Goʻsht: Versiyalar orasidagi farq

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Goʻsht — qimmatli oziq-ovqat mahsuloti; soʻyilgan hayvon nimtasi yoki nimtasining bir qismi. Goʻsht inson isteʼmol qiladigan oziq-ovqatdagi oqsilning asosiy manbai hisoblanadi^[1]. Goʻshtning tuzilishi va taʼmi, sifatlari hayvonlar turi, zoti, jinsi, yoshi, boqish va saqlash sharoitlariga bogʻliq. Hayvonlarning turiga qarab, mol (qoramol), qoʻy, ot goʻshti va boshqalarga ajratiladi. Qoramol, qoʻy, echki Goʻshtni sifati va semizligiga qarab birinchi va ikkinchi toifalarga boʻlinadi.

Odamlar tomonidan isteʼmol qilinadigan goʻshtning asosiy qismi qushxonalarda hayvonlarni soʻyish orqali ishlab chiqariladi. Oziq-ovqat uchun hayvonlarning goʻshti ishlatiladi (yovvoyi katta va kichik sutemizuvchilar, sudraluvchilar, amfibiyalar va boshqalar). Dunyoning turli oshxonalarida turli hayvonlarning goʻshti ishlatiladi. Bu, asosan, zotlar va oshxona anʼanalarining mavjudligiga bogʻliq.

Goʻshtni „Sunʼiy goʻsht“ usulida yetishtirish imkoniyati koʻrib chiqilmoqda^[2].

Goʻsht tarkibi va xossalari

Goʻsht mushak toʻqimalarining kimyoviy tarkibi: suv 72-75%, oqsil 18-22%, yogʻ va yogʻsimon moddalar 0,5-3,5%, azotli ekstrativ moddalar 1-1,7%, uglevodlar 0,7-1,4%, mineral moddalar 0,8-1,8%^[3]. Goʻshtning sifat jihatdan eng muhim qismi mushak toʻqimalari hisoblanadi. Goʻshtda uning miqdori 40-70% ga boradi. Mushaklar oqsillarida hayotiy zarur aminokislotalar bor. Mushak tolalaridagi mioglobin oqsili Goʻshtga qizil tus beradi. Goʻshtning isteʼmol qilinadigan qismining mineral tarkibi (mg%): fosfor 180-230, kaliy 200-300, kalsiy 7-15, magniy 17-25, temir 1,5-3,0 va boshqa Goʻsht tarkibida yana turli xil kislotalar, vitaminlar (RR, V, V2, Ye va boshqalar) boʻladi. Goʻshtning saqlanish muddatini uzaytirish uchun muzlatiladi, tuzlanadi, dudlanadi (qarang Goʻsht sanoati).

Mushak toʻqimalariga qoʻshimcha ravishda, goʻshtga biriktiruvchi toʻqima, yogʻ toʻqimasi va oz miqdorda nerv toʻqimalari kiradi. Goʻshtning ozuqaviy qiymati uning tarkibidagi muhim aminokislotalar (valin, leysin, izoleytsin, lizin, metionin, treonin, triptofan, fenilalanin) va muhim koʻp toʻyinmagan yogʻ kislotalar, lipidlar va oqsillar bilan belgilanadi. Inson tanasiga mikroelementlar va vitaminlar goʻshtni isteʼmol qilishi bilan kiradi. Goʻsht tarkibidagi ekstraktiv moddalar ovqatning taʼmini yaxshilaydi, ishtahani qoʻzgʻatadi va ovqat hazm qilish bezlari sekretsiyasini kuchaytiradi^[4]^:43.

Jadval 1. Har xil turdagi hayvonlarning goʻshti tarkibidagi moddalar
Mahsulot	Suv, %	Oqsil, %	Yogʻ, %	Minerallar, %
Qoʻy goʻshti 1-toifa	67,6	16,3	15,3	0,8
Quyon goʻshti	67	20,5	4	0,9
Buffalo goʻshti	66,8	19,0	13,2	1,0
Mol goʻshti	67,7	18,9	12,4	1,0
Qazi	69,6	19,5	9,9	1,0
Kiyik goʻshti	71,0	19,5	8,5	1,0
Choʻchqa goʻshti (bekon) 1-toifa	54,8	16,4	27,8	1,0
Choʻchqa goʻshti (goʻsht) 2-toifa	51,6	14,6	33,0	0,8
Buzoq goʻshti 1-toifa	78,0	19,7	1,2	1,1
Tuya goʻshti	70,7	18,9	9,4	1,0

Goʻsht turlari

Quyidagi roʻyxat turli madaniyatlarda isteʼmol qilinadigan hayvonlarning goʻshti turlarini oʻz ichiga oladi: Sut emizuvchilar

Uy sut emizuvchilarning goʻshti:
- Mol goʻshti: sigir, qoʻtos.
- Qoʻy goʻshti.
- Choʻchqa goʻshti.
- Ot goʻshti: ot.
- Quyon goʻshti.
- Echki goʻshti
- Tuya goʻshti.
- It goʻshti.
- Mushuk goʻshti.
Yovvoyi sut emizuvchilarning goʻshti:
- Mol goʻshti: bizon.
- It goʻshti: tulki, bo'ri.
- Mushuk goʻshti: sher, yo'lbars.
- Ot goʻshti: zebra.
- Kemiruvchilar: quyon, pikas, kalamush, sugʻurlar, jayron, gvineya cho'chqasi, kapibara.
- Xaltalilar: kenguru, opossumlar.
- Maymunlar: gorilla, orangutan, shimpanze.
- Tuyoqlilar:kiyik, los, jirafa, antilopalar, karkidonlar, fil.
Qushlar: tovuq, o'rdak, g'oz, kurka, yovvoyi (kabutarlar, bedana, kaklik, Zarafshon qirgʻovuli, vudkok) va boshqalar.
Sudralib yuruvchilar: toshbaqa, kaltakesaklar, ilonlar, iguanalar, timsohlar, alligatorlar.
Suvda va quruqlikda yashovchilar: qurbaqa, baqa.

Adabiyotlar

OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
„Мясо“, Большая российская энциклопедия. Том 21, М., 2012 — 625-bet.
„Мясо“, Товарный словарь. Том 5. М.: Госторгиздат, 1958.

Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan.

Manbalar

↑ Ayyıldız, Esat. „Klasik Arap Edebiyatında Et Motifi“. International Malatya Gastronomy Culture and Tourism Conference. ed. Aynur Ismayilova — Gunay Rzayeva. 19-24. Malatya: IKSAD Publishing House, 2022.
↑ Pervoe myaso iz probirki otseneno v million dollarov^{[sayt ishlamaydi]} — 28 aprelya 2008
↑ , arxivsana= parametri ham koʻrsatilishi zarur. „Химический состав мяса и значение отдельных пищевых веществ“. Красноярский государственный аграрный университет. Qaraldi: 2024-yil 4-dekabr.
↑ Smolyanskiy B. L., Abramova J. I. Spravochnik po lechebnomu pitaniyu dlya diet-sestyor i povarov. -L.:Meditsina, 1984.

Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin.
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak.

[1] Ayyıldız, Esat. „Klasik Arap Edebiyatında Et Motifi“. International Malatya Gastronomy Culture and Tourism Conference. ed. Aynur Ismayilova — Gunay Rzayeva. 19-24. Malatya: IKSAD Publishing House, 2022.

[2] Pervoe myaso iz probirki otseneno v million dollarov^{[sayt ishlamaydi]} — 28 aprelya 2008

[3] , arxivsana= parametri ham koʻrsatilishi zarur. „Химический состав мяса и значение отдельных пищевых веществ“. Красноярский государственный аграрный университет. Qaraldi: 2024-yil 4-dekabr.

[4] Smolyanskiy B. L., Abramova J. I. Spravochnik po lechebnomu pitaniyu dlya diet-sestyor i povarov. -L.:Meditsina, 1984.

[1]

[2]

[3]

[4]

-#YOʻNALTIRISH [[Goʻsht]]
+[[Fayl:FoodMeat.jpg|thumb]]
+'''Goʻsht''' — qimmatli oziq-ovqat mahsuloti; soʻyilgan hayvon nimtasi yoki nimtasining bir qismi. Goʻsht inson isteʼmol qiladigan oziq-ovqatdagi oqsilning asosiy manbai hisoblanadi<ref>Ayyıldız, Esat. [https://ia601504.us.archive.org/30/items/klasik-arap-edebiyatinda-et-motifi/Klasik%20Arap%20Edebiyat%C4%B1nda%20Et%20Motifi.pdf „Klasik Arap Edebiyatında Et Motifi“]. ''International Malatya Gastronomy Culture and Tourism Conference''. ed. Aynur Ismayilova — Gunay Rzayeva. 19-24. Malatya: IKSAD Publishing House, 2022.</ref>. Goʻshtning tuzilishi va taʼmi, sifatlari hayvonlar turi, zoti, jinsi, yoshi, boqish va saqlash sharoitlariga bogʻliq. Hayvonlarning turiga qarab, mol (qoramol), [[qoʻy]], [[Qazi|ot goʻshti]] va boshqalarga ajratiladi. Qoramol, [[qoʻy]], echki Goʻshtni sifati va semizligiga qarab birinchi va ikkinchi toifalarga boʻlinadi.
+Odamlar tomonidan isteʼmol qilinadigan goʻshtning asosiy qismi qushxonalarda hayvonlarni soʻyish orqali ishlab chiqariladi. Oziq-ovqat uchun hayvonlarning goʻshti ishlatiladi (yovvoyi katta va kichik sutemizuvchilar, sudraluvchilar, amfibiyalar va boshqalar). Dunyoning turli oshxonalarida turli hayvonlarning goʻshti ishlatiladi. Bu, asosan, zotlar va oshxona anʼanalarining mavjudligiga bogʻliq.
+Goʻshtni „Sunʼiy goʻsht“ usulida yetishtirish imkoniyati koʻrib chiqilmoqda<ref>[http://www.membrana.ru/lenta/?8167 Pervoe myaso iz probirki otseneno v million dollarov]{{Oʻlikhavola|date=avgust 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — 28 aprelya 2008</ref>.
+== Goʻsht tarkibi va xossalari ==
+Goʻsht mushak toʻqimalarining kimyoviy tarkibi: suv 72-75%, oqsil 18-22%, yogʻ va yogʻsimon moddalar 0,5-3,5%, azotli ekstrativ moddalar 1-1,7%, uglevodlar 0,7-1,4%, mineral moddalar 0,8-1,8%<ref>{{veb manbasi|url=http://www.kgau.ru/sveden/2017/ipp/metod_19.02.08_27.pdf|title=Химический состав мяса и значение отдельных пищевых  веществ
+|date=|work=Красноярский государственный аграрный университет|accessdate=2024-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319171558/http://www.kgau.ru/sveden/2017/ipp/metod_19.02.08_27.pdf|deadlink=no}}</ref>. Goʻshtning sifat jihatdan eng muhim qismi mushak toʻqimalari hisoblanadi. Goʻshtda uning miqdori 40-70% ga boradi. Mushaklar oqsillarida hayotiy zarur aminokislotalar bor. Mushak tolalaridagi mioglobin oqsili Goʻshtga qizil tus beradi. Goʻshtning isteʼmol qilinadigan qismining mineral tarkibi (mg%): fosfor 180-230, kaliy 200-300, kalsiy 7-15, magniy 17-25, temir 1,5-3,0 va boshqa Goʻsht tarkibida yana turli xil kislotalar, [[vitaminlar]] (RR, V, V2, Ye va boshqalar) boʻladi. Goʻshtning saqlanish muddatini uzaytirish uchun muzlatiladi, tuzlanadi, dudlanadi (qarang [[Goʻsht sanoati]]).
+Mushak toʻqimalariga qoʻshimcha ravishda, goʻshtga [[biriktiruvchi toʻqima]], [[yogʻ toʻqimasi]] va oz miqdorda [[Nerv toʻqimasi (tibbiyot)|nerv toʻqimalari]] kiradi. Goʻshtning ozuqaviy qiymati uning tarkibidagi muhim [[aminokislotalar]] ([[valin]], [[leysin]], [[izoleytsin]], [[lizin]], [[metionin]], [[treonin]], [[triptofan]], [[fenilalanin]]) va muhim koʻp toʻyinmagan yogʻ kislotalar, [[lipidlar]] va [[oqsillar]] bilan belgilanadi. Inson tanasiga [[mikroelementlar]] va [[vitaminlar]] goʻshtni isteʼmol qilishi bilan kiradi. Goʻsht tarkibidagi ekstraktiv moddalar ovqatning taʼmini yaxshilaydi, ishtahani qoʻzgʻatadi va ovqat hazm qilish bezlari sekretsiyasini kuchaytiradi<ref>Smolyanskiy B. L., Abramova J. I. Spravochnik po lechebnomu pitaniyu dlya diet-sestyor i povarov. -L.:Meditsina, 1984.</ref>{{rp|43}}.
+{| class="wikitable"
+|+ <small>Jadval 1. Har xil turdagi hayvonlarning goʻshti tarkibidagi moddalar</small>
+! Mahsulot
+! Suv, %
+! Oqsil, %
+! Yogʻ, %
+! Minerallar, %
+|-
+| [[Qo'y|Qoʻy goʻshti]] 1-toifa
+| 67,6
+| 16,3
+| 15,3
+| 0,8
+|-
+| [[Quyon | Quyon goʻshti]]
+| 67
+| 20,5
+| 4
+| 0,9
+|-
+| Buffalo goʻshti
+| 66,8
+| 19,0
+| 13,2
+| 1,0
+|-
+| [[Mol |Mol goʻshti]]
+| 67,7
+| 18,9
+| 12,4
+| 1,0
+|-
+| [[Qazi]]
+| 69,6
+| 19,5
+| 9,9
+| 1,0
+|-
+| [[Kiyik | Kiyik goʻshti]]
+| 71,0
+| 19,5
+| 8,5
+| 1,0
+|-
+| [[Cho'chqa|Choʻchqa goʻshti]] (bekon) 1-toifa
+| 54,8
+| 16,4
+| 27,8
+| 1,0
+|-
+| [[Cho'chqa|Choʻchqa goʻshti]] (goʻsht) 2-toifa
+| 51,6
+| 14,6
+| 33,0
+| 0,8
+|-
+| [[Buzoq | Buzoq goʻshti]] 1-toifa
+| 78,0
+| 19,7
+| 1,2
+| 1,1
+|-
+| [[Tuya |Tuya goʻshti]]
+| 70,7
+| 18,9
+| 9,4
+| 1,0
+|}
+== Goʻsht turlari ==
+Quyidagi roʻyxat turli madaniyatlarda isteʼmol qilinadigan hayvonlarning goʻshti turlarini oʻz ichiga oladi:
+[[Sut emizuvchilar]]
+* Uy sut emizuvchilarning goʻshti:
+** '''Mol goʻshti''': [[sigir]], [[qoʻtos]].
+** '''Qoʻy goʻshti'''.
+** '''Choʻchqa goʻshti'''.
+** '''[[Qazi|Ot goʻshti]]''': [[ot]].
+** '''Quyon goʻshti'''.
+** '''Echki goʻshti'''
+** '''Tuya goʻshti'''.
+** '''It goʻshti'''.
+** '''[[Mushuk goʻshti]]'''.
+* Yovvoyi sut emizuvchilarning goʻshti:
+** '''Mol goʻshti''': [[bizon]].
+** '''It goʻshti''': [[tulki]], [[bo'ri]].
+** '''[[Mushuk goʻshti]]''': [[sher]], [[yo'lbars]].
+** '''[[Qazi|Ot goʻshti]]''': [[zebra]].
+** '''[[Kemiruvchilar]]''': [[quyon]], [[pikas]], [[kalamush]], [[sugʻurlar]], [[jayron]], [[gvineya cho'chqasi]], [[kapibara]].
+** '''[[Xaltalilar]]''': [[kenguru]], [[opossumlar]].
+** '''[[Maymunlar]]''': [[gorilla]], [[orangutan]], [[shimpanze]].
+** '''[[Tuyoqlilar]]''':[[kiyik]], [[los]], [[jirafa]], [[antilopalar]], [[karkidonlar]], [[fil]].
+* '''[[Qushlar]]''': [[tovuq]], [[o'rdak]], [[g'oz]], [[kurka]], [[yovvoyi]] ([[kabutarlar]], [[bedana]], [[kaklik]], [[Zarafshon qirgʻovuli]], [[vudkok]]) va boshqalar.
+* '''[[Sudralib yuruvchilar]]''': [[toshbaqa]], [[kaltakesaklar]], [[ilonlar]], [[iguanalar]], [[timsohlar]], [[alligatorlar]].
+* '''[[Suvda va quruqlikda yashovchilar]]''': [[qurbaqa]], [[baqa]].
+== Adabiyotlar ==
+* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
+* {{Книга
+ |заглавие     = Большая российская энциклопедия. Том 21
+ |часть        = Мясо
+ |ссылка часть = https://old.bigenc.ru/agriculture/text/2242824
+ |место        = М.
+ |год          = 2012
+ |страницы     = 625
+ |ref          = Большая российская энциклопедия
+}}
+* {{Книга
+ |ответственный= Гл. ред. И.А. Пугачёв
+ |заглавие     = Товарный словарь. Том 5
+ |часть        = Мясо
+ |место        = М.
+ |издательство = Госторгиздат
+ |год          = 1958
+ |столбцы      = 1031—1059
+ |ref          = Товарный словарь
+}}
+ {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->
+== Manbalar ==
+{{manbalar}}
+{{chala}}
+{{Commons turkum|Meat}}
+[[Turkum:Go‘sht]]
+[[Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar]]