Faaiz Dehlaviy

Navob Sadruddin Muhammadxon Bahodir Faaiz (1690–1738), yana Faaiz Dehlaviy (urdu; فائز دہلوی) taxallusi bilan ham tanilgan urdu va fors tillarida ijod qilgan shoiri edi. U hind madaniyati va anʼanalarini targʻib qiluvchi shoir sifatida ham eʼtirof etiladi, shuningdek, urdu tilida sheʼr yozgan va toʻliq devon qoldirgan Shimoliy Hindistonning birinchi urdu shoiri hisoblanadi. Uning ajdodlari Erondan Hindistonga kelib, Dehlida istiqomat qila boshlaganlar. Uning otasi Zabardastxon yuksak martabali zodagon boʻlib, Avrangzeb va Jahondarshoh hukmronliklari davrida Boburiy imperatorlarining eʼtirofiga sazovor boʻlgan va 1696-yilda Jaunpurda qozi, 1697-yilda esa Audda maʼmur etib tayinlangan.

Faaiz Dehlaviy
صدرالدین محمد خان فائز
Tavalludi	Navob Sadruddin Muhammadxon Bahodir Faaiz 1690 Dehli, Boburiylar sulolasi
Vafoti	1738 Dehli, Boburiylar sulolasi
Kasbi	shoir
Otasi	Muhammad Xalil Zabardastxon

hayoti

Faaiz 1690-yilda Dehlida tugʻilgan. Faaiz otasining nazorati ostida yaxshi taʼlim va tarbiya olgan. Faaiz juda intizomli va yuksak madaniyatli muhitda voyaga yetgan. U juda nozik badiiy did sohibi edi. Yuksak malakali ustozlar va taniqli olimlar rahbarligida u sheʼriyatga nihoyatda nozik didni rivojlantirdi va yoshligidan sheʼr yoza boshladi. Faaiz baxtli va mamnun hayot kechirgan boʻlsa-da, umrining oxirgi yillarida ayrim moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgan. Uning ruhiy hayoti izdan chiqa boshlagan va isterik alomatlar paydo boʻlgan. Natijada, u oʻzini odamlardan yakkalab, begonalar bilan uchrashishni toʻxtatgan. Faaiz 1738-yilda Dehlida vafot etgan va shu yerda dafn etilgan.

Asarlari

Faaiz mantiq, tibbiyot, geometriya, qiyofa ilmi va shu kabi boshqa fanlarni ham juda yaxshi bilgan. Faaiz fors klassiklarini va oʻsha davrda dolzarb boʻlgan boshqa mavzularga oid kitoblarni oʻqishni juda yaxshi koʻrardi. U fors tilida qariyb oʻn toʻqqiz ming misra, urdu tilida esa besh yuzga yaqin misra bitgan. Uning devoni gʻazallar, masnaviylar va boshqa sheʼrlardan iborat. Faaiz oʻsha paytda Shimoliy Hindistonda keng qoʻllanilgan mahalliy tilda yozgan. U sheʼrlarida lahja soʻzlarini koʻp ishlatgan, shuningdek, forscha qoʻshma soʻzlar, oʻxshatishlar, istioralar va hokazolarni qabul qilib, qoʻllagan, bu esa uning sheʼriyatining nafisligini oshirgan. Uning misralari soddaligi va ravonligi bilan ajralib turgan. Asarlarida ilohiy muhabbat bilan birga goʻzal jins vakillarining husn-u jamoli ham tasvirlanadi. Uning gʻazallarining aksariyati muhabbat mavzusiga bagʻishlangan boʻlib, juda ravshan va taʼsirchan uslubda yozilgan.