Риал (форсча: ریال‎‎) — Эроннинг 1798—1825-йиллар ва Эроннинг 1932-йилдан бери пул бирлиги.

1 риал 100 динорга тенг, аммо риалнинг курси пастлиги сабабли ҳисоб-китобларда динорлардан деярли фойдаланилмайди.

Ҳозир 50, 100, 250, 500, 1000, 2000 ва 5000 риал номиналидаги тангалар; 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10 000, 20 000, 50 000, 100 000 риаллик банкноталар муомалада. Марказий банк шунингдек, расмий банкнота деб ҳисобланмайдиган 500 минг ва 1 миллион риал номинал чекларни чиқаради.

1932-йилги валюта ислоҳотидан олдин Эроннинг пул бирлиги форс тумани эди. (1 туман = 10 кран, 1 кран = 1000 динор.) „Туман“ номи норасмий ҳисоб бирлиги сифатида 10 риал миқдорини кўрсатиш учун ишлатилади[1].

Тарихи

Риал биринчи марта 1798-йилда Эроннинг (Ўша пайит Форс) ҳосила валютасига айланган эди. Риаллар номинал қиймати 1250 динор (майдаланиладиган бирлиг) ёки 1/8 туман (асосий бирлик) бўлган тангалар сифатида киритилган. 1825-йилда риал чиқарилиши тўхтатилди[2] ва 1932-йилгача Эроннинг пул бирлиги Форс тумани эди[3].

2019 -йилнинг 31-июлида Эрон ҳукумати Марказий банкнинг пул ислоҳотини ўтказиш ва риалниг ўрнига туман 10 000 риалга тенг янги пул бирлигини жорий этиш таклифига рози бўлди. Ислоҳотни ўтказиш тўғрисидаги қарор Эрон парламенти томонидан тасдиқланганидан кейин кучга киради.

2020-йил 4-май куни Эрон парламенти миллий валюта номини ўзгартириш ва деноминация қилиш тўғрисидаги қонун лойиҳасини маъқуллади. Ушбу ҳужжатга кўра, давлат ҳудудида муомалага чиқарилган янги пул бирлиги туман деб номланади. Битта туманни алмаштиришда 10 минг риал мос келади[4].

Риалнинг пул муомаласи босқичлари

1932—1943

1932-йил серияси

1932-йил серияси
Расм Номинали Ҳажми

(мм)

Асосий ранглар Тавсиф
Аверс Реверс Аверс Реверс
5 риал 130×67 Яшил Ризо Паҳлавий Номинал,

Арслон ва Қуёш

10 риал 136×69 жигарранг
20 риал 142×71 Сиёҳранг
50 риал 142×71 Яшил Ризо Паҳлавий ва Саадобод саройи
100 риал 142×71 Кулранг Ризо Паҳлавий ва Персеполис
500 риал 142×71 Мовий Ризо Паҳлавий ва Дамованд тоғи

1937-йил серияси

1937-йил серияси
Расм Номинали Ҳажми

(мм)

Асосий ранглар Тавсиф
Аверс Реверс Аверс Реверс
5 риал 130×67 Яшил Ризо Паҳлавий Номинал,

Арслон ва Қуёш

10 риал 136×69 жигарранг
20 риал 142×71 Қизил
50 риал 142×71 тўқ яшил Ризо Паҳлавий ва Саадобод саройи
100 риал 142×71 Кулранг Ризо Паҳлавий ва Персеполис
500 риал 142×71 Тўқ кўк Ризо Паҳлавий ва Дамованд тоғи
1000 риал 148×73 Яшил Ризо Паҳлавий ва Кир ИИ Арслон ва Қуёш Кир ИИ

1942-йил серияси

1942-йил серияси
Расм Номинали Ҳажми

(мм)

Асосий ранглар Тавсиф
Аверс Реверс Аверс Реверс
5 риал 130×67 Қизил Ризо Паҳлавий Дониёр пайғамбарнинг қабри
10 риал 136×69 бинафша Дамованд тоғи
20 риал 142×71 тўқ сариқ Ризо Паҳлавий ва Персеполис Тоғлардаги темир йўл
50 риал 142×71 Яшил Ризо Паҳлавий ва Дамованд тоғи Персеполис Арслон ва Қуёш
100 риал 142×71 Қизил Ризо Паҳлавий ва Саадобод саройи Пароход ва елканли қайиқ
500 риал 142×71 Тўқ кўк Ризо Паҳлавий Кир мақбараси
1000 риал 148×73 Кулранг

Яшил

Дамованд тоғида қуёш чиқиши

1944 — 1979 бошлари

1944-йил серияси

1944-йил серияси
Расм Номинали Ҳажми

(мм)

Асосий ранглар Тавсиф
Аверс Реверс Аверс Реверс
5 риал 130×67 Қизил Муҳаммад Ризо Паҳлавий Дониёр пайғамбар қабри
10 риал 136×69 бинафша Дамованд тоғи
20 риал 142×71 тўқ сариқ Муҳаммад Ризо Паҳлавий ва Персеполис Тоғлардаги темир йўл
50 риал 142×71 Яшил Муҳаммад Ризо Паҳлавий Кир қабри
100 риал 142×71 жигарранг Муҳаммад Ризо Паҳлавий Саадобод саройи Пароход ва елканли кема
100 риал 142×71 бинафша Муҳаммад Ризо Паҳлавий Дизпул, эски кўприк
500 риал 142×71 Тўқ кўк Персеполисдаги сарой
1000 риал 148×73 Яшил Дамованд тоғи

1949—1951-йиллар серияси

1949—1951-йиллар серияси
Расм Номинали Ҳажми

(мм)

Асосий ранглар Тавсиф
Аверс Реверс Аверс Реверс
10 риал 130×67 кўк Муҳаммад Ризо Паҳлавий Тоқи бўстондан қанотли аждаҳо
20 риал 136×69 Қизил-жигарранг Тоқи бўстондан шер ва антилопа
50 риал 142×71 Яшил Персеполисдан барелеф
100 риал 148×73 Пушти Персеполисдаги Доро саройи
200 риал 154×75 Мовий Тоғлардаги темир йўл кўприги
500 риал 160×77 кўк Чиҳил сутун саройидги суратлар
1000 риал 166×79 қизил Дамованд тоғи

1944-1979-йиллар серияси

1944-1979-йиллар серияси
Расм Номинали Ҳажми

(мм)

Асосий ранглар Тавсиф
Аверс Реверс Аверс Реверс
10 риал 130×67 Кулранг Муҳаммад Ризо Паҳлавий Доро И нинг император муҳри
10 риал 130×67 Кулранг Авиценна мақбараси
20 риал 130×67 Қизил Ризо Паҳлавий ҳайкали
10 риал 130×67 Кулранг Амир Кадиб тўғони
20 риал 130×67 тўқ сариқ Амир Кадиб тўғони
50 риал 130×67 Яшил Муҳаммад Ризо Паҳлавий намойишда
50 риал 130×67 Яшил Кир мақбараси
100 риал 136×69 Қирмизи ижтимоий хизматлар
100 риал 136×69 Қирмизи мармар сарой
100 риал 136×69 Қирмизи Ризо Паҳлавий ва Муҳаммад Ризо Паҳлавий Паҳлавийлар сулоласининг 50 йиллиги
200 риал 136×69 кўк Муҳаммад Ризо Паҳлавий темир йўл кўприги
200 риал 136×69 кўк-яшил Азади минораси
500 риал 142×71 Кумуш-сариқ Марликдан олинган артефактлар
1000 риал 148×73 жигарранг Хафез қабри[эн]
5000 риал 154×75 Мовий Гулистон саройи
10 000 риал 160×77 Яшил Гулистон саройи

Ҳаволалар

Манбалар

  1. ↑ „Интеринститутионал стйле гуиде: Лист оф cоунтриэс, территориэс анд cурренcиэс“. 2018-йил 25-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 20-январ.
  2. ↑ „История риала“. 2007-йил 23-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 3-апрел.
  3. ↑ „Иранский риал“. 2008-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 8-апрел.
  4. ↑ „Меджлис Ирана утвердил закон о деноминации валюты страны“. регнум.ру. 2020-йил 19-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 4-май.