Eski Imaret masjidi
Эски Имарет масжиди (туркча: Эски Имарет Cамии) – Усмонлилар империяси томонидан масжидга айлантирилган собиқ Византия империяси черкови. Черков Исо Масиҳ Пантепоптес монастирига тегишли эканлиги аниқланган бўлиб (юнонча: Μονή του Χριστού Παντεπόπτη), „Ҳамма нарсани кўрувчи Масиҳ“ деган маънони англатади. Ушбу бино Истанбулдаги ХИ асрда сақланиб қолган ягона ҳужжатлаштирилган черков ҳисобланади. Бироқ бино ўрта асрлар Византия меъморчилигининг асосий ёдгорлиги ҳисобланишига қарамай, шаҳардаги энг кам ўрганилган иншоотлардан бири бўлиб қолмоқда.
| Масжид | |
 | |
| Мамлакат |  Туркия
|
| Истанбул | Фотиҳ тумани, Зеек маҳалласидан 1 км шимоли-ғарбда |
| Координаталар | 41°1′18″Н 28°57′18″Э / 41.02167°Н 28.95500°Э |
| Йўналиши | сунний |
| Масжид тури | хоч гумбазли ибодатхона |
| Меъморий услуб | Византия меъморчилиги |
| Бинокорлик | ???—1087-йилдан бироз олдин |
| Қурилиш материали | ғишт, тош |
Манзили
Эски Имарет масжиди Истанбул шаҳри, Фотиҳ тумани, эски девор билан ўралган шаҳар ичидаги энг қашшоқ ҳудудлардан бири бўлган Зейрек маҳалласидан деярли 1 километр шимоли-ғарбда жойлашган.
Тарихи
1087-йилларда, Византия императори Алехиус И Cомненуснинг онаси Анна Далассена Константинополнинг етти тепалигининг тўртинчи чўққисида Чристос Пантепоптесга бағишлаб монастир қурдирган ва ўзи умрининг охирида императорлик одатига кўра нафақага чиққан[1]. Монастирда, шунингдек, Пантепоптесларга бағишланган черков ҳам мавжуд бўлган.
1204-йил 12-апрелда Константинополнинг фатҳи давомида император Алехиос В Доукас Моуртзоупҳлос монастир яқинида ўз қароргоҳини ўрнатган. Шу сабали ҳам Энрико Дандоло шаҳарга ҳужум қилишдан олдин қўмондонлиги остидаги Доге Венеция флотини Эвергетес монастири ва Блахернадаги Авлиё Марям черкови ўртасига жойлаштирган[2]. Кейинчалик бино салибчилар томонидан вайрон қилинган ва Римдаги Сан Гиоргио Маггиоре шаҳридан ташриф буюрган Бенедиcтине роҳибларига топширилган[3]. Константинополнинг лотинлар томонидан босиб олиниши даврида (1204–1261) бино Рим-католик черковига айлантирилган.
1453-йилда Усмонлилар империяси Константинополни босиб олгандан сўнг, черков масжидга айлантирилган, монастир биноларидан эса завие[4], мадраса ва ўша пайтда қурилаётган Фотиҳ масжиди учун иморат сифатида фойдаланилган[5].
Мажмуа ёнғинлар натижасида бир неча марта вайрон бўлган, монастирнинг сўнгги излари эса тахминан бир аср олдин йўқолиб кетган[1]. 1970-йилгача бинодан мадраса сифатида фойдаланилган, бунинг натижасида бинони архитектуравий жиҳатдан ўрганиш имконсиз бўлган. 1970-йилда масжид қисман ёпилган ва турк архитектори Фикрет Çуҳадароğлу томонидан қайта тикланган.
Архитектураси
Бино Олтин шох ҳудудига қарайдиган қияликда жойлашган бўлиб, ҳар томондан ўралган, бу эса бинонинг ташқи кўринишини ўрганишни қийинлаштиради. Масжид девори ғишт ва тошдан қурилган. Масжид Константинополда жойлашган энг қадимги бино бўлиб, унда Византия империяси меъморчилигига хос бўлган услубларни кузатиш мумкин[6].
Масжид хочли марказий гумбаз ва тўрт қуббадан иборат.
Ушбу бинонинг ўзига хос хусусияти У шаклида қурилган галереяси ҳисобланади. Галерея императорнинг онасига атаб, фақатгина унинг шахсан ўзи фойдаланиши учун қурилган бўлиши мумкин[1].
Истанбулдаги кўплаб Византия меъморчилиги услубида қурилган черковларида бўлгани каби, Эски Имарет масжидида ҳам ўтиш жойига суяб туриш мақсадида тўртта устун қўйилган[1].
Усмонлилар империяси даврида дубулғага ўхшаш шаклга эга бўлган гумбаз 1970-йилда реставрация қилинган.
Галерея
-
Эски Имарет масжиди фасади -
Эски Имарет масжиди гумбази ва ёни -
Эски Имарет масжиди ташқи декорацияси -
Эски Имарет масжидининг биринчи қаватдан кўриниши -
Эски Имарет масжиди корридори -
Эски Имарет масжиди устуни -
Эски Имарет масжиди -
Эски Имарет масжиди -
Эски Имарет масжиди -
Эски Имарет масжиди
Манбалар
Адабиётлар
- Ван Миллинген, Алехандер. Бйзантине Чурчес ин Cонстантинопле. Лондон: МаcМиллан & Cо, 1912.
- Матҳеwс, Тҳомас Ф.. Тҳе Бйзантине Чурчес оф Истанбул: А Пҳотограпҳиc Сурвей. Университй Парк: Пеннсйлваниа Стате Университй Пресс, 1976. ИСБН 0-271-01210-2.
- Гüлерсой, Çэлик. А гуиде то Истанбул. Истанбул: Истанбул Китаплığı, 1976. ОCЛC 3849706.
- Мüллер-Wиэнер, Wолфганг. Билдлехикон Зур Топограпҳиэ Истанбулс: Бйзантион, Константинуполис, Истанбул Бис Зум Бегинн Д. 17 Жҳ (де). Тüбинген: Wасмутҳ, 1977. ИСБН 978-3-8030-1022-3.
- Краутҳеимер, Ричард. Арчитеттура палеоcристиана э бизантина (ит). Турин: Эинауди, 1986. ИСБН 88-06-59261-0.
- Жаcоби, Давид „Тҳе урбан эволутион оф Латин Cонстантинопле“, . Бйзантине Cонстантинопле: Монуменц, Топограпҳй анд эверйдай Лифе Неcипоğлу: . Леиден, Бостон, Кöлн: Брилл, 2001. ИСБН 90-04-11625-7.
- Асутай-Эффенбергер, Неслиҳан; Эффенбергер, Арне (2008). "Эски İмарет Cамии, Боносзистерне унд Константинсмауэр" (де). Жаҳрбуч дер öстерреичисчен Бйзантинистик 58: 13–44. дои:10.1553/жоэб58с13. ИСБН 978-3-7001-6132-5. ҳттп://эпуб.оэаw.аc.ат/?арп=0х001бд11c.