Erondagi qozoqlar
Эрон қозоқлари-Эроннинг қозоқ аҳолиси бўлиб, асосан мамлакатнинг шимолий қисмида яшайди. Қозоқлар бу давлатнинг расмий халқларидан бири ҳисобланади. Умумий сони тахминан 5000 киши. 1990-йилларда эронлик қозоқларнинг қарийб учдан бир қисми оралман дастури[1] доирасида Қозоғистонга кўчган, бироқ чиқиб кетиш қисман Афғонистондан қозоқлар томонидан қопланган.
Тарихи ва келиб чиқиши
Қозоқлар Эрондаги нисбатан ёш диаспора. Эрон қозоқларининг аксарияти Октабр инқилобидан кейин Эронга кўчиб келиб, Гулистон остони ҳудудида жойлашдилар. Коллективлаштиришдан қочқинларнинг биринчи тўлқини Эронга 1929-1931-йилларда Туркманистон ҳудудидан ўтиб Манғишлоқдан келган. Замонавий қозоқлар кўпинча бир хил ҳудудда яшайдилар.
1968-йилда Эронда 400 га яқин қозоқ оиласи яшаган. Қозоқлар одатда кўпроқ туркманлар билан ёнма-ён, лекин ўзларининг алоҳида қозоқ маҳаллаларида жойлашдилар. 1979-йилги ислом инқилоби даврида Туркман-саҳра минтақаси туркманлари ва қозоқлари туркий мухториятни талаб қилдилар[2]. Горган, Гомбеде-Кавус, Туркпен каби шаҳарларда қозоқ маҳаллалари бор. Вақт ўтиши билан Теҳрон, Машҳад ва Эроннинг бошқа йирик шаҳарларида бир неча ўнлаб қозоқ оилалари пайдо бўлди.
Эронлик қозоқларнинг ҳаммаси форс тилида таълим олган. Замонавий Эрон қозоқлари аста-секин қозоқ тилини йўқотмоқда ва амалда рус тилини билмайди, бу уларнинг замонавий Қозоғистонга интеграциялашувини қийинлаштиради. Улар форс тилини яхши билишади, кўпчилик туркман тилини тушунади ва инглиз тилини чет тили сифатида ўрганади. Эронда ҳеч қачон қозоқ мактаблари, қозоқ тилида газета ва журналлар бўлмаган. Бироқ 1994-йилда Эронда қозоқ тилида ҳар куни бир соатлик радиодастур эфирга узатила бошланди[3].
Аҳоли
Юқорида таъкидланганидек, Эрон қозоқларининг асосий қисми Гулистонда истиқомат қилади, бу ерда беш мингга яқин қозоқлар яшайди. Бироқ Қозоғистондаги репатриация дастури туфайли уларнинг сони камайиб бормоқда.[4][5] Эрон оралманлари асосан Ақтауга кўчиб келади[2]. 1993-йилда Эрондан Қозоғистонга 722 оила, жами 3661 киши кўчиб борди. Эрондан келган қозоқларнинг биринчи гуруҳи Манғистов вилоятига жойлаштирилди. 1995-йил куз Олмаота вилоятининг Или туманига жойлаштирилган навбатдаги гуруҳ етиб келди.
Манбалар
- ↑ „«Казахи доказали, что являются неотъемлемой частью иранского общества и могут служить одним из мостов, связующих две страны» — представитель диаспоры Тойжан Бабык“. 2018-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 14-май.
- ↑ 2,0 2,1 „Казахи в ирано-иракской войне“. 2016-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 20-феврал.
- ↑ „В Иране вновь пытаются открыть Казахский культурный центр — 14 Ноября 2009 — Правозашитник“. 2016-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 20-феврал.
- ↑ „Казахи доказали, что являются неотъемлемой частью иранского общества и могут служить одним из мостов, связующих две страны“. 2018-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 14-май.
- ↑ „этҳнологуэ.cом. Иран“. 2019-йил 5-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 14-май.