Erkin jism
Эркин жисм атамаси одатда физиклар ва муҳандислар томонидан ишлатиладиган тасвирий қурилма бўлган эркин тана диаграммаси ҳаракати билан боғлиқ. Шу нуқтаи назардан, динамик ёки статик таҳлил қилиш учун бошқа жисмлардан ажратиб олинган жисм „эркин“ деб аталади. Обект мажбурланмаган маънода „эркин“ бўлиши шарт эмас ва у мувозанат ҳолатида бўлиши ёки бўлмаслиги мумкин; аксинча, у жойида ўрнатилмаган ва шунинг учун у бошдан кечириши мумкин бўлган кучлар ва моментларга жавобан ҳаракат қилиш учун „эркин“.
Мисол
1-расмда чап томонда яшил, қизил ва кўк виджетлар бир-бирининг устига қўйилган ва баъзи сабабларга кўра қизил цилиндр қизиқарли бўлади. (Масалан, у дучор бўлган стрессни ҳисоблаш керак бўлиши мумкин.) Ўнг томонда қизил силиндр эркин танага айланди. 2-расмда қизиқиш қизил цилиндрнинг фақат чап ярмига силжиган ва энди у ўнгдаги бўш танадир. Мисол „эркин тана“ атамасининг контекстга сезгирлигини кўрсатади. Силиндр эркин жисмнинг бир қисми бўлиши мумкин, у ўз-ўзидан эркин жисм бўлиши мумкин ва у қисмлардан иборат бўлганлиги сабабли, бу қисмларнинг ҳар бири ўз-ўзидан эркин тана бўлиши мумкин.
Эътибор беринг, 1 ва 2-расм ҳали эркин тана диаграммаси эмас. Тўлдирилган эркин жисм диаграммасида эркин жисм унга таъсир қилувчи кучлар билан кўрсатилган[1].
Эркин тушадиган жисм
Эркин жисмни эркин тушадиган жисмдан ҳам фарқлаш керак. Нютон физикасида охирги атама бошқа барча кучлар нолга тенг бўлган соф тортишиш таъсирига тушадиган жисмни англатади[2]. Эйнштейннинг умумий нисбийлик назариясида тортишиш фазо -вақт эгрилигига айланади, эркин тушаётган жисм ҳеч қандай кучга бўйсунмайди ва геодезия бўйлаб ҳаракатланувчи жисмдир[3]. Ушбу мақола контекстидаги эркин жисм геодезияга эргашмаслиги мумкин ва ҳар қандай тортишиш ва бошқа кучларга таъсир қилиши мумкин.
Манбалар
- ↑ Эллсе, Марк. Мечаниcс анд Элеcтриcитй, 1997.
- ↑ Сеарс. Cоллеге Пҳйсиcс, 1991.
- ↑ Мартин, Ж. Л.. Генерал Релативитй, 1996 — 3-бет. Ҳере фреэ фалл ис дисcуссед ин тҳе cонтехт оф инертиал обсерверс.