Eurynome
Евринома, Эвринома (қадимги юнонча: Εὐρυνόμη) — қадимги юнон мифологиясида океанида, Океан ва Тетиснинг қизи[1]. Ҳармония маъбудасининг хизматкори[2].
Номнинг келиб чиқиши
Эвринома номи икки қисмга бўлинган, бу ерда эурй „кенг“ деган маънони англатади ва номе протоҳинд-европа илдизли *нем-, „тарқатиш, узалиш“ га мос келади. Бу илдиздан олинган сўзлар кенг маънога эга. Эвринома мисолида бу исмнинг иккита асосий маъноси „сайёр“ ёки „ҳукмдор“ дир.
Роберт Грейвс Эвриномада ой маъбудасини кўрган, у неолит давридаги Европанинг юнонларгача бўлган она маъбудасидан келиб чиққан. Бу ҳолатда -номе „кўчманчи“ деган маънони англатади. Кўчманчи яйловлар ёки чорва боқиш учун „тақсимланган“ ерларни қидириб юради. Агар „ҳукмдор“ маъносидаги -номе ҳақида гапирадиган бўлсак, у қонун ва адолатни „тақсимловчи“дир.
Бироқ бу ҳолатлар ҳеч бирининг Эвриноманинг эҳтимолий она маъбуда сифатидаги мақомига ҳеч қандай алоқаси йўқ. Агар Эвринома юнонларгача бўлган маъбуданинг вориси бўлса, унинг номи юнонча эмас, юнонларгача исмлардан бўлиши керак. Агар исм ҳинд-европача бўлса, тилни ўзгартириш жараёнида юнончага эврилган бўлиши мумкин. Агар у ҳинд-европача бўлмаса, унда ном ўзгариши натижаси ёки энг яқин юнонча омонимнинг танланиши бўлиши мумкин.
Мифология
Мифологик анъанага кўра, Эвринома қадимги океанидалардан бири эди. Зевснинг учинчи хотини сифатида у харитлар Евфросин, Аглая ва Талияни[3] туғди (баъзи версияларга кўра, булар Океаннинг қизлари). Бундан ташқари, бир версияга кўра, у Зевсдан Асопни туғди[4]. Фетида билан бирга у Гефестга[5] Олимпдан ташлангандан сўнг энагалик қилди. Харитлардан бири кейинчалик унинг хотини бўлди.
Океанида Эвринома яна бир Эвринома билан чамбарчас боғлиқ, у Титанлар ҳукмдори ҳамда Кронос ва Рея ҳокимиятни қўлга киритгунга қадар Олимпусда (Ферекид Сирскийга кўра) ҳукмронлик қилган Офионнинг рафиқасидир[6]. У Рея[7] билан қўлма-қўл жанг қилган, лекин мағлубиятга учраб, Тартарга ташланган[8].
Ҳурматлаш
Эвринома ибодатхонаси Аркадиядаги Фигалияда, Неда ва Лимакс дарёларининг қўшилиш ерида жойлашган. Муқаддас жой очилганда йилига бир марта кўринадиган ёғоч ҳайкалда у сув париси тимсолида тасвирланган — танасининг юқори қисми аёл ва пастки қисми балиқ[9]. Ҳайкал олтин занжирлар билан ўралган. Эвриноманинг ўғли Асоп Сикиониянинг қўшни минтақаси яқинидаги дарё маъбуди бўлган.
Аркадияликлар сиғинадиган балиқ думли маъбуда Эвринома, Офионнинг хотини, Тефида, Океаннинг хотини, Эвринома, харитларнинг онаси, Неда дарёси маъбудаси ёки ҳатто, Артемиданинг тимсолларидан бири бўлиши мумкин.
Бугунги кунда
1863-йилда кашф этилган астероид (79) Эвринома номи билан аталган.
Адабиётлар
- Мифологик луғат / Бош. муҳ. Мелетинский Й. М. — М .: Совет Энсиклопедияси, 1990-й — 672 б.
Манбалар
- ↑ Гесиод. Теогония 358; Гигин. Мифи. Введениэ 6
- ↑ Нонн. Деяния Диониса ХЛИ 311
- ↑ Гесиод. Теогония 907; Каллимах, фр. 384 Пфайфер; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека И 2, 2; 3, 1
- ↑ Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека ИИИ 12, 6
- ↑ Гомер. Илиада ХВИИИ 398
- ↑ Аполлоний Родосский. Аргонавтика И 503—507
- ↑ Схолии к Ликофрону. Александра 1191 // Примечания Н. А. Чистяковой в кн. Аполлоний Родосский. Аргонавтика, М., 2001 — 184-бет.
- ↑ Ликофрон. Александра 1197
- ↑ Павсаний. Описаниэ Эллади ВИИИ 41, 4.6