Eozinofillar

Эозинофиллар ёки ацидофил ҳужайралар деб аталадиган оқ қон ҳужайралари - умуртқали ҳайвонларнинг паразитлари ва маълум инфексиялари билан курашиш учун жавоб берадиган иммунитетнинг таркибий қисмларидан биридир[1]. Семиз ҳужайра ва базофиллар билан бир қаторда, улар аллергия, астма билан боғлиқ механизмларни ҳам назорат қилади. Улар қоннинг ядроли ҳужайралари (гранулоцитлар) бўлиб, суяк илигидаги гемопоэз жараёнида ривожланади, шундан сўнг улар фарқланади ва кўпаймайди[2]. Улар оқ қон ҳужайраларининг 2-3 фоизини ташкил қилади. Бу ҳужайралар катта ацидофил ситоплазматик гранулалари туфайли эозинофил ёки "кислотасевар" бўлади. Одатда шаффоф бўлиб, айнан шу яқинлик уларни Романовский усулидан фойдаланган ҳолда бўяшдан кейин қўнғир-қизил рангга олиб келади[3]. Бўёқ ҳужайра ситоплазмасидаги майда гранулаларда тўпланади. Гранулаларда эозинофил пероксидаза, рибонуклеаза (РНаза), деоксирибонуклеазалар (ДНаза), липаза, плазминоген ва кўплаб кимёвий воситачилар мавжуд. Ушбу воситачилар эозинофил фаоллашганидан кейин дегрануляция деб аталадиган жараён орқали чиқарилади ва паразитлар учун заҳарли ҳисобланади. Оддий одамларда эозинофиллар оқ қон ҳужайраларининг тахминан 1-3% ни ташкил қилади ва ўлчами 12-17 микрометрга тенг[2][4]. Улар қон оқимига нейтрофиллар сифатида чиқарилади, тўқималарда эозинофиллар ҳолида жойлашади[3]. Улар тимусда, ошқозон-ичак трактида, тухумдонларда, бачадонда, талоқ ва лимфа тугунларида жойлашган, аммо ўпка, тери, қизилўнгач ёки бошқа ички органларда эозинофилларни нормада топиш қийин. Ушбу охирги органларда эозинофилларнинг мавжудлиги турли касалликлар билан боғлиқ. Масалан, астма билан касалланган беморларда эозинофиллар юқори даражада бўлиб, бу яллиғланиш ва тўқималарнинг шикастланишига олиб келади, натижада беморларнинг нафас олиши қийинлаштиради[5][6]. Эозинофиллар ҳаракатдаги қонда 8-12 соат давомида мавжуд бўлади, тўқималарга ўтгандан сўнг эса тўқималарда яна 8-12 кун яшаши мумкин[7]. 1980-йиллардаги илмий ишлар эозинофиллар ноёб гранулоцитлар бўлиб, улар вояга етганидан кейин ҳам узоқ вақт давомида омон қолиш қобилиятига эга эканлиги аниқланди[8].
Ривожланиши
ТҲ2 ва ИЛC2 ҳужайралари иккаласи ҳам ТҲ2 ситокинларини, шу жумладан интерлейкинларни (ИЛ) ишлаб чиқаришни рағбатлантирадиган ГАТА-3 транскрипсия факторини ифодалайди. ИЛ-5 суяк илигидаги эозинофилларнинг ривожланишини назорат қилади, чунки улар миелоид прекурсор ҳужайраларидан фарқланади[9][10][11][12]. Уларнинг насл тақдири транскрипсия омиллари, жумладан ГАТА ва C/ЭБП билан белгиланади. Эозинофиллар суяк илигидан чиқишидан олдин кўплаб иккиламчи гранулалар оқсилларини ишлаб чиқаради ва сақлайди. Пишиб бўлгандан сўнг, эозинофиллар қонда айланади ва CCЛ11 (эотахин-1), CCЛ24 (эотахин-2), CCЛ5 (РАНТЕС), 5-гидроксиикосатетраэноик кислота ва бошқалар каби хемокинларга жавобан тўқималардаги яллиғланиш жойларига ёки гелмент инфексияси жойларига кўчирилади. Интерлейкин-13, яна бир ТҲ2 ситокини, томир деворларини ВCАМ-1 ва ИCАМ-1 каби ёпишқоқ молекулалар билан қоплаш орқали суяк илигидан эозинофил чиқишни бошлайди. Эозинофиллар фаоллашганда, улар ситолизга учрайди, бу ерда ҳужайранинг парчаланишидан ташқарига эозинофил гранулалари чиқади[9].
Вазифаси
Фаоллашгандан сўнг, эозинофилларнинг эффектор функсиялари қуйидагиларни ишлаб чиқаришни ўз ичига олади: Катионик гранула оқсиллари ва уларнинг дегрануляция орқали чиқарилиши[13][14][15].
Гипобромит, супероксид ва пероксид каби реактив кислород турлари (эозинофил пероксидаза томонидан ишлаб чиқариладиган гипобром кислотаси)[16].
Липид медиаторлари лейкотриэнлар (масалан, ЛТC4, ЛТД4, ЛТЕ4) ва простагландинлар (масалан, ПГЕ2)[17]
Ферментлар, масалан, эластаз
ТГФ бета, ВЕГФ ва ПДГФ каби ўсиш омиллари[18][19].
ИЛ-1, ИЛ-2, ИЛ-4, ИЛ-5, ИЛ-6, ИЛ-8, ИЛ-13 ва ТНФ алфа каби ситокинлар[20].
Вирусли инфексияларга қарши курашда рол ўйнайдиган эозинофиллар ҳам бор, бу уларнинг гранулаларидаги РНазаларнинг кўплигидан ва яллиғланиш пайтида фибринни олиб ташлашда намоён бўлади. Эозинофиллар базофиллар ва семиз ҳужайралари билан биргаликда аллергик реаксиялар ва астма патогенезининг муҳим воситачилари бўлиб, касалликнинг оғирлиги билан боғлиқ. Улар, шунингдек, гелмент (гижжа) колонизациясига қарши курашади ва ма'лум паразитлар мавжудлигида бироз кўтарилиши мумкин. Эозинофиллар, шунингдек, кўплаб бошқа биологик жараёнларда, жумладан, сут безларининг туғруқдан кейинги ривожланишида, неоплазияда иштирок этади[20]. Улар, шунингдек, Т-ҳужайраларига антиген тақдимотида ҳам иштирок этган. Эозинофиллар кўплаб касалликларда, жумладан астмада тўқималарнинг шикастланиши ва яллиғланиши учун жавобгардир. Интерлейкин-5 нинг юқори даражалари адгезия молекулаларининг ифодаланишини тартибга солиши кузатилган, бу эса эозинофилларнинг эндотелиал ҳужайраларга ёпишишини осонлаштиради ва шу билан яллиғланиш ва тўқималарнинг шикастланишига олиб келади. Бурун шиллиқ қаватида эозинофилларнинг тўпланиши аллергик ринит (бурун аллергияси) учун асосий диагностик мезон ҳисобланади.
Оқсиллари
Иммун системаси таъсири билан фаоллашгандан сўнг, эозинофиллар гранулалари таркибидан тўқималарнинг шикастланиши ва дисфункциясини келтириб чиқариши мумкин бўлган бир қатор ситотоксик оқсилларни чиқаради (дегрануляция қилади)[21]. Ушбу оқсилларга қуйидагилар киради:
• асосий оқсиллар (МБП)
• эозинофил катион оқсиллари (ЭCП)
• эозинофил пероксидаза (ЭПХ)
• эозинофилдан ажралувчи нейротоксин (ЭДН)
Асосий оқсил, эозинофил пероксидаза ва эозинофил катион оқсиллари кўплаб тўқималар учун токсик ҳисобланади[22]. Эозинофил катион оқсили ва эозинофилдан ажралувчи нейротоксин антивирал фаолликка эга рибонуклеазалардир[23]. Асосий оқсил семиз ҳужайралар ва базофил дегрануляциясини келтириб чиқаради ва периферик нервларни қайта қуришда иштирок этади[24][25]. Эозинофил катионик оқсил мақсадли ҳужайралар мембраналарида токсик тешикларни ҳосил қилади, бу бошқа ситотоксик молекулаларнинг ҳужайрага киришига имкон беради,[26] Т ҳужайраларнинг кўпайишини ингибирлаши, Б ҳужайралари томонидан антитело ишлаб чиқаришни пасайтириши, семиз ҳужайралар томонидан дегрануляцияни келтириб чиқариши ва фибробластни рағбатлантириши мумкин[27]. Эозинофил пероксидаза реактив кислород турларини ва реактив азот оралиқ маҳсулотларни ҳосил қилади, улар мақсадли оксидловчи стрессни кучайтириб, апоптоз ва некроз туфайли ҳужайраларнинг ўлимига олиб келади[22].
Клиник аҳамияти
Эозинофилларнинг кўпайиши, я'ни 500 дан ортиқ эозинофил / микролитр қон мавжудлиги эозинофилия деб аталади ва одатда ичакнинг паразитар инфекцияси бўлган одамларда кузатилади; аутоиммун ва коллаген томир касалликлари (масалан, ревматоид артрит) ва тизимли қизил югурук; эозинофил лейкемия, гипереозинофилия ва Ҳоджкин касаллиги каби ўсма касалликлари; кенг тарқалган тери касалликлари (масалан, эксфолиатив дерматит); Аддисон касаллиги ва паст кортикостероид ишлаб чиқаришнинг бошқа сабаблари (кортикостероидлар қондаги эозинофил даражасини бостиради); рефлюкс эзофагит (қизилўнгачнинг эпителийсида эозинофиллар топилади) ва эозинофил эзофагит; ва пенициллин каби ба'зи дориларни қўллаш билан боғлиқ ҳолда юзага келади. Аммо, эозинофилиянинг энг кенг тарқалган сабаби астма каби аллергик ҳолатдир. 1989-йилда ифлосланган Л-триптофан қўшимчалари эозинофилия-миалгия синдроми деб номланувчи эозинофилиянинг ҳалокатли шаклини келтириб чиқарди, бу 1981-йилда Испаниядаги токсик мой синдромини эслатди.
Эозинофиллар астмада муҳим рол ўйнайди, чунки то'планган эозинофиллар сони астматик реакциянинг оғирлигига мос келади[10]. Сичқонча моделларида эозинофилия юқори интерлейкин-5 даражалари билан боғлиқлиги кўрсатилган. Бундан ташқари, астма каби касалликларга чалинган беморларда ўтказилган шиллиқ қават бронхиал биопсияларида интерлейкин-5 нинг юқори даражалари борлиги аниқланган[6], бу эса эозинофиллар даражасини оширади[6]. Ушбу юқори консентрацияларда эозинофилларнинг инфилтрацияси яллиғланиш реаксиясини келтириб чиқаради. Бу охир-оқибат ҳаво ё'лларининг янгиланишига ва нафас олиш қийинлигига олиб келади. Эозинофиллар, шунингдек, астматик беморларнинг ўпкаларида тўқималарга зарар етказиши мумкин[6]. Ситотоксик даражага яқинлашадиган эозинофил асосий оқсил ва эозинофилдан ажралган нейротоксиннинг юқори консентрацияси ўпкада дегрануляция жойларида, шунингдек, астматик балғамда кузатилади[6].
Даволаш
Аутоиммун касалликлар ва эозинофиллар келтириб чиқарадиган ҳолатларга қарши курашда қўлланиладиган даволаш усуллари қуйидагиларни ўз ичига олади:
• Кортикостероидлар - апоптозни кучайтиради. (қондаги эозинофиллар сони тезда камаяди);
• Моноклонал антитана терапияси - масалан, ИЛ-5 га қарши меполизумаб ёки реслизумаб. (эозинофилопоэзнинг олдини олади);
• Лейкотриэн синтезининг антогонистларини қўллаб,
• Иматиниб (СТИ571) – гипереозинофилик лейкемияда ПДГФ-ББ ни ингибирлаб
Дупилумаб ва лебрикизумаб каби моноклонал антитаналар ИЛ-13 ва унинг рецепторларига мақсадли таъсир қилади. Бу эса эозинофиллар билан боғланиш учун мавжуд бўлган адгезион молекулалар сонини камайтириш ҳисобига астма билан оғриган беморларда эозинофилли яллиғланишни камайтиради[28]. Меполизумаб ва бенрализумаб ИЛ-5 рецепторларининг алфа қисмига таъсир қилади, шу билан унинг функсиясини ингибирлайди шунингдек, ривожланаётган эозинофиллар сонини камайтиради.
Манбалар
- ↑ "Wҳат ис ан Эосинопҳил? | Дефинитион & Фунcтион | CCЕД". www.cинcиннатичилдренс.орг. Ретриэвед 14 Жуне 2018
- ↑ 2,0 2,1 Уҳм ТГ, Ким БС, Чунг ИЙ (Марч 2012). "Эосинопҳил девелопмент, регулатион оф эосинопҳил-спеcифиc генес, анд роле оф эосинопҳилс ин тҳе патҳогенесис оф астҳма". Аллергй, Астҳма & Иммунологй Ресеарч. 4 (2): 68–79. дои:10.4168/ааир.2012.4.2.68. ПМC 3283796. ПМИД 22379601
- ↑ 3,0 3,1 Росенберг ҲФ, Пҳиппс С, Фостер ПС (Жуне 2007). "Эосинопҳил траффиcкинг ин аллергй анд астҳма". Тҳе Жоурнал оф Аллергй анд Cлиниcал Иммунологй. 119 (6): 1303–10, қуиз 1311–2. дои:10.1016/ж.жаcи.2007.03.048. ҳдл:1885/30451. ПМИД 17481712
- ↑ Ёунг Б, Лоwе жо, Стевенс А, Ҳеатҳ ЖW (2006). Wҳеатер'с Фунcтионал Ҳистологй (5тҳ эд.). Элсевиэр Лимитед. ИСБН 978-0-443-06850-8
- ↑ Ламбречт БН, Ҳаммад Ҳ (Жануарй 2015). "Тҳе иммунологй оф астҳма". Натуре Иммунологй. 16 (1): 45–56. дои:10.1038/ни.3049. ПМИД 25521684. С2CИД 5451867
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Сандерсон, Cолин (1992). "Интерлеукин-5, Эосинопҳилс, анд Дисеасе". Блоод. 79 (12): 3101–3109. дои:10.1182/блоод.В79.12.3101.блооджоурнал79123101. ПМИД 1596561
- ↑ Ёунг Б, Лоwе ЖС, Стевенс А, Ҳеатҳ ЖW (2006). Wҳеатер'с Фунcтионал Ҳистологй (5тҳ эд.). Элсевиэр Лимитед. ИСБН 978-0-443-06850-8
- ↑ Парк ЙМ, Бочнер БС (Април 2010). "Эосинопҳил сурвивал анд апоптосис ин ҳеалтҳ анд дисеасе". Аллергй, Астҳма & Иммунологй Ресеарч. 2 (2): 87–101. дои:10.4168/ааир.2010.2.2.87. ПМC 2846745. ПМИД 20358022
- ↑ 9,0 9,1 Ламбречт БН, Ҳаммад Ҳ (Жануарй 2015). "Тҳе иммунологй оф астҳма". Натуре Иммунологй. 16 (1): 45–56. дои:10.1038/ни.3049. ПМИД 25521684. С2CИД 5451867
- ↑ 10,0 10,1 Метcалф Д, Беглей CГ, Ниcола НА, Жоҳнсон ГР (Марч 1987). "Қуантитативе респонсивенесс оф мурине ҳемопоиэтиc популатионс ин витро анд ин виво то реcомбинант мулти-CСФ (ИЛ-3)". Эхпериментал Ҳематологй. 15 (3): 288–95. ПМИД 3493174
- ↑ Метcалф Д, Бургесс АW, Жоҳнсон ГР, Ниcола НА, Ниcе ЭC, ДеЛамартер Ж, Тҳатчер ДР, Мермод ЖЖ (Септембер 1986). "Ин витро аcтионс он ҳемопоиэтиc cеллс оф реcомбинант мурине ГМ-CСФ пурифиэд афтер продуcтион ин Эсчеричиа cоли: cомпарисон wитҳ пурифиэд нативе ГМ-CСФ". Жоурнал оф Cеллулар Пҳйсиологй. 128 (3): 421–31. дои:10.1002/жcп.1041280311. ПМИД 3528176. С2CИД 515338.
- ↑ Ямагучи Й, Суда Т, Суда Ж, Эгучи М, Миура Й, Ҳарада Н, Томинага А, Такацу К (Жануарй 1988). "Пурифиэд интерлеукин 5 суппорц тҳе терминал дифферентиатион анд пролифератион оф мурине эосинопҳилиc преcурсорс". Тҳе Жоурнал оф Эхпериментал Медиcине. 167 (1): 43–56. дои:10.1084/жем.167.1.43. ПМC 2188821. ПМИД 3257253
- ↑ Трулсон А, Бйстрöм Ж, Энгстрöм А, Ларссон Р, Венге П (Фебруарй 2007). "Тҳе фунcтионал ҳетерогенеитй оф эосинопҳил cатиониc протеин ис детерминед бй а гене полйморпҳисм анд пост-транслатионал модифиcатионс". Cлиниcал анд Эхпериментал Аллергй. 37 (2): 208–18. дои:10.1111/ж.1365-2222.2007.02644.х. ПМИД 17250693. С2CИД 45301814.
- ↑ Ҳоган СП, Росенберг ҲФ, Моқбел Р, Пҳиппс С, Фостер ПС, Лаcй П, Кай АБ, Ротҳенберг МЕ (Май 2008). "Эосинопҳилс: биологиcал пропертиэс анд роле ин ҳеалтҳ анд дисеасе". Cлиниcал анд Эхпериментал Аллергй. 38 (5): 709–50. дои:10.1111/ж.1365-2222.2008.02958.х. ПМИД 18384433. С2CИД 25254034
- ↑ Лаcй П (Септембер 2005). "Тҳе роле оф Рҳо ГТПасес анд СНАРЕс ин медиатор релеасе фром гранулоcйтес". Пҳармаcологй & Тҳерапеутиcс. 107 (3): 358–76. дои:10.1016/ж.пҳармтҳера.2005.03.008. ПМИД 15951020
- ↑ Саито К, Нагата М, Кикучи И, Сакамото Й (Деcембер 2004). "Леукотриэне Д4 анд эосинопҳил трансендотҳелиал мигратион, суперохиде генератион, анд дегранулатион виа бета2 интегрин". Анналс оф Аллергй, Астҳма & Иммунологй. 93 (6): 594–600. дои:10.1016/С1081-1206(10)61269-0. ПМИД 15609771
- ↑ Бандеира-Мело C, Бозза ПТ, Wеллер ПФ (Марч 2002). "Тҳе cеллулар биологй оф эосинопҳил эиcосаноид форматион анд фунcтион". Тҳе Жоурнал оф Аллергй анд Cлиниcал Иммунологй. 109 (3): 393–400. дои:10.1067/маи.2002.121529. ПМИД 11897981.
- ↑ Като Й, Фужисаwа Т, Нишимори Ҳ, Кацумата Ҳ, Ацута Ж, Игучи К, Камия Ҳ (2005). "Леукотриэне Д4 индуcес продуcтион оф трансформинг гроwтҳ фаcтор-бета1 бй эосинопҳилс". Интернатионал Арчивес оф Аллергй анд Иммунологй. 137. 137 Суппл 1 (1): 17–20. дои:10.1159/000085427. ПМИД 15947480. С2CИД 23556551
- ↑ Ҳориучи Т, Wеллер ПФ (Жулй 1997). "Эхпрессион оф васcулар эндотҳелиал гроwтҳ фаcтор бй ҳуман эосинопҳилс: упрегулатион бй гранулоcйте маcропҳаге cолонй-стимулатинг фаcтор анд интерлеукин-5". Америcан Жоурнал оф Респираторй Cелл анд Молеcулар Биологй. 17 (1): 70–7. дои:10.1165/ажрcмб.17.1.2796. ПМИД 9224211
- ↑ 20,0 20,1 Ротҳенберг МЕ, Ҳоган СП (2006). "Тҳе эосинопҳил". Аннуал Ревиэw оф Иммунологй. 24 (1): 147–74. дои:10.1146/аннурев.иммунол.24.021605.090720. ПМИД 16551246
- ↑ Глеич ГЖ, Адолпҳсон CР (1986). "Тҳе эосинопҳилиc леукоcйте: струcтуре анд фунcтион". Адванcес ин Иммунологй Волуме 39. Адванcес ин Иммунологй. Вол. 39. пп. 177–253. дои:10.1016/С0065-2776(08)60351-Х. ИСБН 9780120224395. ПМИД 3538819
- ↑ 22,0 22,1 Ротҳенберг МЕ, Ҳоган СП (2006). "Тҳе эосинопҳил". Аннуал Ревиэw оф Иммунологй. 24 (1): 147–74. дои:10.1146/аннурев.иммунол.24.021605.090720. ПМИД 16551246
- ↑ Слифман НР, Лоэгеринг ДА, МcКеан ДЖ, Глеич ГЖ (Новембер 1986). "Рибонуcлеасе аcтивитй ассоcиатед wитҳ ҳуман эосинопҳил-деривед неуротохин анд эосинопҳил cатиониc протеин". Жоурнал оф Иммунологй. 137 (9): 2913–7. ПМИД 3760576
- ↑ Зҳеутлин ЛМ, Аcкерман СЖ, Глеич ГЖ, Тҳомас ЛЛ (Оcтобер 1984). "Стимулатион оф басопҳил анд рат маст cелл ҳистамине релеасе бй эосинопҳил грануле-деривед cатиониc протеинс". Жоурнал оф Иммунологй. 133 (4): 2180–5. ПМИД 6206154
- ↑ Морган РК, Cостелло РW, Дурcан Н, Кингҳам ПЖ, Глеич ГЖ, МcЛеан WГ, Wалш МТ (Аугуст 2005). "Диверсе эффеcц оф эосинопҳил cатиониc грануле протеинс он ИМР-32 нерве cелл сигналинг анд сурвивал". Америcан Жоурнал оф Респираторй Cелл анд Молеcулар Биологй. 33 (2): 169–77. CитеСеэрХ 10.1.1.335.4162. дои:10.1165/рcмб.2005-0056ОC. ПМИД 15860794
- ↑ Ёунг ЖД, Петерсон CГ, Венге П, Cоҳн ЗА (1986). "Мечанисм оф мембране дамаге медиатед бй ҳуман эосинопҳил cатиониc протеин". Натуре. 321 (6070): 613–6. Бибcоде:1986Натур.321..613Й. дои:10.1038/321613а0. ПМИД 2423882. С2CИД 4322838
- ↑ Венге П, Бйстрöм Ж, Cарлсон М, Ҳâканссон Л, Караwаcжзйк М, Петерсон C, Севéус Л, Трулсон А (Септембер 1999). "Эосинопҳил cатиониc протеин (ЭCП): молеcулар анд биологиcал пропертиэс анд тҳе усе оф ЭCП ас а маркер оф эосинопҳил аcтиватион ин дисеасе". Cлиниcал анд Эхпериментал Аллергй. 29 (9): 1172–86. дои:10.1046/ж.1365-2222.1999.00542.х. ПМИД 10469025. С2CИД 11541968
- ↑ Wензел С, Форд Л, Пеарлман Д, Спеcтор С, Шер Л, Скобиэранда Ф, Wанг Л, Киркессели С, Роcклин Р, Боcк Б, Ҳамилтон Ж, Минг ЖЕ, Радин А, Стаҳл Н, Янcопоулос ГД, Граҳам Н, Пироззи Г (Жуне 2013). "Дупилумаб ин персистент астҳма wитҳ элеватед эосинопҳил левелс". Тҳе Неw Энгланд Жоурнал оф Медиcине. 368 (26): 2455–66. дои:10.1056/нежмоа1304048. ПМИД 23688323
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |