Eushtinlar
Эуштинлар (Эушта татарлари, Эуштинцй, Гаустинцй, Яуштинцй; ўз номи — татарча: яүштә татарлары, яүште) — Сибир татарларининг этнографик гуруҳи, Томск вилоятининг туб аҳолиси вакиллари. Эушта аҳолиси сони 300-400 киши. Эушта халқи асосан Томск шаҳри яқинидаги Том дарёсининг қуйи оқимида яшайдилар. Халқлар турар-жойининг тарихий ва маданий маркази Эушта қишлоғидир[1][2].
Эуштинлар, чатлар ва қалмоқлар туркийзабон халқлар гуруҳига киради ва биргаликда Сибир татарларининг шарқий этнотерриториал гуруҳини ташкил қилади. Эушта аҳолиси, айниқса, чатларга яқин[3].
Эуштийлар туркий оилага мансуб сибир-татар тилининг томск лаҳжасининг Эушта-Чат шевасида гаплашади.
Тарихи
Кўпчилик тадқиқотчиларнинг фикрига кўра, „Эуштинлар Ғарбий Сибирнинг абориген Самоед аҳолиси бўлиб, улар кўчманчи туркларнинг кучли таъсирини бошдан кечирган ва кейинчалик турклашган“.
Эушта халқи таркибида туркий қатламларнинг келиб чиқиши кўп босқичли. Биринчидан, қадимги турклар бу ерга Олтой йўналишидан кириб келган. Эушта халқининг шаклланишида қирғиз ва телес қабилалари маълум ўрин эгаллаган. 9—10-асрларда бу ерда кимаклар ривожланган, уларнинг ўртасидан Сибир татарлари этногенезига кучли таъсир кўрсатган қипчоқ қабилалари чиққан. Бундан ташқари, тадқиқотчилар Эушта халқига Ўрта Осиёдан келган одамларни киритишни тахмин қилмоқдалар. Руслар ўз ерларига келган пайтда Эушта аҳолисининг сони тахминан 800 кишини ташкил этади.
1599-йилда Эушта ерига ташриф буюрган Василий Тйрковнинг маслаҳати билан уларнинг раҳбари княз Тоян Эрмашетев (Ермаметев) 1603-йил ёзида Москвага сар Борис Годуновга ариза ва совғалар билан жўнади. 1604-йил 20-январда у Москвага келади ва подшоҳга ўз қабиласини Россия қироллиги ҳукмронлиги остига қабул қилиш ва Эушта ерида шаҳар қуришни сўраб ариза беради — у „айтиш ва ҳукмронлик қилиш“ учун шоҳ олий қўли ҳукмрон ". Эуштинлар Россия фуқаролигига қабул қилинди ва бир вақтнинг ўзида ясакдан озод қилинди, уларнинг ерларида Томск (Томск қамоқхонаси) қурилган[4][5].
Манбалар
- ↑ Татар халык сөйләшләре : ике китапта / [авторлар коллективы: Ф. С. Баязитова и др.]. - Казан : Мәгариф, 2008-. - 26 см.; ИСБН 978-5-7761-1774-9
- ↑ Евстигнеев Ю. А. Россия: коренные народы и зарубежные диаспоры (краткий этно-исторический справочник). — 330 с.
- ↑ Дульзон А.П. Диалекты татар-аборигенов Томи // Учёные записки. — Томск: Издательство Томского государственного педагогического института, 1956. — Т. ХВ. — С. 297.
- ↑ ПОТОМКИ ТОЯНА: 400 ЛЕТ СПУСТЯ
- ↑ Территория расселения и основниэ группи эуштинсев в ХВИИ-ХВИИИ веках