Erik Lindahl
Эрик Линдаҳл (21-ноябр 1891-йил — 6-январ 1960-йил) — швед иқтисодчиси эди. У 1942–58-йилларда Уппсала университетида иқтисод профессори бўлган ва 1956–59-йилларда Халқаро иқтисодий ассоциация президенти бўлиб ишлаган. Шунингдек, у Швеция ҳукумати ва марказий банкига маслаҳатчи бўлган ҳамда 1943-йилда Швеция қироллик фанлар академияси аъзоси этиб сайланган. Линдаҳл жамоат товарларини молиялаштириш масаласини индивидуал фойда асосида тақсимлаш ғоясини илгари сурган. Жамоат товарининг оптимал миқдори умумий чегаравий фойда унинг таъминланишининг чегаравий харажатига тенг бўлганда ҳосил бўлади.
Линдаҳлнинг иқтисодий назарияга қўшган ҳиссаси унинг Викселл анъаналаридан ташқарига чиқиб, замонавий нео-валрасий назариянинг кўп жиҳатларини қамраб олади. Линдаҳл томонидан „кетма-кет иқтисодиётлар“ ва „вақтлараро мувозанат“ тушунчаларининг шакллантирилиши (1929-йил, 1930-йил) бу йўналишда биринчи марта қатъий ва илмий асосланган уриниш ҳисобланади. Унинг капитал назариясини вақтлараро ёндашувда ифодалаши (1929-йил, 1939-йил) кейинчалик Малинво (1953-йил) томонидан амалга оширилган машҳур уринишларни олдиндан башорат қилган дейиш мумкин. Линдаҳл ғояларининг инглиз тилида сўзлашувчи илмий муҳитга кириб бориши унинг энг фаол тарафдорлари бўлган Жоҳн Ҳиcкс (1939-йил, 1965-йил) ва Фриэдрич Ҳаек (1941-йил) томонидан амалга оширилган. Кейинчалик Франк Хан (1973-йил) ва Рой Раднер (1972-йил) ишлари туфайли унинг „кетма-кет таҳлил“ (сеқуэнcе аналйсис) ҳақидаги қарашларига янада катта эътибор қаратила бошланди. Линдаҳлнинг 1919-йилда жамоат неъматлари нархини аниқлаш бўйича берган ечими ҳам муҳим ютуқлардан бири ҳисобланади ва бу ғоя кейинчалик Дункан Фоли (1970-йил) томонидан замонавий иқтисодиётга қайта киритилган.
Иқтисодий таҳлилга қўшган ҳиссаси
Линдаҳл тах — бу солиқ тури бўлиб, унда ҳар бир шахс жамоат товарлари учун ўзининг чегаравий фойдасига қараб тўлайди. Яъни, улар қўшимча жамоат товари бирлигидан оладиган қониқиш ёки (утилитй) даражасига қараб тўлов қилади.
Бу усул ҳар бир шахснинг иқтисодиётдаги умумий солиқ юкидаги улуши сифатида қаралиши мумкин. Жамоат товарининг оптимал даражаси — барча индивидларнинг бир қўшимча бирлик учун тўлашга тайёрликлари йиғиндиси унинг таъминлаш чегаравий харажатига тенг бўлган нуқтадир. Линдаҳл солиғи эса ушбу оптимал миқдор билан шу нуқтадаги тўлашга тайёрлик даражасининг кўпайтмаси сифатида ифодаланади.
Эрик Линдаҳл бу ғояни чуқур равишда Кнут Wиcкселл таъсири остида ишлаб чиққан ва жамоат товарларини молиялаштиришнинг консенсус асосидаги усулини кўрсатишга ҳаракат қилган. Одамлар турлича бўлгани учун уларнинг афзалликлари ҳам турлича бўлади ва консенсус ҳар бир шахснинг ҳар бир хизмат учун турлича солиқ тўлашини талаб қилади. Агар ҳар бир шахснинг „нархи“ унинг идеал хизмат даражасидаги чегаравий фойдасига тенглаштирилса, жамоат товари таъминоти ҳар бир киши учун фойдали бўлади ва у бу даражага розилик билдириши мумкин.
Линдаҳл мувозанати
Линдаҳл мувозанати — бу иқтисодий мувозанат ҳолати бўлиб, унда ҳар бир шахс тўлайдиган умумий бирлик нархи жамоат товарининг умумий бирлик харажатига тенг бўлади. Бу мувозанат жамоат товарларини оптимал таъминлаш даражасини аниқлаш усули сифатида ҳам қаралади. Турли шароитларда бу мувозанат мавжудлиги исботланиши мумкин[1].
Линдаҳл мувозанати муҳимлиги шундаки, у Самуэлсон cондитионни қаноатлантиради ва шунинг учун Парето самарадор ҳисобланади[1], гарчи у жамоат товари бўлса ҳам. Шунингдек, у иқтисодиётда индивидуаллаштирилган нархлар орқали самарадорликка эришиш мумкинлигини кўрсатади. Бу нархлар ҳар бир шахснинг жамоат товарига берган баҳосини унинг харажати билан тенглаштиради[2].
Эрик Линдаҳлнинг асосий асарлари
- Солиқларнинг адолатлилиги, 1919-йил. („Адолатли солиққа тортиш: ижобий ечим“, 1958-йил таржима)
- „Солиққа тортиш назариясидаги айрим баҳсли саволлар“
- Пул-кредит сиёсатининг кўлами ва воситалари, икки жилд, 1929-йил. (шахсий нашр — Линдаҳл, 1930-йил га қаранг)
- „Нарх назариясида капиталнинг ўрни“, 1929-йил, Экономиск Тидскрифт.
- „Пул-кредит сиёсати усуллари“, 1930-йил.
- „Даромад тушунчаси“, 1933-йил, Густав Кассел шарафига бағишланган мақолалар тўплами.
- „Динамик нархлаш муаммоси ҳақида эслатма“, 1934-йил (кейинроқ нашр этилган)
- „Бюджетни мувозанатлаш муаммоси“, 1935-йил, Экон Тидск.
- Пул ва капитал назарияси бўйича тадқиқотлар, 1939-йил. (1929-йил, 1930-йил ва 1935-йиллардаги асарларнинг инглизча таржималари)
- „Динамик назария методик масалалари“, 1942-йил, Экон Тидск.
- „Урушдан кейинги Швециянинг пул-кредит ва солиқ сиёсати“, 1943-йил, Экон Тидск.
- „Инфляция муаммосининг айрим жиҳатлари“, 1948-йил, Натионалок Тидск.
- „Кейнс иқтисодий тизими ҳақида“, 1954-йил, Эcономиc Реcорд.
- „Миллий ҳисоб-китобнинг асосий тушунчаси“, 1957-йил, ИЭР.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Марк Wалкер, „Линдаҳл Эқуилибриум“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-04-21 санасида архивланган), Университй оф Аризона
- ↑ Эқуитй: Ин Тҳеорй анд Праcтиcе, п. 103.