Ernst Ruska
Эрнст Аугуст Фриэдрич Руска (25 декабр 1906 – 27 май 1988)[1] — электрон оптикаси, жумладан, илк электрон микроскопини яратишдаги ишлари билан танилган немис физиги. У 1986-йилда электрон оптикаси соҳасидаги ишлари учун Физика бўйича Нобел мукофоти билан тақдирланган[2].
| Эрнст Руска | |
|---|---|
| Таваллуди |
25-декабр 1906-йил Ҳеиделберг, Гранд Дучй оф Баден, Герман Эмпире |
| Вафоти |
27-май 1988-йил (81 ёшда) Wест Берлин, Германй |
| Соҳаси | Пҳйсиcс |
| Таълими |
Течнисче Университäт Берлин Течниcал Университй оф Мунич |
| Академик раҳбарлари | Мах Кнолл |
| Машҳур ишлари | Элеcтрон Миcросcопй |
| Мукофотлари |
Алберт Ласкер Аwард фор Басиc Медиcал Ресеарч (1960) Паул Эҳрлич анд Лудwиг Дармстаэдтер Призе (1970) Дудделл Медал анд Призе (1975) Роберт Коч Призе (Голд, 1986) Нобел Призе ин Пҳйсиcс (1986) |

Ҳаёти ва карераси
Эрнст Руска Германиянинг Ҳеиделберг шаҳрида туғилган. У 1925–1927-йилларда Мюнхен Техника университетида таҳсил олган, шундан сўнг Течнисче Ҳочсчуле Берлин (ҳозирги Течнисче Университäт Берлин)га ўқишга кирган. У ерда Руска тўлқин узунлиги ёруғликникидан 1000 баравар қисқа бўлган электронлардан фойдаланадиган микроскоплар ёруғликдан фойдаланадиган микроскопларга қараганда обектларнинг тасвирини юқорироқ сифатда ҳосил ҳосил қилиши мумкинлиги ҳақидаги ғояни илгари сурган. Оддий ёруғлик микроскопларида катталаштириш даражаси ёруғлик тўлқин узунлиги билан чекланади. 1931-йилда у магнит ғалтак электрон линза вазифасини бажариши мумкинлигини намойиш этган. Шундан сўнг у бир нечта магнит ғалтакларни кетма-кет жойлаштириб, 1933-йилда биринчи электрон микроскопни яратган.
1933-йилда докторлик диссертациясини ҳимоя қилганидан сўнг, Руска электрон оптикаси соҳасидаги фаолиятини давом эттирган. Дастлаб у Фернсеҳ АГнинг Берлин-Зеҳлендорфдаги бўлинмасида, 1937-йилдан эса Сиэменс-Реинигер-Wерке АГда фаолият юритган. Сиэменс компаниясида у 1939-йилда тижорий равишда ишлаб чиқарилган илк электрон микроскопни яратиш ишларида иштирок этган. Сиэменсдаги фаолияти давомида электрон микроскопия технологиясини ривожлантириш билан бир қаторда, Руска бошқа илмий муассасаларда ҳам фаолият олиб борган. Шунингдек, у Сиэменс компаниясини ташриф буюрувчи тадқиқотчилар учун лаборатория ташкил этишга ундаган. Мазкур лабораторияга дастлаб унинг укаси Ҳелмут Руска раҳбарлик қилган. Тиббиёт соҳасидаги мутахассис бўлган Ҳелмут Руска электрон микроскопдан тиббий ва биологик тадқиқотларда фойдаланиш усулларини ривожлантирган.
1955-йилда Сиэменс компаниясини тарк этганидан сўнг, Руска 1974-йилгача Фритз Ҳабер Институтининг Электрон микроскопия институтига директорлик қилган. Шу билан бирга, 1957-йилдан 1974-йилда нафақага чиққунига қадар у ушбу институтда фаолият олиб бориш билан бир қаторда, Течнисче Университäт Берлинда профессор лавозимида ишлаган.
1960-йилда Руска Ласкер мукофоти билан тақдирланган[3]. 1986-йилда эса электрон оптикаси соҳасидаги кўплаб ютуқлари, жумладан, электрон микроскопни яратишга қўшган ҳиссаси учун Физика бўйича Нобел мукофотининг ярмига лойиқ кўрилган. Мукофотнинг қолган ярми Герд Бинниг ва Ҳеинрич Роҳрерга сканерловчи туннел микроскопини яратишдаги ишлари учун берилган. Эрнст Руска 1988-йилда Wест Берлинда вафот этган.
Мах Wолф томонидан кашф этилган 1178 Ирмела астероиди Русканинг рафиқаси Ирмела шарафига номланган[4]. Ирмела Мах Wолфнинг жияни бўлган.
Манбалар
- ↑ Ҳис Нобел био cлаимс ҳе диэд он 25 Май, wҳиле тҳе Руска мемориал сите сайс 27 Май
- ↑ Ҳаwкес, Петер W. (1990-07-01). "Эрнст Руска". Пҳйсиcс Тодай 43 (7): 84–85. дои:10.1063/1.2810640. ИССН 0031-9228.
- ↑ Броwне, Малcолм W.. „Эрнст Руска, а Герман Нобел Призе Wиннер, Диэс ат 81“ (1988-йил 31-май).
- ↑ Счмадел, Лутз Д. „(1178) Ирмела“, . Диcтионарй оф Минор Планет Намес – (1178) Ирмела. Спрингер Берлин Ҳеиделберг, 2007 — 99-бет. ДОИ:10.1007/978-3-540-29925-7_1179. ИСБН 978-3-540-00238-3.