Erkin uloqtirish

Баскетболда эркин тўплар ёки жарима зарбалар — бу чегараланган майдоннинг охирида жойлашган эркин тўп чизиғи (норасмий равишда фаул чизиғи ёки хайрия чизиғи деб номланади) орқасидан улоқтириш орқали очко тўплаш учун қаршиликсиз уринишлар. Эркин тўп ташлашлар, одатда, бошқа жамоавий спорт турларидаги пеналтиларга ўхшаш рақиб жамоа томонидан ўқчига нисбатан қўполликдан кейин берилади. Эркин тўп ташлашлар бошқа ҳолатларда, шу жумладан техник қоидабузарликларда ҳам берилади ва қоидабузарлик қилган жамоа бонус/пеналти ҳолатига кирганида (жамоа керакли сондаги қоидабузарликларни амалга оширгандан сўнг, ҳар бир кейинги қоидабузарлик, қилинган қоидабузарлик туридан қатъи назар, эркин зарбалар билан якунланади.). Бундан ташқари, вазиятга қараб, ўйинчига биттадан учтагача эркин зарба берилиши мумкин. Ҳар бир муваффақиятли эркин тўп ташлаш бир очкога арзийди.
Тавсиф
Файл:Кобе Брянт.огв НБАда кўпчилик ўйинчилар уринишларининг 70-80 фоизини ташкил қилади. Лиганинг энг зўр улоқтиришлари бир мавсум давомида ўз уринишларининг қарийб 90 фоизини ташкил қилиши мумкин, шу билан бирга, ёмон улоқтиришлар 50 фоизни ташкил этиш учун кураш олиб бориши мумкин.Жарима зарбаси пайтида ўйинчининг иккала оёғи ҳам жарима чизиғидан бутунлай орқада бўлиши керак.
Эркин зарбалар берилганда

Эркин тўплар берилиши мумкин бўлган кўплаб вазиятлар мавжуд.
Биринчи ва энг кенг тарқалгани, ўқ отиш пайтида ўйинчига қўполлик қилишдир. Агар ўйинчи қўполлик пайтида зарбани ўтказиб юборса, ўйинчи зарбанинг уч нуқта чизиғи олдида ёки орқасида олинганлигига қараб икки ёки учта эркин тўпни олади. Агар қоидабузарликка қарамай, ўйинчи барибир зарба беришга уринса, эркин тўплар сони биттага камаяди ва сават ҳисобга олинади. Бу тайёрланган саватнинг қийматига қараб, уч очколик ёки тўрт очколик ўйин сифатида танилган.
Иккинчиси, қоидабузарлик қилган жамоа жамоавий бонус (ёки қоидабузарлик пеналти) ҳолатида бўлганда. Бу, бир давр ичида, жамоа ўқ отиш ёки ўқ олмаслигидан қатъи назар, маълум миқдордаги қоидабузарликларга йўл қўйганида содир бўлади. ФИБА, (W)НБА ва НCАА аёллар ўйинларида чеклов чоракда тўртта қоидабузарлик; НБАда бешинчи қоидабузарликдан (қўшимча вақтда тўртинчи) ёки охирги 2 дақиқада иккинчи қоидабузарликдан бошлаб, агар жамоада 5 дан кам қоидабузарлик бўлса (ОТда 4), рақиб жамоа иккита эркин зарба беради. WНБА ҳар қандай даврнинг сўнгги 2 дақиқасида (шу жумладан қўшимча вақт) жамоанинг қоидабузарликлари ҳисобини тиклаш бўйича НБА қоидаларига амал қилади. ФИБА ва НCАА аёллар баскетболида қоидабузарлик қилган ўйинчи, шунингдек, рақибнинг бир даврдаги бешинчи қўполлигидан бошлаб иккита эркин тўп тепади, чунки тўртинчи даврдан бошлаб жамоа қоидабузарликлари пайдо бўлади, чунки барча қўшимча вақтлар тўпланган жамоавий қоидабузарликлар учун унинг узайтирилиши ҳисобланади. НCАА эркаклар баскетболида, таймнинг эттинчи фаулидан бошлаб, битта эркин зарба берилади; агар ўйинчи эркин тўпни амалга оширса, бошқаси берилади. Бу „бир-ва-бир“ отишни ўрганиш деб аталади. Таймнинг ўнинчи фаулидан бошлаб иккита эркин зарба берилади. Бундан ташқари, қўшимча вақт жамоанинг тўпланган қоидабузарликлари учун иккинчи бўлимни узайтириш ҳисобланади. Ҳужумкор қоидабузарликлар учун (кўпинча қоидабузарликлар учун) эркин зарбалар берилмайди, ҳатто қўполлик қилган жамоа бонусда бўлса ҳам. Пеналтини келтириб чиқарадиган қоидабузарликлар сони коллеж эркаклар баскетболида кўпроқ, чунки ўйин НБАда 12 дақиқа ёки WНБАда 10 дақиқа, коллеж аёллар баскетболи ёки ФИБА ўйинида 20 дақиқалик чораклардан фарқли равишда иккита 20 дақиқалик бўлимга бўлинган. (Эътибор беринг, коллеж аёллар ўйини 2015-16- йилларгача 20 дақиқалик бўлимларда ўйналган). Профессионал ўйинда бўлгани каби, ўқ отишдаги қоидабузарлик ҳам зарбага уринишнинг қийматига қараб икки ёки уч зарбали қоидабузарлик бўлиб, агар зарба яхши бўлса, битта эркин тўп берилади.
Жараён

Эркин тўп ташлашлар кортежда ташкил этилади. Мерган эркин тўп ташлаш чизиғи орқасида ўз ўрнини эгаллайди (5.8 метр (19 фт) асосий чизиқдан, 4.6 метр (15 фт) саватдан). Қолган барча ўйинчилар тўп отувчининг қўлидан чиқмагунча ўз жойларида туришлари керак: НCАА қоидаларига кўра тўрт кишигача[1] ва ФИБА қоидаларига кўра[2] мудофаа жамоасидан уч киши ва отишма жамоасидан икки киши. чекланган ҳудуднинг ён томонлари бўйлаб (калит тешиги, бўёқ, чизиқ) қаторга қўйинг. Бу ўйинчилар одатда тўпни қайтарадиганлардир. Ҳар икки томонда учта қатор. Ҳимоячи ўйинчи ҳар доим саватга энг яқин жойни эгаллайди.
Қолган ўйинчилар уч очко чизиғи ва „эркин тўп ташлаш чизиғи узайтирилган“ орқасида қолишлари керак (эркин тўп ташлаш чизиғидан икки йўналишда четга чўзилган хаёлий чизиқ).
Тўп ўтувчининг қўлларидан чиқмасдан олдин белгиланган жойларини тарк этиш ёки тўпга аралашиш қоидабузарлик ҳисобланади. Бундан ташқари, отувчи тўпни беш сония ичида (АҚШда ўн сония) қўйиб юбориши керак ва тўп ҳалқага тегмагунча эркин тўп чизиғини босиб ўтмаслиги керак. Бироқ, ўйинчиларга эркин тўп ташлашга уринаётганда сакрашга рухсат берилади, агар улар белгиланган майдонни исталган нуқтада тарк этмасалар.[3] Мерган томонидан қоида бузилиши эркин тўпни бекор қилади; мудофаа жамоасининг бузилиши, агар отишма ўтказиб юборилган бўлса, ўринбосар эркин тўпга олиб келади; хужумкор жамоанинг бузилиши ёки ҳалқани тўлиқ ўтказиб юборган зарба ҳимоячи жамоанинг эгалик ҳуқуқини йўқотишига олиб келади (фақат охирги эркин тўпда бўлса).
Тарихий
1954-1955- йилги мавсум олдидан НБА, агар қоидани бузган жамоа жамоавий фоул чегарасидан ошиб кетган бўлса, орқа майдондаги фоул „учтадан иккитага“ ҳолатига (иккита эркин тўп ташлашга учта уриниш) олиб келиши қоидасини ўрнатди.[4] 1979-йилга келиб, қоида қўпол қоидабузарликлар, ўқ отиш пайтида қилинган қоидабузарликлар (натижада ўтказиб юборилган) ва тирсакларнинг чайқалиши оқибатидаги қоидабузарликлар учун жарима вазиятига қадар кенгайтирилди.[5] 1981-82- йилги мавсум олдидан бу қоида ва унга тегишли „иккитадан битта қилиш“ қоидаси бекор қилинган.[4]
Стратегия
Файл:Тирс ллиурес.огв Юқорида айтиб ўтганимиздек, баъзи ўйинчилар эркин тўп тепишда ёмон ўйинчилардир. Уилт Чемберлен, Бен Уоллес ва Шакил ЎНиллар камбағал отишма бўлган юлдуз ўйинчиларнинг тарихий мисолларидир.[6] Бу жамоа бир ёки иккала зарбани ўтказиб юбориши ва ҳимоячи жамоа тўпга қайта эгалик қилишига умид қилиб, бу ўйинчини атайлаб қўполлик билан ишлатадиган стратегияга имкон беради. Ушбу стратегия Шақуилле ЎНеалда машҳур бўлганида Ҳаcк-а-Шақ деб номланган. Дуайт Ховард, ДеАндре Жордан ва Андре Друммонд[7] бошқа ўйинчилар каби[8] бу стратегияга дуч келишган.
Техника

Яна қаранг
- 50-40-90 Клуб, битта мезонга эга бўлган ўйинчиларнинг эксклюзив гуруҳи, шу жумладан эркин тўпларнинг камида 90 % тўплаш
- Миллий Баскетбол Ассоциациясининг эркин тўп тепиш бўйича етакчилари рўйхати
- Миллий Баскетбол Ассоциациясининг йиллик эркин тўп ташлаш фоизи етакчилари рўйхати
- НCАА И дивизионининг эркаклар баскетбол фаолияти бўйича эркин тўп ташлаш бўйича тўпурарлар рўйхати
Манбалар
- ↑ „Арчивед cопй“. 2016-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 10-феврал.
- ↑ „Арчивед cопй“. 2015-йил 9-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 10-май.
- ↑ „Руле Но. 9-Фреэ Тҳроw“. Натионал Баскетбалл Ассоcиатион. НБА Медиа Вентурес, ЛЛC. 2009-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 14-ноябр.
- ↑ 4,0 4,1 „НБА Рулес Ҳисторй“. www.нба.cом. 2011-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 4-апрел.
- ↑ Wиниcк, Матт. Оффиcиал 1979–80 Натионал Баскетбалл Ассоcиатион Гуиде. Тҳе Спортинг Неwс, 1979 — Рулес Индех 31-бет. ИСБН 0-89204-049-1.
- ↑ Фихлер, Кевин. „Шоотинг фор Перфеcтион“. СБ Натион (2012-йил 13-декабр). 16-декабр 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-декабр 2012-йил.
- ↑ „Доэс Ҳаcк-а-Шақ аcтуаллй wорк?“. ЭСПН (28-апрел 2016-йил). 25-июн 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-июн 2016-йил.
- ↑ Ландман. „'Ҳаcк-а-Ҳоwард' стратегй ин фулл эффеcт“. ЭСПН. 28-феврал 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21-май 2012-йил.
Ҳаволалар
- Баскетболнинг расмий қоидалари, ФИБА, 2008-йил[сайт ишламайди]
- НБА қоида рақами 9: Эркин тўп ташлаш
- НБА 12-қоида: қоидабузарликлар ва пеналтилар
- Фреэ Тҳроwс
- Барча вақтлардаги НБА/АБА эркин тўплар бўйича етакчилар, Баскетбол Референcе (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-08-05 санасида архивланган)