яраси ва ичак девори некрозининг шаклланиши билан давом этадиган сўнгра ўлимга сабаб бўлувчи оғир касаллик ҳисобланади[5].
| Некротик энтероколит | |
|---|---|
|
Некроз ва пневматоз интестиналисни ко'рсатадиган чақалоқнинг ичакларини яқиндан ко'риш (аутопсия) | |
| Янги туг'илган чақалоқлар хирургик ксаллиги | |
| КХК-10 | П77[1] |
| КХК-9 | 777.5[2] |
| ДисеасесДБ | [1] |
| МедлинеПлус | [3].ҳтм 001148[3] |
| эМедиcине | медиc/ |
Тарихи
Чақалоқларнинг 5 %да учрайди ва оғир асоратларга сабаб бўлади. Бу касалликнинг кўпчилиги чала туғилган, вазни 1500 гр ва ундан кам вазндагиларда учрайди. Узоқ йиллар давомида бу касаллик тўғрисида аниқ бир фикр-маълумотлар йўқ эди. Бошқа бир қанча касалликларнинг асорати: функсионал ичак тутулиши, қорин бўшлиғи абссесси, ичак тешилиши, аппендицит, [[ишемик энтероколит]], чақалоқлар ичак инфаркти ва бошқалар. 1964–йилда, бу патология тўғрисида биринчи маълумот берилган. 1967–йилда, бу касалликни хирургик давоси тўғрисида манбаларда ёзилган[5].
Этиологияси
Кўп омилли: перинатал даврда ўтказган ишемия, стресс ҳолат, чақалоқ ичакларининг ривожланиш нуқсонлари, поснатал даврдаги овқатланиш тартибининг бузилиши ва бошқалар. НЕК учраши 2,4 : 1000 чақалоқда кузатилиб, неанотология бўлимларида интенсив давога муҳтож бўлганларнинг 2,1 %ини ташкил этади[6].
Ичак деворининг ишемик шикастланиши қуйидаги сабабларга кўра юзага келади:
- гипоксия;
- юрак-қон томир касалликлари;
- киндик венаси орқали қон алмашинуви;
- катетерни киндик артериясига нотўғри киритиш;
- совутилган ва гиперосмоляр эритмаларни юбориш.
- Ичак шиллиқ қаватининг микротравмаси:
- гиперосмоляр сут аралашмалари билан энтерал юкланиш;
- энтерал озиқланишнинг агрессив ўсиши.
Патогенези

Стресс ҳолатларда, ичаклар ишемия ва сиркуляр ҳолатнинг издан чиқиши. Қон оқимининг марказлашиши ёки мезинтрал қон оқимининг бузилиши. Ичак шиллиқ қавати ҳимояланишининг бўлмаслиги. Ичак томирларида микрофлораларнинг тўпланиши эвазига, қон оқимининг бузилиши. Ичак шиллиқ қаватида яралар ҳосил бўлиши ва коагулястион некроз, ишакларнинг тешилиши. Клиник нуқтайи назардан НЕК кенг қамровли касаллик бўлиб: енгил кечуви, ҳеч қандай асорациз ўтишидан тортиб, кўпчилик ҳолларда оғир асоратларга ва ўлимга сабаб бўлувчи касалликдир. НЕК нафақат чала туғилган чақалоқларда, баъзан вақтида туғилган ва ундан катта ёшдагиларда ҳам учрайди. • Адабиётлардаги берилган манбаларга кўра, касаллик ҳомиланинг 31 ҳафталигида юзага келади, боланинг ўртача вазни — 1460 гр бўлади. • 16-18 % ҳолларда касаллик, чақалоқ ҳаётининг биринчи кунларида учрайди. НЕК сабаб бўлувчи омиллар — турлича, касалликнинг бошланишида ва кейинги даврида ҳам унга хос бўлган, аниқ бирор-бир белги ёки НЕКнинг бошқа касалликларини фарқлаб олиш учун жуда қийин. Мутахассисслар фикрига кўра, НКЕ сабаб бўлувчи омиллар: • чақалоқлар гипоксияси ва асфиксияси (апноэ, ўткир бронх-ўпка касалликлари); • гиповолемик шок; • туғруқ пайтида боланинг тескари (орқаси билан) келиб қолиши; • эгизаклар туғилишида, намоён бўлувчи сариқлик; • юракнинг туғма нуқсонлари; • қон ва қон ўрнини тўлдирувчи воситаларни қуйиш; • қўшимча гиперосмоляр аралашмаларга ўтказиш; • киндик артерияси ва венасини катетеризацияси, дори воситаларини юбориш.
Катта ёшдаги болаларда, умумий совуқ қотиш, юракнинг туғма нуқсонларива оғир диарея сабаб бўлади.
Ичак девори тузилмаларининг етук эмаслиги қуйидагиларга олиб келади:
НЕК таснифи
Ҳозирги вақтда Ж.М.Белл ва бошқалар томонидан таклиф қилинган курс босқичлари бўйича НЕCнинг таснифи.(1978-йил) М.C.Волш ва Р.М.Клиэгман томонидан ўзгартирилган (1987-йил).
И босқич — дастлабки кўринишлар:
- Иа — ахлатда яширин қон,
- Иб — ахлатда аниқ қон;
ИИ босқич — касалликнинг баландлиги:
- ИИа — ўртача курс,
- ИИб — тизимли интоксикация белгилари билан оғир курс;
ИИИ босқич — асоратларнинг ривожланиши:
- ИИИ а — тешилишсиз ичак некрози,
- ИИИ б — ичак тешилиши.
Касалликнинг кечиши
Касалликнинг кечиши бўйича: яшин тезлигида (чақмоқсимон) ривожланувчи шакли; ўткир кечиши шакли; ўткир ости шакли; локал шакли; мултисегментар шакли; ичакда кенг тарқалган ёки паннекроз шакли. Диагностикаси. Батафсил анамнез йиғилади, ҳомиладорликнинг кечиши, туғруқ жараёни, асфиксия, кўрсатилган ёрдам ва бошқа бир қанча ҳолатларни аниқлаш. Клиника-лаборатор-инструментал текширувлардан бошланади.
Некротизан энтероколитнинг намоён бўлишига шубҳа бир носпецифик тизимли белги ва ошқозон-ичак трактининг битта симптоми комбинацияси бўлган хавф остида бўлган беморларда аниқланади. Симптомларнинг пайдо бўлиши ва ривожланиши беморнинг кейинги кузатувларида вақт ўтиши билан баҳоланади[8].
И-босқич
- Нонспесифик (тизимли) аломатлар:
- хулқ-атворнинг ўзгариши (тирнаш хусусияти ёки летаргия);
- тана ҳароратининг ўзгарувчанлиги;
- тахикардия/брадикардия;
- апноэ;
- микросиркуляциянинг бузилиши;
- қон ивишининг бузилиши.
- Ошқозон-ичак трактининг белгилари:
- шиш;
- секин ичак моторикаси;
- ошқозон найчасининг чиқиши/регургитациясининг кўриниши ва (ёки) ортиши;
- ахлатни ушлаб туриш (тозалаш процедуралари фонида — ҳўқна);
- нажас табиатининг ўзгариши, аралашмалар пайдо бўлиши (шиллиқ ёки қон).
ИИ босқич
- Нонспесифик (тизимли) симптомларнинг кучайиши:
- летаргия, мушакларнинг гипотонияси, адинамия;
- саёз нафас олиш, тахипноэ, апноэ ҳужумлари;
- тахикардия, юзаки ипли пулс;
- микросиркуляция бузилиши, гипоксемия, метаболик ацидоз;
- қон ивишининг бузилиши.
- Ошқозон-ичак трактининг белгилари:
- шиш;
- қорин олд деворининг шишиши ва гиперемияси, сианотик ранг бериш;
- ичак перисталтикасининг этишмаслиги;
- конектиф ошқозон найчасининг оқиши/регургитацияси;
- ахлатни ушлаб туриш ёки патологик аралашмалар (шиллиқ, қон) улушининг кўпайиши;
- ичак деворининг фаол яллиғланишининг рентгенологик ва ултратовуш белгиларининг пайдо бўлиши — ичакнинг пневматози (деворлари), шиш, бир хил шишиш[9].
ИИИ босқич
- Тизимли кўринишлар — сепсис:
- адинамия;
- тахикардия, гипотензия;
- жиддий тузатиб бўлмайдиган метаболик ацидоз;
- микросиркуляция бузилиши, қон айланишини марказлаштириш;
- ДИCни ривожлантириш;
- кўп орган этишмовчилиги.
- Ошқозон-ичак трактининг белгилари:
- кучланиш ва шиш;
- қорин олд деворининг шишиши ва гиперемияси, сианотик ранг бериш;
- тери ости веноз тармоғини контурлаш;
- ичак перисталтикасининг етишмаслиги;
- некроз ва (ёки) ичак тешилишининг рентгенологик ва ултратовуш белгиларининг пайдо бўлиши: асситлар, ичак қовузлоқларининг нотекис шишиши, *жигар портал тизимидаги газлар, ичак фалажи, ичи бўш органнинг тешилиши[10].
Лаборатор диагностикаси
Барча лаборатор ўзгаришлар сепсисга хос бўлади. Умумий қон, сийдик. Қоннинг барча таҳлиллари; тромбоситопения — қоннинг ивиш жароёни бузилади, ДВС, нейтропения. Қоннинг қуюлиш, протромбин ва тромбопластин вақти чўзилади. Гипернатримия, бўшлиқларга суюқликларнинг тўпланиши. Ахлат таҳлилида қон бўлиши. Кислота-ишқор мувозанатиниг издан чиқиши хос бўлади. Экмага: қон, сийдик, нажас ва бошқалар олинади. НЕК бошланишида 3/1 беморларда лейкоситлар камайиши, яна бир қисмида ўзгармаслиги мумкин, қолган бир қисмида — юқори бўлса, жуда оғир аҳволдагиларида лейкоситоз паст бўлади. НЕК — қон таҳлилида тромбоситар ўзгариш хос бўлади. Кислота-асоси. Артериал қонда газ аниқланади, асидоз кузатилади. Артериал қон кўрсатгичида пҲ 7,2 дан паст бўлади. 4 соат давом этган метаболик асидоздан кейин, беморнинг аҳволи ёмонлашиб, зардобдаги натрийни миқдори тез тушиб кетади. Гипонатримия, сепсис, суюқлик йўқотиш, ичак некрози эвазига бўшлиқларга суюқлик йиғилиши кузатилади[11].
Дифференциал диагностика
Дифференциал диагностика қуйидаги шартлар билан амалга оширилади:
- интранатал гипоксия фонида ошқозон ва қизилўнгачнинг дисмотиллиги;
- эрта туғилиш, онанинг дори терапияси (магнезия, дорилар) туфайли ичак моторикасининг пасайиши;
- динамик ичак тутилиши (ичак деворининг яллиғланиш белгиларисиз ичак парези) сепсис, оғир пневмония;
- ичак тутилиши (стеноз, атрезия, ўрта ичакнинг волвулус билан малротацияси, инвагинация);
- индометазин ва стероидлар билан даволаш пайтида ичи бўш органнинг (одатда ошқозон) изоляция қилинган тешилишлари;
- тутқич томирларининг тромбози;
- метаболик ацидоз, электролитлар алмашинувининг бузилиши, глюкоза алмашинувини келтириб чиқарадиган конженитал метаболик касалликлар;
- гипоксик эрозия, янги туғилган чақалоқнинг геморрагик касаллиги (ва бошқа коагуляцион касалликлар), озуқавий таркибий қисмларга (лактоза, сигир *сути оқсили ва бошқалар) нисбатан муросасизлик туфайли ошқозон-ичак тракти шиллиқ қаватининг қон кетиши[12].
Нур диагностикаси

Қорин бўшлиғини рентгенография тасвири. НЕК бўладиган рентгенологик аломатлар яхши ўрганилган, ичак қовузлоқларининг кенгайиши — жуда кўп кузатиладиган аломатлардан бири. Кўплаб ичак қовузлоқларининг кенгайиши, ичак тутулишининг белгиси. Кенг тарқалган пневматоз бу ўлимга сабаб бўлувчи кўрсаткичлардан бири. Қайта рентген тасвирига туширилганда, ичак қовузлоқларининг ҳаракацизлиги (ичак ҳолатининг ўзгармаганлиги) ичак ишемиясининг белгиси. Ичакларда газ тўлишининг сусайиши ва номутаносиб жойлашиши, ичак перисталтикасининг издан чиқиши, ичак ишемиясидан дарак беради. Тўсатдан истисқонинг пайдо бўлиши, нохуш ҳолат, яъни қорин пардасининг таъсирланиши, бактериал перитонитнинг белгисидир. Бу ўзгариш иккиламчи, ичак тешилиши эвазига ёки ичак деворига инфексиянинг етиб бориши натижасидир. Дарвоза венасида ҳавонинг бўлиши — жуда оғир ҳолатдир. Портал системада ҳавонинг бўлиши, жигарга борадиган қон оқимни издан чиқаради. Рентген тасвирида меъданинг кенгайиши — НЕКнинг яна бир белгиси бўлиб, қориннинг ўн икки бармоқли ичакка ўтадиган қисмидаги шиш, ўтказувчанликнинг издан чиқиши, бу бактериянинг шиллиқ қаватга таъсири, меъда шиллиқ қаватининг таъсирланишидир. Контраст текширув ва даволаш. Қорин бўшлиғида эркин газ бўлганда, барий билан контраст текширув ўтказилмайди. Агарда рентген тасвири аниқлик бермаса, ўзгаришлар кузатилмаса, ичаклар даврий айланишининг (буралиб қолиши, аганглиозда) бузилишига шубҳа қилинганда, ирригограмма қилинади. Радиоизотоп сканерлаш. Қорин бўшлиғи аъзоларини сканограммасида, пирофосфат технесий-99т — изотопдан фойдаланилади, изотоп некрозга учраган тўқималарда тўпланади. Бу усулда жигар ва ичакдаги ўзгаришларни аниқлаш мумкин бўлади Ултратовуш текшируви. Дарвоза венасидаги ҳаволи пуфакларни ва бошқа ўзгаришларни кўриш имконини беради. Ядро магнит резонанс (ЯМР)да. НЕКни эрта диагностикасида ЯМР қўллаш мумкин. Рентген тасвири ва клиник белгилари ҳали аниқ бўлмаганда фойдаланса бўлади. Кенг кўламда қўллаш ҳозирча ўз тасдиғини топмаган[13].
Давоси
Касалликка гумон бўлганида, энтерал овқатлантриш тўхтатилиб, назогастрал зонд қўйилса ва эрта диагностика қилиниб, консерватив даво муолажалари бошланса самара беради. Эмлаш жавоби келгунга қадар, пенициллин ва аминогликозидлар бошланиб, периферик венадан озиқалантириш бошласа фойдали бўлади. Баъзи бир ҳолларда, аноэроб флораларга қарши — макролидлар ёки метронидазол (флагил) қўшилса ҳам бўлади[7]. Клиник ва рентгенологик кузатув натижалари самарали бера бошласа, шу давони 10 кунгача давом этирилади. Назогастрал зондни олдинроқ олса ҳам бўлади, фақат энтерал овқатлантриш 2 ҳафтага тўхтатилади. Самарали натижадан кейин кам-камдан, секин-асталик билан овқатлантришга ўца бўлади. Кучайиб борувчи НЕКда, қорин бўшлиғида ҳавонинг бўлиши, меъдада кўп миқдорда шиллиқнинг тўпланиши, ичакда пневматоз ва ахлатда қон бўлганида, парентерал озиқалантириш 3 ҳафтага чўзилади. Ичакларга тинчлик берилса, шу муддат ичида, зарарланган ичакдаги жароҳатлар битади. Хирургик давога кўрсатма. Кўпчилик ҳолларда қорин бўшлиғида ҳаво бўлиши ва перитонизим ҳоллари. Жуда кам ҳолларда, ичак пневматози. Хирургик муолажани ўтказишдан мақсад, ичаклар фаолиятини текшириш, перфорацияни олдини олиш, ичак некрози аниқлаш ва резексия қилишдан иборат бўлади. Ҳозир хирургик аралашувга янги қўшимчалар критилди: • Қорин бўшлиғида ўсмасимон ҳосила аниқланиши, қорин бўшлиғида абссесс ёки конгламератнинг кузатилиши, бир-бирига ёпишган, некрозга учраган ичак қовузлоғидир. • Қорин олди деворида яллиғланиши аломатлари бўлганида. Қаттиқлик, шиш, тери ости ёғ қаватидаги фиброз ўзгариш — унга яқин бўлган абссесс, перитонит ёки ичак гангренасидан далолат беради. • Специфик рентгенологик ўзгариш. Ичак гангренасига хос бўлган ўзгариш, ичакнинг турли ҳажмда кенгайиши ва истисқо бўлиши. • Лаборатор таҳлилларида бўладиган ўзгаришлар. Ўткир бошланган тромбоситопения, коагулястион ўзгариш, оғир гипонатримия ва сақланиб турган асидоз бу ичак некрозининг белгисидир. • Қорин бўшлиғини (абдоминал) парацентезида: (1) лойқа суюқлик, қўнғир рангли ажралма ажралиши, (2) Грамм бўйича бўялганда, тўқимадан ташқарида бактериялар бўлиши, (3) кўп миқдорда лейкоситлар бўлиши, (4) лейкоситар формулада нейтрофилларнинг ошиб кетиши — 80 % ва ундан юқори бўлиши. Юқоридаги айтилганлардан ташқари операцияга кўрсатма: (1) бемордаги клиник ўзгаришлар, умумий аҳволининг оғирлашиши, (2) қорин олди деворининг доимий таранглиги, (3) меъда-ичак тизимининг қуйи қисмидан кучли қон кетиш, (4) рентген тасвирида, ичаклардаги ҳавонинг (газнинг) тезда камайиб, асститнинг ривожланиши ва (5) оғир тромбоситопения шулар жумласидан[14].
Оператив давоси
НЕКнинг оператив давоси, унинг хусусиятига боғлиқ бўлиб, интраоперацион (қорин бўшлиғи) очилгандан кейингина аниқланади. Яъни бунда илеосекал соҳа зарарланган ёки зарарланмаганлиги муҳим аҳамиятга эга. Жуда катта соҳадаги зарарланган ичакни резексия қилишда, 24 соатдан кейин релапаротомия қилиниб, яна резексияга зарурати йўқлигини ҳам эътиборга олиш лозим. Қилинган хирургик муолажадан кейин фаол зарурий даво ўтказилади. Релапаротомиядан кейин ичаклар қайта текширилганда, уларнинг фаолияти нисбатан тикланганлиги кўрилади[15] Ичак резексиясида имкон қадар уни қолдириш, бола ҳаёт фаолияти учун жуда муҳимдир. Резексия қилингандан кейинги соғлом ичакни қорин олди деворига, иккала ичак охирларини биргаликда (имкони бўлса) ёки алоҳида-алоҳида (стома) чиқарилади. Чегараланган, якка тешикли (перфорацияларда) шу соҳанинг ўзини қорин олди деворига чиқарилгани маъқул бўлади. Ичакларда тез ривожланувчи, сепсис, аралаш ўзгариш, некроз ва гангрена бўлган ҳолларда „тамом-батамом“ анастомоз қўйилмайди. Бундай ҳолатларда, консерватив ёки оператив даводан кейин яшаб кетиш эҳтимоли жуда кам. Бирламчи анастомоз қўйишга кўрсатмалар: агарда жараён чегараланган бўлиб, дистал қисмига етиб бормаган бўлса, кўндаланг-чамбар ичакка қўйилади; агарда қисқа вақт ичида ичак перфорацияга учраб, қорин бўшлиғида чегараланган ҳолатда; ичакнинг бошланғич қисмларида бўлганда, юқори соҳаларга стома қўймаган маъқул бўлади.
Операциядан кейинги НЕК
1980-йилдаги манбаларда, операциядан кейин НЕКнинг келиб чиққанлиги тўғрисида маълумот берилган. Олма пўстлоғи синдроми билан операция қилинган иккита беморда, оғир ичак некрози бўлганлиги аниқланган. НЕК клиник кўринишлари: касалликнинг эрта 1-10 кунларида намоён бўладиган белгилари: тана ҳароратининг ўзгарувчанлиги, боланинг уйқучанлиги, терисининг рангпарлиги (оқарган) ва бошқаларни, сепсисдан фарқлаш қийинчилик туғдиради. Классик учлик симптоми: қорининг дам бўлиши, гемоколит, меъдада овқатнинг туруб қолиши. Кучайиб борувчи жараён: қорин олди девори терисининг қизариши, шиши, ичак тутилиш белгиси, ацидоз, анурия, қусиш, қон аралаш нажас, апноэ, ҳолсизлик, тери юзасида тошмалар тошиши ва бошқалар.
Асоратлари
Ичаклар битишмаси (стриктура), НЕКнинг битиш жараёнида юзага келади ва резексияга сабаб бўлади. Тораймалар, кўпроқ йўғон ичакда, ёнбош ичакда кузатилади. 20-25 % ҳолларда битишмалар консерватив даво муолажасидан кейин кузатилади. 6-8 ҳафтадан кейин ичак тутулиш белгилари билан намоён бўла бошлайди. Баъзи бир беморларда, битишма (стриктура), хирургик даводан кейин, ичакнинг дистал қисмларида, энтеростомага ўхшаш белгиларсиз ривожланади. Жуда кам ҳолларда, ички оқмалар ҳосил бўлиши мумкин бўлади. Калта ичак синдроми. Ичакларнинг кўп қисми резексия қилинганда юзага келади. Бу асорат бўлмаслиги учун қорин бўшлиғини очганда, ичакнинг зарарланган қисмини аниқлаш ва шу соҳани резексия қилишдан иборат. Бундан ташқари асоратлар ҳам мавжуд.
Хавф омиллар
- муддатидан олдин туг'илиш;
- НМТ, ОНМТ, ЭНМТ;
- Умбиликал ичакда/бачадон артериясида нол ёки ретроград диастолик қон оқими билан ИУГР;
- туг'ма юрак нуқсонлари;
- янги туғилган чақалоқнинг гемолитик касаллиги (айниқса, қон қуйишдан кейин)
- киндик венасини катетеризация қилиш;
- РДС;
- интранатал асфиксия оғир ва ўртача;
- энтерал овқатланишнинг тез ўсиши;
- ҳомила ва янги туғилган чақалоқда бактериал инфекцияни ривожланиш хавфини кўрсатадиган клиник ва анамнестик маълумотлар.
Агар болада хавф омиллари бўлса, НЕК ривожланиш эҳтимоли ортади, бу диагностика ва даволаш тадбирларини режалаштириш ва ўтказишда мажбурий эътиборни талаб қилади.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Дигестиве сйстем дисордерс оф фетус анд неwборн (П75-П78)“. иcд.wҳо.инт. ИCД-10 Версион:2019 (2019). Қаралди: 4-август 2022-йил.
- ↑ „2015 ИCД-9-CМ Диагносис Cоде 777.5 Неcротизинг энтероcолитис ин неwборн“. www.иcд9дата.cом. ИCД9Дата.cом (2015). Қаралди: 4-август 2022-йил.
- ↑ „Неcротизинг энтероcолитис“. медлинеплус.гов. МедлинеПлус. Қаралди: 4-август 2022-йил.
- ↑ „Энтероcолитис, Неcротизинг“. мешб.нлм.ниҳ.гов. Натионал Либрарй оф Медиcине (2022). Қаралди: 4-август 2022-йил.
- ↑ 5,0 5,1 Некротический энтероколит (НЭК). | Школа Неонатолога. Санкт-Петербург - Институт последипломного образования. Дата обращения: 22 июля 2016. Архивировано 11 июля 2016 года.
- ↑ 1. Ҳолман Р.C., Столл Б.Ж., Cурнс А.Т. [Паэдиатриc анд Перинатал Эпидемиологй Неcротисинг энтероcолитис ҳоспиталисатионс амонг неонатес ин тҳе Унитед Статес]. — 2006. — № 20. — С. 458-506.
- ↑ 7,0 7,1 Cлине, Меаган (2021-07-14). "Неcротизинг Энтероcолитис: А Гуиде фор Преэмиэ Паренц". Биртҳ Инжурй Гуиде. Ретриэвед 2021-08-19.
- ↑ Неу Ж, Wалкер WА (2011). "Неcротизинг энтероcолитис". Н Энгл Ж Мед. 364 (3): 255–264. дои:10.1056/НЕЖМра1005408. ПМC 3628622. ПМИД 21247316.
- ↑ Еэ WҲ, Сораишам АС, Шаҳ ВС, Азиз К, Ёон W, Леэ СК (Фебруарй 2012). „Инcиденcе анд тиминг оф пресентатион оф неcротизинг энтероcолитис ин претерм инфанц“. Педиатриcс. 129 (2): э298-304. дои:10.1542/педс.2011-2022. ПМИД 22271701. С2CИД 26079047.
- ↑ Неcротизинг Энтероcолитис". Тҳе Леcтурио Медиcал Cонcепт Либрарй. Ретриэвед 11 Аугуст 2021.
- ↑ Лин ПW, Столл БЖ. Неcротисинг энтероcолитис. Ланcет. 2006 Оcт 7;368(9543):1271–83.
- ↑ Мучантеф К, Эпелман М, Дарге К, Кирпалани Ҳ, Лаже П, Анупинди СА. Сонограпҳиc анд радиограпҳиc имагинг феатурес оф тҳе неонате wитҳ неcротизинг энтероcолитис: cоррелатинг финдингс wитҳ оутcомес. Педиатр Радиол. 2013 Жун 15.
- ↑ Марино БС, Фине КС (1 Деcембер 2008). Блуэпринц Педиатриcс. Липпинcотт Wиллиамс & Wилкинс. ИСБН 978-0-7817-8251-7.
- ↑ Чристиан ВЖ, Ползин Э, Wелак С (Аугуст 2018). "Нутритион Манагемент оф Неcротизинг Энтероcолитис". Нутритион ин Cлиниcал Праcтиcе. 33 (4): 476–482. дои:10.1002/нcп.10115. ПМИД 29940075. С2CИД 49419886.
- ↑ Алиев, М.М. Некротик энтероколит. Тошкент: ЙАНГИ НАСҲР, 2018 — 134 - 142-бет. ИСБН 978-9943-22-157-4.
Адабиётлар
Асосий адабиёт: М.М.Алиев ва бошқалар „Болалар хирургияси“ И-том, Т-2018
1. Ҳолман Р.C., Столл Б.Ж., Cурнс А.Т. эт ал. Неcротисинг энтероcолитис ҳоспиталисатионс амонг неонатес ин тҳе Унитед Статес // Педиатр. Перинат. Эпидемиол. — 2006. — Вол. 20. — П. 498—506.
2. Фитзгиббонс С.C., Чинг Й., Ю Д. эт ал. Морталитй оф неcротизинг энтероcолитис эхпрессед бй биртҳ wеигҳт cатегориэс // Ж. Педиатр. Сург. — 2009. — Вол. 44. — П. 1072—1076.
3. Гуиллет Р., Столл С.Ж., Cурнс А.Т. эт ал. Ассоcиатион оф Ҳ2-блоcкер тҳерапй анд ҳигҳер инcиденcе оф неcротизинг энтероcолитис ин верй лоw биртҳ wеигҳт инфанц // Педиатриcс. — 2006. — Вол. 117. — П. э137-142.
4. Блакелй М.Л., Лаллй К.П., МcДоналд С. эт ал. Постоперативе оутcомес оф эхтремелй лоw биртҳ-wеигҳт инфанц wитҳ неcротизинг энтероcолитис ор исолатед интестинал перфоратион а проспеcтиве cоҳорт студй бй тҳе НИCҲД Неонатал Ресеарч Нетwорк // Анн. Сург. — 2005. — Вол. 241. — П. 984—989; дисcуссион 989-94.
5. Луиг М., Луи К., анд тҳе НСW & АCТ НИCУС ГроуП. Эпидемиологй оф неcротизинг энтероcолитис — Парт И: Чангинг регионал трендс ин эхтремелй претерм инфанц овер 14 еарс // Ж. Паэдиатр. Чилд Ҳеалтҳ. — 2005. — Вол. 41. — П. 169—173.
6. Гастроэнтерологй анд нутритион // Неонатологй Қуэстионс анд Cонтроверсиэс / Эд. Жосеф Неу. — Элсевиэр; Саундерс, 2008. — П. 281—291.
7. Гастроэнтерологй анд нутритион // Неонатологй Қуэстионс анд Cонтроверсиэс / Эд. Ж. Неу. — Элсевиэр; Саундерс, 2012. — П. 217—225.
8. Неу Ж., Wалкер W.А. Неcротизинг энтероcолитис // Н. Энгл. Ж. Мед. — 2011. — Вол. 364. — П. 255—264.
9. Лин П.W., Столл Б.Ж. Неcротизинг энтероcолитис // Ланcет. — 2006. — Вол. 368. — П. 1271—1283.
10. Cлауд Э.C., Wалкер W.А. Ҳйпотҳесис: инаппроприате cолонизатион оф тҳе прематуре интестине cан cаусе неонатал неcротизинг энтероcолитис // ФАСЕБ Ж. — 2001. — Вол. 15. — П. 1398—1403.
11. Мороwиц М.Ж., Поройко В., Cаплан М. эт ал. Редефининг тҳе роле оф интестинал миcробес ин тҳе патҳогенесис оф неcротизинг энтероcолитис // Педиатриcс. — 2010. — Вол. 125. — П. 777—785.
12. Неонатологй: А Праcтиcал Аппроач то Неонатал Дисеасес / Эдс Г. Буоноcоре, Р. Браccи, М. Wеиндлинг. — Италиа: Спрингер-Верлаг, 2012, — 1348 п.
13. Ди Лорензо М., Басс Ж., Крантис А. Ан интралуминал модел оф неcротизинг энтероcолитис ин тҳе девелопинг неонатал пиглет // Ж. Педиатр. Сург. — 1995. — Вол. 30. — П. 1138—1142.
14. Лин Ж. Тоо муч шорт чаин фаттй аcид cаусе неонатал неcротизинг энтероcолитис // Мед. Ҳйпотҳесес. — 2004. — Вол. 62. — П. 291—293.
15. Ҳечт Г. Иннате мечанисмс оф эпитҳелиал ҳост дефенсе: спотлигҳт он интестине // Ам. Ж. Пҳйсиол. Cелл. Пҳйсиол. — 1999. — Вол. 277. — П. 351—358.
16. Ноwиcки П.Т. Исчемиа анд неcротизинг энтероcолитис: wҳере, wҳен анд ҳоw // Семин. Педиатр. Сург. — 2005. — Вол. 14. — П. 152—158.
17. Неу Ж. Тҳе „мйтҳ“ оф аспҳйхиа анд ҳйпохиc-исчемиа ас примарй cаусес оф неcротизинг энтероcолитис // Биол. Неонате. — 2005. — Вол. 87. — П. 97-98.
18. Фанаро С., Чиэриcи Р., Гуэррини П. эт ал. Интестинал миcрофлора ин эарлй инфанcй: cомпоситион анд девелопмент // Аcта Паэдиатр. Суппл. — 2003. — Вол. 91. — П. 48-55.
19. Ҳунтер C.Ж., Cамерини В., Бойле А. эт ал. Баcтериал флора энчанcе интестинал инжурй анд инфламматион ин тҳе рат пуп модел оф неcротизинг энтероcолитис [диссертатион / мастер’с тҳесис]. Пресентед ат ПАС 2007. Чилдренс Ҳоспитал Лос Ангелес, Торонто, CА.
20. Луcас А., Cоле Т.Ж. Бреаст милк анд неонатал неcротизинг энтероcолитис // Ланcет. — 1990. — Вол. 336. — П. 1519—1523.
21. Счанлер Р.Ж., Лау C., Ҳурст Н.М., Смитҳ Э.О. Рандомизед триал оф донор ҳуман милк версус претерм формула ас субститудес фор мотҳер’с оwн милк ин тҳе феэдинг оф эхтремелй прематуре бабиэс // Педиатриcс. — 2005. — Вол. 116. — П. 400—406.
22. Wендй Ҳ.Й., Амучоу Сингҳ Сораишам, Вибҳути С.С. эт ал. Инcиденcе анд тиминг оф пресентатион оф неcротизинг энтероcолитис ин претерм инфанц // Педиатриcс. — 2012. — Вол. 129. — П. 298—304.
23. Сулливан С., Счанлер Р.Ж., Ким Ж.Ҳ. эт ал. Ан эхcлусивелй ҳуман милк-басед диэт ис ассоcиатед wитҳ а лоwер рате оф неcротизинг энтероcолитис тҳан а диэт оф ҳуман милк анд бовине милк-басед продуcц // Ж. Педиатр. — 2010. — Вол. 156(4). — П. 562—567.
24. Лин Ҳ.C., Ҳсу C.Ҳ., Чен Ҳ.Л. эт ал. Орал Пробиотиcс Превент Неcротизинг Энтероcолитис ин Верй Лоw Биртҳ Wеигҳт Претерм Инфанц: А Мултиcентер, Рандомизед, Cонтроллед Триал // Педиатриcс. — 2008. — Вол. 122. — П. 693—700.
25. Берсетҳ C.Л., Бисқуэра Ж.А., Паже В.У. Пролонгинг смалл феэдинг волумес эарлй ин лифе деcреасес тҳе инcиденcе оф неcротизинг энтероcолитис ин верй лоw биртҳ wеигҳт инфанц // Педиатриcс. — 2003. — Вол. 111. — П. 529—534.
26. Ребер К.М., Нанкервис C.А., Ноwиcки П.Т. Неwборн интестинал cирcулатион. Пҳйсиологй анд патҳопҳйсиологй // Cлин. Перинатол. — 2002. — Вол. 29. — П. 23-39.
27. Ҳалл Н., Онг Э.Г.П., Аде-Ажайи Н. эт ал. Т-cрйптантиген аcтиватион ис аccосиатед wитҳ адванcед неcротизинг энтероcолитис // Ж. Педиатр. Сург. — 2002. — Вол. 37. — П. 791—793.
28. Жаcксон Ж.C. Адверсе эвенц ассоcиатед wитҳ эхчанге трансфусион ин ҳеалтҳй анд илл неwборнс // Педиатриcс. — 1999. — Вол. 99. — П. Э7.
29. Мааян-Метзгер А., Итзчак А., Мазкеретҳ Р. эт ал. Неcротисинг энтероcолитис ин фулл-терм инфанц: cасе-cонтрол студй анд ревиэw оф тҳе литературе // Ж. Перинатол. — 2004. — Вол. 24. — П. 494—499.
30. Шарма Р., Ҳудак М.Л., Тепас ИИИ Ж.Ж. эт ал. Импаcт оф гестатионал аге он тҳе cлиниcал пресентатион анд сургиcал оутcоме оф неcротизинг энтероcолитис // Ж. Перинатол. — 2006. — Вол. 26. — П. 342—347.
31. Белл Ж.М., Тернберг Ж.Л., Феигин Р.Д. эт ал. Неонатал неcротизинг энтероcолитис: тҳерапеутиc деcисион басед упон cлиниcал стагинг // Анн. Сург. — 1978. — Вол. 187. — П. 1-7.
32. Wалш М.C., Клеигман Р.М. Неcротисинг энтероcолитис: треатмент басед он стагинг cритериа // Педиатр. Cлин. Нортҳ Ам. — 1986. — Вол. 33. — П. 179—201.
33. Натҳакумар Н.Н., Фусунян Р.Д., Сандерсон И., Wалкер W.А. Инфламматион ин тҳе девелопинг ҳуман интестине: а поссибле патҳопҳйсиологиc cонтрибутион то неcротизинг энтероcолитис // Проc. Натл Аcад. Сcи. — 2000. — Вол. 97. — П. 6043-6048.
34. Дешпанде Г., Рао С., Патоле С. Пробиотиcс фор превентион оф неcротизинг энтероcолитис ин претерм неонатес wитҳ верй лоw биртҳ wеигҳт: а сйстематиc ревиэw оф рандомизед cонтроллед триалс // Ланcет. — 2007. — Вол. 369. — П. 1614—1620.
35. Лодҳа А., Асзталос Э., Мооре А.М. Cйтокине левелс ин неонатал неcротизинг энтероcолитис анд лонгтерм гроwтҳ анд неуродевелопмент // Аcта Педиатр. — 2010. — Вол. 99. — П. 338—343.
36. Мартин C.Р., Дамманн О., Аллред Э. эт ал. Неуродевелопмент оф эхтремелй претерм инфанц wҳо ҳад неcротизинг энтероcолитис wитҳ ор wитҳоут лате баcтеремиа // Ж. Педиатр. — 2010. — Вол. 157. — П. 751—756.
37. Шарма Р., Тепас Ж. Жр, Ҳудак М.Л. эт ал. Неонатал гут барриэр анд мултипле орган фаилуре: роле оф эндотохин анд проинфламматорй cйтокинес ин сепсис анд неcротизинг энтероcолитис // Ж. Педиатр. Сург. — 2007. — Вол. 42. — П. 454—461.
38. Wиэдмеиэр С.Э., Ҳенрй Э., Баэр В.Л. эт ал. Cентер дифференcес ин НЕC wитҳин оне ҳеалтҳ-cаре сйстем май депенд он феэдинг протоcол // Ам. Ж. Перинатол. — 2008. — Вол. 25. — П. 5-11.
39. Мартинез-Талло Э., Cлауре Н., Банcалари Э. эт ал. Неcротизинг энтероcолитис ин фулл-терм ор неар-терм инфанц: риск фаcторс // Биол. Неонате. — 1997. — Вол. 71. — П. 292—298.
40. Стоут Г., Ламберт Д.К., Баэр В.Л. эт ал. Неcротизинг энтероcолитис дуринг тҳе фирст wеэк оф лифе: а мултиcентеред cасе-cонтрол анд cоҳорт cомпарисон студй // Ж. Перинатол. — 2008. — Вол. 28. — П. 556—560.
41. Счурр П., Перкинс Э.М. Тҳе релатионшип бетwеэн феэдинг анд неcротизинг энтероcолитис ин верй лоw биртҳ wеигҳт инфанц // Неонатал Нетw. — 2008. — Вол. 27. — П. 397—407.
42. Рамани М., Амбалаванан Н. Феэдинг праcтиcес анд неcротизинг энтероcолитис // Cлин. Перинатол. — 2013. — Вол. 40. — П. 1-10.
43. Ламберт Д.К., Чристенсен Р.Д., Баэр В.Л. эт ал. Фулминант неcротизинг энтероcолитис ин а мултиҳоспитал ҳеалтҳcаре сйстем // Ж. Перинатол. — 2012. — Вол. 32. — П. 194—198.
44. Старк А.Р., Cарло W.А., Тйсон Ж.Э. эт ал. Адверсе эффеcц оф эарлй дехаметҳасоне треатмент ин эхтремелй-лоw-биртҳwеигҳт инфанц // Н. Энгл. Ж. Мед. — 2001. — Вол. 344. — П. 95-101.
45. Аттридге Ж.Т., Cларк Р., Wалкер М.W., Гордон П.В. Неw инсигҳц инто спонтанеоус интестинал перфоратион усинг а натионал дата сет: (1) СИТ ис ассоcиатед wитҳ эарлй индометҳаcин эхпосуре // Ж. Перинатол. — 2006. — Вол. 26. — П. 93-99.
46. Аттридге Ж.Т., Cларк Р., Wалкер М.W., Гордон П.В. Неw инсигҳц инто спонтанеоус интестинал перфоратион усинг а натионал дата сет: (2) тwо популатионс оф патиэнц wитҳ перфоратионс // Ж. Перинатол. — 2006. — Вол. 26. — П. 185—188.
47. Эпелман М., Данеман А., Наварро О.М. эт ал. Неcротизинг энтероcолитис: ревиэw оф стате-оф-тҳе-арт имажинг финдингс wитҳ патҳологиc cоррелатионс // Радиограпҳиcс. — 2007. — Вол. 27. — П. 285—305.
48. Меинзен-Дерр Ж., Поиндехтер Б., Wраге Л. эт ал. Роле оф ҳуман милк ин эхтремелй лоw биртҳ wеигҳт инфанц’ риск оф неcротизинг энтероcолитис ор деатҳ // Ж. Перинатол. — 2009. — Вол. 29. — П. 57-62.
49. Аwад Ҳ., Мокҳтар Ҳ., Имам С.С. эт ал. Cомпарисон бетwеэн киллед анд ливинг пробиотиc усаге версус плаcебо фор тҳе превентион оф неcротизинг энтероcолитис анд сепсис ин неонатес // Пак. Ж. Биол. Сcи. — 2010. — Вол. 13. — П. 253—262.
50. Ким W.-Й., Ким W., Ким И.-О. эт ал. Сонограпҳиc эвалуатион оф неонатес wитҳ эарлй-стаге неcротизинг энтероcолитис // Педиатр. Радиол. — 2005. — Вол. 35. — П. 10561061.
51. Силва C.Т., Данеман А., Наварро О.М. эт ал. Cоррелатион оф сонограпҳиc финдингс анд оутcоме ин неcротизинг энтероcолитис // Педиатр. Радиол. — 2007. — Вол. 37. — П. 274—282.
52. Эвеннетт Н., Алехандер Н., Петров М. эт ал. А сйстематиc ревиэw оф серологиc тесц ин тҳе диагносис оф неcротизинг энтероcолитис // Ж. Педиатр. Сург. — 2009. — Вол. 44. — П. 2192—2201.
53. Поурcйроус М., Коронес С.Б., Янг W. эт ал. C-Реаcтиве протеин ин тҳе диагносис, манагемент, анд прогносис оф неонатал неcротизинг энтероcолитис // Педиатриcс. — 2005. — Вол. 116. — П. 1064—1069.
54. Берсетҳ C.Л. Гастроинтестинал мотилитй ин тҳе неонате // Cлин. Перинатол. — 1996. — Вол. 23. — П. 179—190.
55. Бин-Нун А., Бромикер Р., Wилсчански М. эт ал. Орал пробиотиcс превент неcротизинг энтероcолитис ин верй лоw биртҳ wеигҳт неонатес // Ж. Педиатр. — 2005. — Вол. 147. — П. 192—196.
56. Пури П., Ҳсллwартҳ М. Педиатриc Сургерй. — Берлин; Ҳеиделберг: Спрингер, 2006.
57. Миҳацч W.А., Франз А.Р., Ҳогел Ж. эт ал. Ҳйдролйсед протеин аccелератес феэдинг адванcемент ин верй лоw биртҳ wеигҳт инфанц // Педиатриcс. — 2002. — Вол. 110. — П. 1199—1203.
58. Cлауд Э.C. Неонатал неcротизинг энтероcолитис — инфламматион анд интестинал имматуритй // Агенц Мед. Чем. — 2009. — Вол. 8. — П. 248—259.
59. Жоҳнсон Т., Маcдоналд С., Ҳилл С.М. эт ал. Треатмент оф аcтиве Cроҳнъс дисеасе ин чилдрен усинг партиал энтерал нутритион wитҳ лиқуид формула: а рандомисед cонтроллед триал // Гут. — 2006. — Вол. 55. — П. 356—361.
60. Неwборн Сургерй. 3рд эд. / Эд. П. Пури. — Лондон: Ҳоддер анд Стоугҳтон, 2011. — 1020 п. Броок И. Миcробиологй анд манагемент оф неонатал неcротизинг энтероcолитис // Ам. Ж. Перинатол. — 2008. — Вол. 25. — П. 111—118.